Кіріспе

Индиялық крикетші полковник Коттари Канакайя Найуду (31 қазан 1895 – 14 қараша 1967) – үнді крикетшісі және крикет әкімшісі, Үндістан құрамасының алғашқы капитаны. Ол Үндістанның ең ұлы крикетшілерінің бірі саналады. Оның бірінші сыныптық крикет мансабы 1916 жылдан бастап 47 жылға созылды, бұл әлемдік рекорд. 1956 жылы Үндістан үкіметі оған «Падма Бхушан» орденін берді – бұл құрметті алғашқы крикетшіге бұйырған. Заңгерлер отбасында дүниеге келген Найуду жас кезінен-ақ түрлі спорт түрлерінде өте жақсы нәтижелер көрсетті. Әкесінің ықпалымен ол шабуылдаушы стильде ойнауды қабылдады. Бірінші сыныптық крикетте алғашқы ұпайы алтылық болды. Оның ең жақсы күндері 1920-1930 жылдары Бомбей төртбұрышты турнирінде «Хиндус» командасымен болды, онда ол турнир тарихында ең көп ұпай жинаған ойыншы атанды. 1926–1927 жылдары «Хиндус» командасының Мэрилебон крикет клубына қарсы ойынында 116 минутта 11 алтылықпен 153 ұпай жинады, бұл Үндістанның тест мәртебесіне ие болуына жол ашты. Найуду 1932 жылы Англияға жасаған турдағы алғашқы тест матчында Үндістан құрамасын басқарды. Ол турда Үндістанның үздік ойыншысы болды және 65 жүлде алды. 1933–1934 жылдары Англия командасы Үндістанға келгенде ол Үндістан құрамасын тағы үш тест матчында басқарды. Тест крикетінен зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол «Холкар» командасын тоғыз жылдың ішінде сегіз рет Ранжи Трофи финалына алып барды, оның төртеуін жеңіп алды. Оның Ранжи Трофисіндегі ең үздік ойыны 51 жасында 200 ұпай жинады. Ол бірінші сыныптық крикетте 50 жастан кейін қос жүздік соққан аз ғана ойыншылардың бірі болды. 1923 жылы Холкар мемлекетінің билеушісі Найудуды Индорға шақырып, оны алдымен капитан, кейіннен өз мемлекетінің армиясында полковник шенімен марапаттады. Найудуды «Үндістанның алғашқы крикет жұлдызы» деп есептейді. Мачилипатнам қаласының, Кришна ауданының, Андхра-Прадеш штатының тумасы. Найудудың арғы атасы Мачилипатнамнан Хайдарабадқа көшіп, Хайдарабад низамының аудармашысы болып жұмыс істеген. Найудудың атасы Коттари Нараянасвами Найуду Нагпур қаласына қоныстанды. Нараянасвами сол жерде заң оқып, қалада танымал заңгер атанды. Ол жер иесі және Үндістан Ұлттық Конгресінің алғашқы мүшесі болды. Нараянасвами екі ұлын да Англияға оқуға жіберуге жеткілікті бай болды. Кіші ұлы Сурья Пракаш Рао Найуду, К.К. Найудудың әкесі, Кембридж университетінде заң оқыды, ол Ранжитсинджидің замандасы болды. Кейін ол Нагпурға оралып, сол жерде заңгер болып жұмыс істеді. Англиядан оралғаннан кейін ол қалаға крикет спортын әкелді. Найудулар Нагпурдағы крикеттің негізін қалаушылар саналады. Ол бірнеше жыл Холкар мемлекетінің жоғарғы сотында судья болып жұмыс істеді. Оның төрт ұлы мен екі қызы болды. Жеті жасында мектеп командасына шақырылып, жарқын болашаққа үміттендірді. Найуду мектеп және колледждің крикет командасын басқарды. Ол хоккей мен футболда да өте жақсы нәтижелер көрсетті. Оқушы кезінде Моди крикет клубының капитаны болды. Ойыншылық карьерасының басында ол Р. Раджаннадан жаттықтырушылық көмек алды. «Еуропалықтарға» қарсы «Хиндустар» үшін ол тоғызыншы нөмірде ойнады, командасы 79 ұпайға 7 қақпадан кейін қиын жағдайда болды. Оның алғашқы ұпайы алтылық болды. Бірақ ол екі таймда барлығы 37 ұпай жинады – бірінші таймда 27, екінші таймда 10. Боулер ретінде 97 ұпайға 4 жүлде алды. Оның ғасыры 65 минутта соқылды, онда 11 алтылық болды, бұл бірінші сыныптық крикетте жаңа рекорд. Найудудың ойыны Үндістанның тест мәртебесіне ие болуына жол ашты. Сол кездегі Үндістан крикетіне ханзадалар қаржылай қолдау көрсетті, ал ханзадалар капитандыққа үміткерлерді қолдады. Осы уақытқа дейін Найуду Үндістан крикетінің легендасы саналды. Турға екі апта қалғанда Патиала махаражасы мемлекеттік істеріне байланысты бас тартты, ал Порбандер махаражасы капитан болып тағайындалды. Порбандер махаражасы Англия турнесінде капитандықтан бас тартты, ол бірінші тест матчы қарсаңында жарақат алған Лимбди принціне берілді. Ақыры, капитандық Найудуға жүктелді. Үндістандағы ресми тұлғалармен байланыс орнатылып, Патиала махаражасы ойыншыларға Найудудың капитандығын қабылдауын бұйырды. Осылайша Найуду тест крикетіндегі алғашқы Үндістан құрамасының капитаны атанды. «Крикетші» журналы Найудудың боулингі туралы былай жазды: «Найуду – ақылды боулер. Орташа жылдамдықпен допты ұшырып жібереді, оны айналдырып, жылдамдықпен тастайды». Ол турда өте жақсы өнер көрсетті. Ол турда Үндістан құрамасының үздік ойыншысы болды, 40-тан астам орташа есеппен 1618 ұпай жинады, оның ішінде бес жүздік соқты. Боулер ретінде ол бір шайбаға 25 ұпай есебімен 65 жүлде алды, ең жақсы көрсеткіші Лестерширге қарсы матчта 21 ұпайға 5 жүлде болды. Найуду 67 ұпай жинады, ал Амарнатх тест матчында 118 ұпай жинаған алғашқы үндістандық ойыншы атанды. Найуду 1934 жылы Эден Гарденде өткен матчта Үндістан құрамасын алғашқы төрт тест матчында жеңіліске ұшыратты, біреуін тең түйістірді. Найуду 1936 жылы Англияға жасаған турда да Үндістан құрамасының құрамында болды. Алайда, капитандық лоббилеу мен манипуляциялар арқылы Визианагарам махараджіна берілді. Найуду сол турдағы соңғы тест матчын ойнады. Ол матчта Губби Алленнен ауыр соққы алғанға қарамастан, 81 ұпай жинады – бұл тест крикетіндегі ең жоғары көрсеткіші. Ол турда 26-дан астам орташа есеппен 1102 ұпай жинады және бір шайбаға 31,78 ұпай есебімен 51 жүлде алды. Wisden оның өнері туралы былай жазды: «Бұрынғы Англия сапарында өте жақсы өнер көрсеткен К.К. Найуду өзіне де, достарына да көңіл көншітпеді». Бірақ Найуду жақсы ойнады және Ниссардан кейін ең көп жүлде алды.

Кейінгі жылдар

Найду Холкарды тоғыз жылдың ішінде сегіз рет Ранжи Трофи финалына жеткізді, оның төртеуінде жеңіске жетті. 1944–45 маусымында крикет федерациясы оның 50 жылдығын атап өту үшін Үндістан крикет клубы мен К.К. Найдудың XI командасы арасында матч ұйымдастырды. Гүл Мохаммед пен Денис Комптон осы матчта Найдудың командасы үшін ойнады. Оның соңғы ойыны 1963–64 жылдары өткен қайырымдылық матчы болды. 68 жасында ол Махараштра губернаторының XI командасынан Махараштра бас министрінің XI командасына қарсы ойнады. Карьерасы барысында ол «Хиндустар», «Мадрас», «Хайдарабад», «Орталық Үндістан», «Холкар», «Андхра», «Уттар Прадеш» сияқты түрлі отандық командалар үшін өнер көрсетті. Бірінші кластағы крикетте 12 000-нан астам ұпай жинады. Ол 47 жылдан астам созылған, бірінші кластағы ең ұзақ карьераның әлемдік рекордын иеленеді. Оның карьерасындағы ең үздік иннингсі Ранжи Трофиінде 51 жасында соққан 200 ұпайы болды. Ранжи Трофиінде 36,67 орташа есеппен бес жүздік соғып, 2567 ұпай жинады. Сонымен қатар, ол Бомбей төртбұрышты турнирінің тарихында 45,87 орташа есеппен 2156 ұпай жинап, ең көп ұпай жинаған ойыншы атанды.

Криккеттің басқарушысы

Зейнетке шыққаннан кейін Найду ұлттық құраманы іріктеу комитетінің төрағасы, BCCI вице-президенті және радио комментаторы болып қызмет етті. Ол Андхра Крикет Ассоциациясының құрылуына зор үлес қосты және оның алғашқы президенті болды. 58 жасында К. Найду 1953–1954 маусымында Андхра командасын Ранжи кубогындағы алғашқы матчында Майсурға қарсы жетектеді.

Стил және техника

Оның есімімен оның ата-бабаларының туған жері Мачилипаттнам қаласындағы бір көше сол кездегі Андхра-Прадеш бас министрі Касу Брахмананда Реддидің атымен аталды. 2005 жылдың 4 сәуірінде Вишахапатнамдағы АСА ВДСА стадионының кіреберісіне жақын жерде Найдудың "Крикеттің алып тұлғасы" деген атпен қоладан құйылған мүсіні ашылды. Крикет тарихшысы Рамачандра Гуха Найдуды "бірінші ұлы үнді крикетшісі" деп атады. 2001 жылы Гуха оны бүкіл елге танымал және зейнетке шыққаннан кейін де даңқын сақтап қалған ұлы үнді крикетшілерінің "All Star Eleven" құрама командасына қосты. Найду команда капитаны болып тағайындалды. Басқа да көптеген комментаторлар оны "Үндістанның алғашқы крикет жұлдызы" деп атады. Комментатор Рави Чатурведе оның туралы былай деп жазды: "Оның әсем ойын стилі оны елдің тудырған ең ұлы ойыншыларының біріне айналдырды. Ол ойынға балеттей әдемілік сыйлады, оны көрермендер ынтықтап қолдады, олар бұрын оны күрес ретінде тамашалаған болатын". Васант Райджи Найдуды "Үнді крикетінің шаһанасы" деп атады.