Кіріспе
Индиялық крикетші полковник Коттари Канакайя Найуду (31 қазан 1895 – 14 қараша 1967) – үнді крикетшісі және крикет әкімшісі, Үндістан құрамасының алғашқы капитаны. Ол Үндістанның ең ұлы крикетшілерінің бірі саналады. Оның бірінші сыныптық крикет мансабы 1916 жылдан бастап 47 жылға созылды, бұл әлемдік рекорд. 1956 жылы Үндістан үкіметі оған «Падма Бхушан» орденін берді – бұл құрметті алғашқы крикетшіге бұйырған. Заңгерлер отбасында дүниеге келген Найуду жас кезінен-ақ түрлі спорт түрлерінде өте жақсы нәтижелер көрсетті. Әкесінің ықпалымен ол шабуылдаушы стильде ойнауды қабылдады. Бірінші сыныптық крикетте алғашқы ұпайы алтылық болды. Оның ең жақсы күндері 1920-1930 жылдары Бомбей төртбұрышты турнирінде «Хиндус» командасымен болды, онда ол турнир тарихында ең көп ұпай жинаған ойыншы атанды. 1926–1927 жылдары «Хиндус» командасының Мэрилебон крикет клубына қарсы ойынында 116 минутта 11 алтылықпен 153 ұпай жинады, бұл Үндістанның тест мәртебесіне ие болуына жол ашты. Найуду 1932 жылы Англияға жасаған турдағы алғашқы тест матчында Үндістан құрамасын басқарды. Ол турда Үндістанның үздік ойыншысы болды және 65 жүлде алды. 1933–1934 жылдары Англия командасы Үндістанға келгенде ол Үндістан құрамасын тағы үш тест матчында басқарды. Тест крикетінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол «Холкар» командасын тоғыз жылдың ішінде сегіз рет Ранжи Трофи финалына алып барды, оның төртеуін жеңіп алды. Оның Ранжи Трофисіндегі ең үздік ойыны 51 жасында 200 ұпай жинады. Ол бірінші сыныптық крикетте 50 жастан кейін қос жүздік соққан аз ғана ойыншылардың бірі болды. 1923 жылы Холкар мемлекетінің билеушісі Найудуды Индорға шақырып, оны алдымен капитан, кейіннен өз мемлекетінің армиясында полковник шенімен марапаттады. Найудуды «Үндістанның алғашқы крикет жұлдызы» деп есептейді. Мачилипатнам қаласының, Кришна ауданының, Андхра-Прадеш штатының тумасы. Найудудың арғы атасы Мачилипатнамнан Хайдарабадқа көшіп, Хайдарабад низамының аудармашысы болып жұмыс істеген. Найудудың атасы Коттари Нараянасвами Найуду Нагпур қаласына қоныстанды. Нараянасвами сол жерде заң оқып, қалада танымал заңгер атанды. Ол жер иесі және Үндістан Ұлттық Конгресінің алғашқы мүшесі болды. Нараянасвами екі ұлын да Англияға оқуға жіберуге жеткілікті бай болды. Кіші ұлы Сурья Пракаш Рао Найуду, К.К. Найудудың әкесі, Кембридж университетінде заң оқыды, ол Ранжитсинджидің замандасы болды. Кейін ол Нагпурға оралып, сол жерде заңгер болып жұмыс істеді. Англиядан оралғаннан кейін ол қалаға крикет спортын әкелді. Найудулар Нагпурдағы крикеттің негізін қалаушылар саналады. Ол бірнеше жыл Холкар мемлекетінің жоғарғы сотында судья болып жұмыс істеді. Оның төрт ұлы мен екі қызы болды. Жеті жасында мектеп командасына шақырылып, жарқын болашаққа үміттендірді. Найуду мектеп және колледждің крикет командасын басқарды. Ол хоккей мен футболда да өте жақсы нәтижелер көрсетті. Оқушы кезінде Моди крикет клубының капитаны болды. Ойыншылық карьерасының басында ол Р. Раджаннадан жаттықтырушылық көмек алды. «Еуропалықтарға» қарсы «Хиндустар» үшін ол тоғызыншы нөмірде ойнады, командасы 79 ұпайға 7 қақпадан кейін қиын жағдайда болды. Оның алғашқы ұпайы алтылық болды. Бірақ ол екі таймда барлығы 37 ұпай жинады – бірінші таймда 27, екінші таймда 10. Боулер ретінде 97 ұпайға 4 жүлде алды. Оның ғасыры 65 минутта соқылды, онда 11 алтылық болды, бұл бірінші сыныптық крикетте жаңа рекорд. Найудудың ойыны Үндістанның тест мәртебесіне ие болуына жол ашты. Сол кездегі Үндістан крикетіне ханзадалар қаржылай қолдау көрсетті, ал ханзадалар капитандыққа үміткерлерді қолдады. Осы уақытқа дейін Найуду Үндістан крикетінің легендасы саналды. Турға екі апта қалғанда Патиала махаражасы мемлекеттік істеріне байланысты бас тартты, ал Порбандер махаражасы капитан болып тағайындалды. Порбандер махаражасы Англия турнесінде капитандықтан бас тартты, ол бірінші тест матчы қарсаңында жарақат алған Лимбди принціне берілді. Ақыры, капитандық Найудуға жүктелді. Үндістандағы ресми тұлғалармен байланыс орнатылып, Патиала махаражасы ойыншыларға Найудудың капитандығын қабылдауын бұйырды. Осылайша Найуду тест крикетіндегі алғашқы Үндістан құрамасының капитаны атанды. «Крикетші» журналы Найудудың боулингі туралы былай жазды: «Найуду – ақылды боулер. Орташа жылдамдықпен допты ұшырып жібереді, оны айналдырып, жылдамдықпен тастайды». Ол турда өте жақсы өнер көрсетті. Ол турда Үндістан құрамасының үздік ойыншысы болды, 40-тан астам орташа есеппен 1618 ұпай жинады, оның ішінде бес жүздік соқты. Боулер ретінде ол бір шайбаға 25 ұпай есебімен 65 жүлде алды, ең жақсы көрсеткіші Лестерширге қарсы матчта 21 ұпайға 5 жүлде болды. Найуду 67 ұпай жинады, ал Амарнатх тест матчында 118 ұпай жинаған алғашқы үндістандық ойыншы атанды. Найуду 1934 жылы Эден Гарденде өткен матчта Үндістан құрамасын алғашқы төрт тест матчында жеңіліске ұшыратты, біреуін тең түйістірді. Найуду 1936 жылы Англияға жасаған турда да Үндістан құрамасының құрамында болды. Алайда, капитандық лоббилеу мен манипуляциялар арқылы Визианагарам махараджіна берілді. Найуду сол турдағы соңғы тест матчын ойнады. Ол матчта Губби Алленнен ауыр соққы алғанға қарамастан, 81 ұпай жинады – бұл тест крикетіндегі ең жоғары көрсеткіші. Ол турда 26-дан астам орташа есеппен 1102 ұпай жинады және бір шайбаға 31,78 ұпай есебімен 51 жүлде алды. Wisden оның өнері туралы былай жазды: «Бұрынғы Англия сапарында өте жақсы өнер көрсеткен К.К. Найуду өзіне де, достарына да көңіл көншітпеді». Бірақ Найуду жақсы ойнады және Ниссардан кейін ең көп жүлде алды.
Colonel Cottari Kanakaiya Nayudu (31 October 1895 – 14 November 1967) was an Indian cricketer and cricket administrator who served as the first ever captain of the Indian national cricket team. He is widely regarded as one of India's greatest cricketers. His first class cricket career spanned over 47 years from 1916 to 1963, a world record.|name=sixes He was chosen as one of the Wisden Cricketers of the Year in 1933. The Government of India awarded him the Padma Bhushan in 1956 the first cricketer to be conferred the honour. Born into an illustrious family of lawyers, Nayudu excelled at various sports from an young age. Encouraged by his father, he adopted an aggressive batting style. His first scoring shot in first class cricket was a six. His prime days were with the Hindus team in the Bombay Quadrangular tournament in the 1920s and 1930s, where he was the highest run scorer in the history of the tournament. In 1926–27, his innings of 153 runs, in 116 minutes with 11 sixes, for the Hindus against the visiting Marylebone Cricket Club paved way for India's elevation to Test status. Nayudu led India in their first ever Test match in the 1932 England tour. He was the leading run getter for India in the tour and also picked up 65 wickets as a bowler. He also led the Indian team in three more Tests when the England team visited India for their first official tour in 1933–34. Post retirement from Test Cricket, he led the Holkar team to eight Ranji Trophy finals in nine years, out of which they won four. His career best innings was 200 in the Ranji trophy, made at the age of 51. He was one of the few players in first class cricket to have scored a double century after the age of 50. In 1923, the ruler of Holkar State invited Nayudu to stay in Indore and honoured him first with the rank of a captain and later a colonel in his state's army. Nayudu is generally considered as 'India's first cricket superstar'. of Machilipatnam in Krishna district of Andhra Pradesh. Nayudu's great grandfather moved from Machilipatnam to Hyderabad, where he worked as an interpreter to the Nizam of Hyderabad. Nayudu's grandfather, Cottari Narayanaswamy Nayudu settled in Nagpur. Narayanaswamy studied law there and became a well known lawyer in the city. He was also a landlord and an early member of Indian National Congress. Narayanaswamy was affluent enough to send both his sons to England for further studies. The younger son, Surya Prakash Rao Nayudu, C. K. Nayudu's father, studied law at Cambridge University, where he was a contemporary of Ranjitsinhji. Later, he came back to Nagpur and practiced there as a lawyer. After his return from England, he also brought the sport of cricket to the city. The Nayudus are considered as the pioneers of cricket in Nagpur. He was a Justice in High Court of Holkar State for some years. He had four sons and two daughters. He was drafted into the school team at the age of seven, and showed promise for a bright future. Nayudu captained his school and college at cricket. He also excelled in hockey and football. While still in high school, he became the captain of Modi Cricket Club. In his early playing days, he received coaching from R. Rajanna. Playing for the Hindus against the Europeans, he came in to bat at No. 9 with his team tottering at 79 for 7. His first scoring shot was a six. But, he only managed 37 runs in the two innings – 27 in the first and 10 in the second. As a bowler, he picked up four wickets for 97 runs. His century came in just 65 minutes. The knock included 11 sixes which was a new world record in first class cricket. Nayudu's innings paved way for India's elevation to Test status. Indian cricket at the time was financially patronised by princes and various people of royal background were lobbying for the captaincy. By this time, Nayudu was already considered a legend in Indian cricket. Two weeks before the tour, Maharaja of Patiala withdrew, being busy with his state affairs, and the Maharaja of Porbander was appointed as the captain. Maharaja of Porbander relinquished captaincy on the English tour and it was passed on to Prince of Limbdi, who was injured on the eve of the first Test. The captaincy was finally passed down to Nayudu. Cables were exchanged with officials in India and the Maharaja of Patiala ordered the players to accept Nayudu's captaincy. Thus, Nayudu became the first ever captain of the Indian national team in Test cricket. The Cricketer wrote of Nayudu's bowling as, "Nayudu is a clever bowler. Medium pace he flights the ball, can spin it from the off and sends down a faster delivery." He had a great run throughout the tour. He was the leading run getter for India in the tour aggregating 1,618 runs, with five centuries, at an average of over 40. As a bowler, he took 65 wickets at an average of 25 runs per wicket and his best performance came when he took five wickets for 21 runs against Leicestershire. Nayudu scored 67, while Amarnath became the first Indian batsman to score a Test century with a knock of 118 runs. Nayudu was the captain of India in their first four Test matches, losing three and drawing one at Eden Gardens in 1934. Nayudu was also a part of the Indian team that toured England in 1936. However, the captaincy had passed to Maharajkumar of Vizianagaram who got the role through lobbying and manipulation. Nayudu played his last Test match in the tour. In that match, despite a painful blow from Gubby Allen, he scored 81 runshis highest score in Test cricket. He scored 1,102 runs at an average of over 26, and captured 51 wickets at an average of 31.78 runs per wicket in the tour. Wisden noted about his performance as, "So brilliant a success on his previous visit to England, C. K. Nayudu disappointed both himself and his friends." But, Nayudu bowled well, and took the largest number of wickets next only to Nissar.
Кейінгі жылдар
Найду Холкарды тоғыз жылдың ішінде сегіз рет Ранжи Трофи финалына жеткізді, оның төртеуінде жеңіске жетті. 1944–45 маусымында крикет федерациясы оның 50 жылдығын атап өту үшін Үндістан крикет клубы мен К.К. Найдудың XI командасы арасында матч ұйымдастырды. Гүл Мохаммед пен Денис Комптон осы матчта Найдудың командасы үшін ойнады. Оның соңғы ойыны 1963–64 жылдары өткен қайырымдылық матчы болды. 68 жасында ол Махараштра губернаторының XI командасынан Махараштра бас министрінің XI командасына қарсы ойнады. Карьерасы барысында ол «Хиндустар», «Мадрас», «Хайдарабад», «Орталық Үндістан», «Холкар», «Андхра», «Уттар Прадеш» сияқты түрлі отандық командалар үшін өнер көрсетті. Бірінші кластағы крикетте 12 000-нан астам ұпай жинады. Ол 47 жылдан астам созылған, бірінші кластағы ең ұзақ карьераның әлемдік рекордын иеленеді. Оның карьерасындағы ең үздік иннингсі Ранжи Трофиінде 51 жасында соққан 200 ұпайы болды. Ранжи Трофиінде 36,67 орташа есеппен бес жүздік соғып, 2567 ұпай жинады. Сонымен қатар, ол Бомбей төртбұрышты турнирінің тарихында 45,87 орташа есеппен 2156 ұпай жинап, ең көп ұпай жинаған ойыншы атанды.
Криккеттің басқарушысы
Зейнетке шыққаннан кейін Найду ұлттық құраманы іріктеу комитетінің төрағасы, BCCI вице-президенті және радио комментаторы болып қызмет етті. Ол Андхра Крикет Ассоциациясының құрылуына зор үлес қосты және оның алғашқы президенті болды. 58 жасында К. Найду 1953–1954 маусымында Андхра командасын Ранжи кубогындағы алғашқы матчында Майсурға қарсы жетектеді.
Стил және техника
Оның есімімен оның ата-бабаларының туған жері Мачилипаттнам қаласындағы бір көше сол кездегі Андхра-Прадеш бас министрі Касу Брахмананда Реддидің атымен аталды. 2005 жылдың 4 сәуірінде Вишахапатнамдағы АСА ВДСА стадионының кіреберісіне жақын жерде Найдудың "Крикеттің алып тұлғасы" деген атпен қоладан құйылған мүсіні ашылды. Крикет тарихшысы Рамачандра Гуха Найдуды "бірінші ұлы үнді крикетшісі" деп атады. 2001 жылы Гуха оны бүкіл елге танымал және зейнетке шыққаннан кейін де даңқын сақтап қалған ұлы үнді крикетшілерінің "All Star Eleven" құрама командасына қосты. Найду команда капитаны болып тағайындалды. Басқа да көптеген комментаторлар оны "Үндістанның алғашқы крикет жұлдызы" деп атады. Комментатор Рави Чатурведе оның туралы былай деп жазды: "Оның әсем ойын стилі оны елдің тудырған ең ұлы ойыншыларының біріне айналдырды. Ол ойынға балеттей әдемілік сыйлады, оны көрермендер ынтықтап қолдады, олар бұрын оны күрес ретінде тамашалаған болатын". Васант Райджи Найдуды "Үнді крикетінің шаһанасы" деп атады.