Кіріспе

Үнді крикетшісі (1949 жылы туған)

Сунил Манохар Гаваскар (маратхише айтылуы: [suniːl ɡaːʋəskəɾ]; 1949 жылдың 10 шілдесінде туған) – Үндістан ұлттық крикет құрамасының бұрынғы капитаны, 1971 жылдан 1987 жылға дейін Үндістан және Бомбей атынан өнер көрсеткен. Гаваскар – барлық уақыттағы ең ұлы шабуылшылардың бірі деп есептеледі. Гаваскар жылдам доптарға қарсы техникасымен кеңінен танымал болды, әсіресе Батыс Индияға қарсы орташа көрсеткіші 65.45-ке жетті. Батыс Индияның төрт доптан тұратын шабуылы тест тарихындағы ең қауіпті шабуылдардың бірі саналды. Дегенмен, Гаваскардың Батыс Индияға қарсы соққан көптеген жүздіктері олардың төрт доптан тұратын шабуылы толық құрамымен ойнамаған кезде тіркелді. Оның Үндістан құрамасын басқаруы алғашқы шабуылдық стильдердің бірі болып есептелді, нәтижесінде Үндістан құрамасы 1984 жылы Азия кубогын және 1985 жылы Крикет әлем чемпионатында жеңіс оді. Сонымен қатар, Гаваскар мен Капил Дев арасында бірнеше рет капитандық қызметі алмасты, ал Капил 1983 жылғы Крикет әлем чемпионатында Үндістанды жеңіске жеткізбес бұрын алты айға дейін болды. Ол сондай-ақ Мумбаидың бұрынғы шерифі. Гаваскар Үндістанның спорттық наградасы – Арджуна сыйлығымен және азаматтық наградасы – Падма Бхушанмен марапатталған. 2009 жылы ICC Крикет Даңқ залына енгізілді. 2012 жылы ол C. K. Nayudu Lifetime Achievement Award сыйлығын алды, бұл Үндістандық кеңес бұрынғы ойыншыға бере алатын ең жоғары награда.

Отандық дебют

Мумбайда орта таптық маратхи отбасында дүниеге келген, Сент-Ксавьер мектебінің оқушысы болған жас Сунил Гаваскар 1966 жылы мектеп құрамасы үшін ойнағанда, жылдың үздік мектеп крикетшісі деп танылды. Ол орта білімнің соңғы жылында мектеп крикетінде 246*, 222 және 85 ұпай жинады, ал содан кейін келе жатқан лондондық мектеп құрамасына қарсы ғасырлық соққы жасады. 1966–67 жылдары Вазир Сұлтан Колтс XI үшін Дунгарпурдан келген XI командасына қарсы бірінші сыныптық дебютін жасады, бірақ келесі екі жыл бойы Бомбейдің Ранжи Трофи құрамасында бірде-бір ойын ойнамай тұрды. Бомбейдің Сент-Ксавьер колледжінің түлегі, ол 1968–69 маусымында Карнатакаға қарсы дебют жасады, бірақ еш ұпай жинамады және оның таңдалуы Бомбейдің таңдау комитетінде бұрынғы үндістандық тестілік қақпашы болған оның ағасы Мадхав Мантридің ықпалынан болды деген сындарлы пікірлерге ұшырады. Ол екінші ойынында Раджастанға қарсы 114 ұпай жинап, одан кейін екі рет қатарынан ғасырлық соққы жасады, нәтижесінде 1970–71 жылдары Батыс Индияға сапар шегетін үндістан құрамасына ілікті.

Вест-Индияда бірінші тестілік матчты жеңді

Тұмсық инфекциясы салдарынан алғашқы сынақтан қалыс қалған Гаваскар, Тринидадтың Порт-оф-Испанияда өткен екінші сынақта 65 және 67 ұпай жинап, жеңіс әкелген соңғы ұпайларды соқты. Осылайша, Үндістан Вест-Индияға қарсы алғашқы жеңісін одіс етті. 154.80 орташасымен жиналған 774 ұпай – дебюттік серияда кез келген ойыншының соққан ең көп ұпайы болып табылады. Тринидадтық калипсо әншісі Лорд Релатор (Уиллард Харрис) Гаваскардың құрметіне "Гаваскар калипсосы" атты ән жазды.

Англия турнесі

Гаваскардың 1971 жылы үш матчтық серия үшін Англияға келуі оның тұңғыш сериясының нәтижесінде көп шу көтерді. Ол өзінің бұрынғы деңгейін сақтай алмады, тек екі жартылай ғасырлық ұпай жинады. Джон Сноудың доп тастауынан жылдам жүгіруге тырысқанда дау туды. Олар соқтығысып, Гаваскар құлап кетті. Сноу Гаваскарды қасақана итеріп түсіргені үшін айыпталып, дисквалификацияланды. Гаваскардың 24 орташа ұпаймен 144 ұпай жинауы, оның халықаралық крикетке лайықтылығына күмән тудырды.

Капитан ретінде алғашқы сынақ сериясы

Оның басқарушылықтағы алғашқы сериясы – алты тестілік серия үшін Батыс Үндістан командасының Үндістанға сапары болды. Гаваскардың бірнеше ірі жүздігі, бірнеше сәтсіздіктермен қатар келді. Бірінші тестідегі 205 ұпайы оны Батыс Үндістанға қарсы Үндістанда екі жүздік соққан алғашқы ойыншы етті. Осы маусымда Гаваскар Австралияға капитан ретінде қайта оралды, бірақ бұл Гаваскар мен Үндістан үшін бақытсыз кезеңнің бастауы болды. Ол Австралияға қарсы үш тестіде 19.66 орташасымен 118 ұпай жинады, бірақ Австралиядағы оның ең әсерлі әрекеті даулы оқиғамен байланысты болды. Мельбурн крикет стадионында, австралиялық төреші Рекс Уайтхед Гаваскарды аут деп жариялағанда, ол өзінің серігі Четан Чуханды алаңнан шығарып жіберді. Матчтан бас тартпай, Үндістан командасының бас менеджері С.К. Дурани Чуханды матчқа оралуға көндірді, нәтижесінде Үндістан 59 ұпаймен жеңіске жетті, ал Австралия екінші иннингте 83 ұпайға құлады. Лига кезеңінде Жаңа Зеландияға қарсы бір күндік матчта ол 103* ең жоғары ұпайын көрсетті. Алайда, жақсы форма жартылай финалға дейін жалғаспады, онда Фил Дефреитас оның соңғы халықаралық иннингінде 4 ұпайға қақпадан шығарды.

Стиль

Гаваскар жақсы қағып алатын алаңгер де болды, және оның сенімді қағып алуы оған Тест матчтарында жүзден астам қап алуды қолға алған алғашқы үндістандық (уикет сақшыларын қоспағанда) болуға көмектесті. 1985 жылы Шаржада Пәкістанға қарсы бір күндік ойында ол төрт қап ұстап, Үндістанның 125-ке дейін жинаған аз ғана есебін қорғауына көмектесті. Тест карьерасының басында, Үндістан көбінесе жылдам доп тастаушыларды пайдаланбаған кезде, Гаваскар кейде бір ғана жылдам доп тастаушы ойнағанда, үш доп тастаушыдан құралған спин шабуылы басталар алдында, қысқа мерзімге доп тастауды ашып беретін. Оның тастаған жалғыз қаптысы 1978–79 жылдары пакистандық Захир Аббасқа тиді. Гаваскарды шабуылдаушы ойыншы деп айтуға болмаса да, оның "кешіккен соққы" сияқты ерекше соққылармен есепті ұстап тұру қабілеті болды. Оның техникалық дұрыстыққа, жарқын ойыннан гөрі көңіл бөлгені, оның ойын стилі көбінесе ойынның қысқа форматына сәйкес келмейтін, онда ол аз жетістікке жетті. 1975 жылғы Әлем Кубогындағы оның 36 ұпайы (шығармаған), Англияға қарсы толық 60 овер бойы батты, бұл үндістан жанкүйерлерін алаңға шабуылдап, оған жеңіске жету үшін бір допқа шамамен бір ұпай қажет болғанда сонша баяу ойнағаны үшін наразылық білдіруге итерді; ойын соңында Үндістан үш қапты ғана жоғалтты, бірақ Англиядан 200 ұпайға кем жинады. Гаваскар бір күндік матчта жүзге жетпей жаздады. Ол өзінің алғашқы (және жалғыз) бір күндік жүзін 1987 жылғы Әлем Кубогында өткізді, ол Нагпурдағы Видарбха Крикет Ассоциациясы стадионында Жаңа Зеландияға қарсы 88 доптан 103 ұпай соқты.

Жазулар мен жетістіктер

Гаваскар 10 мыңнан астам реңк жинаған алғашқы тест-крикетші болды. 2005 жылы Сачин Тендулкар одан өткеше дейін ол ең көп тесттік ғасыр (34) соққан рекордты ұстады. Австралияның Рикки Понтинг және Дэвид Уорнермен бірге ол тест матчының екі иннингінде үш рет жүздік соқты, бұл көрсеткіш бойынша олар бірлесіп рекордты бөліседі. 1980 жылы ол "Висден" журналының жылдың үздік крикетшісі деп танылды.

Ойыншы карьерасынан кейін

Зейнеткерлікке шыққаннан кейін теледидар мен баспасөзде танымал комментатор болды. 1987 жылы Ұлыбританияның қайырымдылық телешоуы "The Grand Knockout Tournament" бағдарламасына қатысты. 2003 жылы ол "Крикет рухы" Коудри лекциясын оқыған алғашқы үнді азаматы болды. 2004 жылы Австралияға қарсы үйдегі серияда Үндістан құрамасының кеңесшісі қызметін атқарды. Ол ICC крикет комитетінің төрағасы болды, бірақ комментаторлық қызмет пен комитет мүшелігінің арасынан таңдау жасауға мәжбүр болды. Ол телехабаршы ретіндегі мансабын жалғастыру үшін комитеттен кетті. Гаваскар 2013 жылғы 20 ақпанда Ченнаидегі "Тадж Коромандель" қонақүйінде Мансур Али Хан Патаудидің естелік лекциясын оқыды. 2014 жылғы 28 наурызда Үндістанның Жоғарғы соты Гаваскарды, негізінен Үндістан премьер-лигасының жетінші маусымын бақылау үшін BCCI-нің уақытша президенті етіп тағайындады. Сонымен қатар, сот оған комментаторлық қызметтен бас тартуды бұйырды. Гаваскар "Тритон Солар" компаниясының бренд елшісі болып тағайындалды.

Көңіл көтеру қызметі

Гаваскар киноөнерде де өзін сынап көрді. Ол маратхи тіліндегі "Савли Премачи" фильмінде бас рөлді ойнады. Алайда, фильм көпке ұнаған жоқ. Біраз жылдардан кейін ол 1988 жылы "Мааламаал" хинди фильмінде эпизодтық рөлде пайда болды, онда Насируддин Шах және Сатиш Шах та ойнады. Ол белгілі маратхи лирикашысы Шантарам Нандгаонкар жазған "Ya Duniyemadhye Thambayaala Vel Konala" атты маратхи әнін орындады. Ән крикет ойыны мен нағыз өмір арасындағы ұқсастықтарды бейнелейді.

Құрметтер

1980 жылы Гаваскар өзінің сәтті халықаралық крикет мансабы үшін президент Нилам Санжива Реддиден «Падма-Бушан» сыйлығын алды. 1994 жылғы 22 желтоқсанда Гаваскар Мумбайдағы Радж Бхаван резиденциясында губернатор П. С. Александр мен бас министр Шарад Павардың куәгерлігімен бір жылға Бомбей шерифінің құрметті лауазымына ант берді. 1996 жылы оның және Аллан Бордердің құрметіне Үндістан мен Австралия арасындағы екіжақты тест сериясы үшін «Бордер-Гаваскар» кубогы тағайындалды. Бұл екі ойыншы да өздерінің тест карьераларында 10 мыңнан астам ұпай жинап, командаларына капитандық жасады. Оның туған ауданы Венгурладағы «Гаваскар стадионы» оның құрметіне аталды. 2003 жылы ол «Крикет рухы» Коудри лекциясын оқыған алғашқы үнділік крикетші болды. Ол Коудри лекциясы тарихындағы үшінші лектор болды. 2017 жылғы 15 қазанда Гаваскар АҚШ-тың Кентукки штатындағы Луисвилл қаласында крикет алаңын ашып, осылайша үнділік спортшының есімімен аталған алғашқы халықаралық спорттық нысанға айналдырды. «Сонил М. Гаваскар Крикет алаңы» Луисвилл Крикет клубының үй алаңы болып табылады, ол 42 командадан тұратын MidWest Cricket League құрамына кіреді. Гаваскарға Луисвилл қаласының мэрі Грег Фишер алаңның кілттерін табыстады.

Даулар

2008 жылдың 25 наурызында ICC-нің бас атқарушы директоры Малкольм Спид Дубайда екеуінің кездесуі кезінде Гаваскарға «өте нақты» айтты: егер ол комментатор және газет бағаншысы қызметінен бас тартпаса, ICC-дегі лауазымын тастауы тиіс. Ол бұл қызметінде жұмыс берушілерін жиі сынап, расизм туралы ауыр айыптаулар жасаған. 2008 жылдың басында Сиднейдегі даулы сынақ матчына қатысты пікірлері әлеуметтік резонанс тудырды: «Миллиондаған үндістер білгісі келеді, матч төрешісі Майк Проктердің Харбхаджан Сингхке қарсы шешімі «ақ адамның» сөзін «қоңыр адамның» сөзінен жоғары қойды ма? Қысқасы, егер аудиожазба болмаса және төрешілер ештеңе естімесе, онда айыптау негізсіз». Гаваскардың бұл сөзі ICC-ге емес, Майк Проктерге қатысты болғанына қарамастан, австралиялық жазушы Гидеон Хейг, егер Гаваскар мұны шын деп сенсе, «онда ол міндетті түрде отставкаға кетуі керек, себебі егер ICC «ақ адамның әділдігінің» беделі болса, Гаваскар оны өзгерте алмағаны үшін өзінің кінәсін мойындауы керек».

Жеке өмір

Маратхи тілінде сөйлейтін отбасында туған Минал (құрмет аты - Мантри) мен Манохар Гаваскардың ұлы – Гаваскар, Маршнеил Гаваскарға (құрмет аты - Мехротра) үйленген, ол Канпурдан келген былғары өнеркәсібінің қызы. Олардың ұлы Рохан да Канпурда дүниеге келген. Ол да Үндістан құрамасы үшін 11 бір күндік халықаралық матчта ойнаған, бірақ командадағы орнын беріктей алмады. Роханға әкесі өзінің үш сүйікті крикетшісі – Рохан Канхай, М. Л. Джайсимха және Роханның ағасы Гундаппа Вишванатхқа құрмет көрсету үшін «Рохан Жайвишва» деген есім берді, алайда оның есімі көбінесе Рохан Сунил Гаваскар деп тіркелген. «Күндызғы шам» атты автобиографиясында Сунил Гаваскар өзінің туғанда балықшының баласымен алмастырылғанын айтқан. Оның құлағының жанындағы туа біткен белгіні оның ағасы байқаған соң, баланың Сунил емес екені анықталды. «Мүмкін, мен батыс жағалауда еңбек ететін белгісіз балықшы болар едім», – деп жазды Гаваскар. Оның анасының інісі – зейнеткерлікке шыққан үнді крикетшісі Мадхав Мантри. Оның қарындасы Кавита Вишванатх крикетші Гундаппа Вишванатхқа үйленген. Оның тағы бір қарындасы – Нұтан Гаваскар Үндістан әйелдер крикет қауымдастығының (WCAI) құрметті бас хатшысы болды. Ұлы Роханның айтуынша, Гаваскар 1993 жылғы Бомбей қаласындағы дүрбелең кезінде бір мұсылман отбасын зорлық-зомбылық көрсетушілерден құтқарған. «Біз бомба жарылысынан кейін бірнеше күн өткен соң террасада тұрғанда, жек көретін топты көрдік, олар бір отбасын қоршап алған еді. Біз олардың отбасыға жақсы ниетпен келмейтінін білдік, әкем мұны көріп, жүгіріп келіп, жек көретін топқа қарсы шықты. Ол оларға: «Егер сіздер осы отбасыға не істесеңіздер, бірінші маған істеңіздер», – деді. Содан кейін олар ойға келгенімен, отбасы өз жолымен кетіп қалды». Гаваскар – Сатья Саи Бабаның шын ниетті жақтасы.

Танымал мәдениетте

2021 жылғы «83» фильмінде Гаваскар рөлін Тахир Радж Бхасин сомдады.