Кіріспе

Спенсер – АҚШ-тың Айова штатындағы қала және Клей округінің орталығы. Ол Кіші Сиу және Очиедан өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. 2020 жылғы халық санауы бойынша халық саны 11 325 адамды құрады, бұл 2000 жылғы 11 317 адамнан көп. Спенсерде Клей округі жәрмеңкесі жыл сайын қыркүйек айында өтіп, орташа есеппен 300 000-нан астам келушіні қабылдайды. Қаланың бұрынғы кітапхана мысығы Дьюи Ридмор Букс 2006 жылы қайтыс болғанға дейін бүкіл әлемге әйгілі болды. Кітапхана директоры Вики Майрон мен Бретт Виттердің "Дьюи: Әлемге тиген кішкентай қала кітапханасының мысығы" атты кітабында оның есімі мәңгілікке сақталды.

Тарих

Клей округі 1851 жылы құрылғанда, жергілікті басқару болмады және ресми істер Миссури өзенінің бойындағы, шамамен 100 миль қашықтықтағы Сержант-Блафф қаласынан жүргізілді. 1859 жылы Айованың 4-ші сот округінің судьясы Хаббард округ орталығы үшін жер табу үшін комиссия құрды. Комиссия «Спенсер қалашығының 20-шы бөлігін» – «Сиукс өзені мен Очейдан сағасының» тоғысысына жақын, округтің шамамен ортасында орналасқан жерді «әділет орталығы» ретінде таңдады. Округ судьясы Чарльз Смельцер олардың жоспарын бекітті және физикалық түрде қатыспаса да, құжаттарға «Спенсер, Клей округі, Айова» деген жерден қол қоя бастады. Жерді иеленушілердің шағын тобы аумақты тазартып, қала жоспарын жасады, бірақ сол кезде онда ешкім тұрмады. Клей округінің көптеген тұрғындары округтің оңтүстік-шығыс бұрышында орналасқан Питерсон қалашығында тұрды. Дауыс беру нәтижесінде Питерсон округ орталығы болып таңдалды және онда сот ғимараты салынды. Ұсынылған қала орны көп жылдар бойы адамсыз, қараусыз қалды және бұл аудан «Спенсер Гроув» деп аталды. Қазіргі Спенсердің алғашқы қоныс аударушылары 1865 жылдың қысында Эмметсбургке келді. Көптеген адамдар Висконсиннен келген Азамат соғысының ардагерлері болды және 1862 жылғы «Гомстед» заңы бойынша жерді иеленді. Эмметсбургте болғанда олар Спенсер Гроув туралы естіп, онда өздерінің шаруашылықтарын құруға болатынын шешті. Қала жерін Джон Франклин Калкинс жоспарлады. Ол, оның отбасы және басқа да бірнеше отбасы 1866 жылдың мамырында Спенсер Гроувқа келді, ал сол жазда оларға тағы бір толқын қоныс аударушылар қосылды. 1866 жылдың 20 қыркүйегінде Спенсер Гроув қалашығы ресми түрде құрылды. Бұл тұрғындарға 20 миль қашықтықтағы Питерсонға, округ орталығына және Клей округінің жалғыз қаласына барудың орнына жергілікті жерде дауыс беруге мүмкіндік берді. 1866 жылдың қазан айында Спенсер Гроув тұрғыны Романцо Коутс Клей округінің жалпы білім беру мектептерінің инспекторы болып сайланды. Ол өз үйінің жоғарғы қабатында алғашқы мектеп үйін ашты және әйелін алғашқы мұғалім етіп тағайындады. 1868 жылы АҚШ пошта қызметі Спенсер Гроувта пошта бөлімі ашуға рұқсат берді. Рұқсатта Айовада «Спенсер Гроув» бар екендігі ескерілді, сондықтан атауын өзгерту қажет болды. Тұрғындар «Гроув» деген сөзді алып тастауды шешті және қала атауы енді тек «Спенсер» болды. Романцо Коутс, мектептердің инспекторы, сонымен қатар қаланың алғашқы пошта бастығы болды және оның үйі алғашқы пошта бөлімі ретінде пайдаланылды. 1869 жылы Гаррет Марселл Спенсерге көшіп келіп, Литтл-Сиу өзенінің бойында, өзен сағасынан шамамен бір миль жерде диірмен салды. Бұл Спенсерде J. W. Мастеннің үйінен сатылатын тауарлардан басқа алғашқы нағыз бизнес болды. Біраз уақыттан кейін бірнеше кәсіпорын ашылды: Peeso & Burgin's General Store және Tuttle & Smith 1870 жылы, сондай-ақ вагон шеберханасы, етхана және темірші шеберханасы. Спенсер қаласының жер учаскесі 1871 жылдың 8 мамырында тіркелді және Айованың 4-ші аудандық сотының судьясы Снайдер бекітті. Бұл Айова штатының Спенсер қаласының ресми құрылуы. Сол жылы бірнеше кәсіпорын ашылды, соның ішінде қонақ үй және теміржол дүкені. Осы кезде Спенсердің халқы округтің оңтүстік-шығыс бұрышында орналасқан Питерсонның халқын басып өтті. Орталықта орналасқан Спенсерге орталықты көшіру туралы петиция қабылданды. Дауыс беру нәтижесінде 359 дауысқа 200 дауыс түсті және 1871 жылдың қазан айында Клей округінің үкімет орталығы Питерсоннан Спенсерге көшірілді. Сол кезде Спенсерде сот ғимаратына жарамды ғимарат болмағандықтан, тұрғындар ақша мен еңбек күшін біріктіріп, Мейн-стритте екі қабатты, 20x40 метрлік ғимарат салды. Кейіннен округ бұл ғимаратты 1333 долларға сатып алып, сот ғимараты ретінде пайдаланды. 1878 жылдың маусым мен қыркүйек айлары аралығында Чикаго, Милуоки және Сент-Пол темір жолы Алгонадан Спенсерге батысқа қарай желі салды. Желі қыркүйек айының ортасында аяқталды және 15 қыркүйекте тұрақты қызмет басталды. Темір жолмен бірге телеграф қызметі де пайда болды, себебі жол бойына тіреулер орнатылды. Спенсер 1880 жылдың 26 наурызында ресми түрде Спенсер қаласы ретінде құрылды, оның мэрі және сенімділер кеңесі болды. 1892 жылдың 21 наурызында ол Спенсер қаласы ретінде қайта құрылды, мэрі мен қалалық кеңесі болды. 1899 жылы Чикаго, Милуоки және Сент-Пол темір жолының құрылысымен өсімге серпін берілді. Округ орталығы ауыл шаруашылығымен айналысатын аудан үшін сауда орталығы ретінде жұмыс істеді. Темір жол өнімдерді ауданға әкеліп, одан шығарып жіберді. 1931 жылы жарылған шамдан тұтанған өрт қаладағы 100-ден астам ғимаратты қиратты. Спенсердегі өрт және 1936 жылғы Ремсендегі өрттің салдарынан штат заң шығарушылары 2017 жылға дейін барлық фейерверктерге тыйым салды, одан кейін заң жеңілдетілді. Қазіргі таңға дейін Спенсер қала ішінде фейерверктерді сатуға немесе пайдалануға рұқсат бермеді. (Ескерту: Рұқсат берілген кезеңдерде сатуға рұқсат алуға болады.)

География

Спенсердің ұзындығы мен ендігі ондық формадағы координаталары 43.145318, 95.147209 болып табылады. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 11,18 шаршы миль (29 км²), оның ішінде 11,01 шаршы миль (29 км²) құрлық, ал 0,17 шаршы миль (0 км²) су алабын құрайды.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 11 317 адам, 4842 шаруашылық және 3011 отбасы тұрды. Халық тығыздығы құрады. Қаланың нәсілдік құрамы: 97,57% ақ нәсілді, 0,14% афроамерикандық, 0,13% американдық үндістер, 1,11% азиялық, 0,04% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,34% басқа нәсілдерден және 0,65% екі немесе одан көп нәсілділер. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 1,43% құрады. Барлығы 4842 шаруашылықтың 29,3%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 51,4%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 7,7%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 37,8%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 33,0%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 15,1%-ы 65 жасқа толған және жалғыз тұратын адамдардан құралды. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,28 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,89 адамды құрады. Жас бойынша бөлінісі: 18 жасқа дейінгілер – 23,8%, 18-24 жас аралығындағылар – 8,9%, 25-44 жас аралығындағылар – 26,7%, 45-64 жас аралығындағылар – 21,3%, ал 65 жастан асқандар – 19,4%. Орташа жас 39 жасқа тең. Әр 100 әйелге 88,0 еркек шақ келді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 85,4 еркек шақ келді. Шаруашылықтың орташа жылдық табысы 32 970 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 43 145 доллар болды. Ер адамдардың орташа табысы 30 537 доллар, ал әйелдердің 21 709 долларға тең. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 19 153 долларды құрады. Отбасылардың 7,3%-ы және халықтың 9,5%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 13,3%-ы және 65 жастан асқандардың 10,0%-ы.

Өнер және мәдениет

2004 жылы Спенсердің қалалық бизнес ауданы тарихи маңызы бар деп танылды және Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілді. Ауданының орталығы және теміржол стансасы болғандықтан, Спенсер шаруашылық ауданы үшін сауда орталығы ретінде де қызмет етті. Сондай-ақ 2004 жылы Айова штатының Тарихи қоғамы Спенсер қалалық мәдени ауданын штат бойынша алғашқы сегіз жобаның бірі ретінде сертификаттады. Спенсердің осы мәртебеге үміткерлігіне ескі Спенсер орта мектебінің ғимаратын көп мақсатты кешенге қайта жаңарту, қарттар орталығы, қолжетімді тұрғын үйлер және қайта қалпына келтірілген фасадын қосу кірді. Бұрынғы орта мектепке қатысты болашақ жұмыстар тарихи аудиторияны қалпына келтіруді қамтиды. Штаттың Тарихи қоғамының мәртебесі қаланың Grand Avenue көпірін жөндеуін де мойындайды, оның ішінде қоғамдық өнер туындысы: Art Deco стиліндегі боялған шыны панельдер. Спенсердегі қазіргі мәдени орындарға Спенсер қауымдық театры, Паркер үйі мұражайы, Клей округінің мұрасы және түрлі қоғамдық өнер көрмелері кіреді. Arts on Grand – жергілікті суретшілерді галереялық дүкен, көрмелер, сабақтар, семинарлар, экскурсиялар, қайырымдылық шаралары және басқа да іс-шаралар арқылы қолдайтын мәдени орын және коммерциялық емес ұйым. Куриел Рейнольдс Визуалды өнер мектебі (CRVA) 2007 жылы Мичиган штатының Детройт қаласынан Спенсерге көшірілді. Спенсердің қалалық кітапханасы 1988 жылдың 18 қаңтарынан 2006 жылдың 29 қарашасында қайтыс болғанға дейін Дьюи Ридмор Букс деп аталған кітапхана мысығының туған жері болды. Оның тарихы, Спенсер қаласы туралы көптеген әңгімелермен бірге, Викки Майрон мен Бретт Виттердің "Дьюи: Әлемге тиген кішкентай қалалық кітапхана мысығы" (2008) кітабында, сондай-ақ балалар нұсқаларында және аудио кітаптарда баяндалған. Қала бойынша көптеген өнер туындыларында Дьюидің суреттері бейнеленген, соның ішінде мыңжылдықты тойлау мақсатымен жасалған қоғамдық мозаика жобасы – "Жиналыс: Уақыт, Жер, Көптеген қолдар".

Білім

Спенсер қауымдық мектеп округі мемлекеттік мектептерді басқарады.

Жолдар

АҚШ-тың 18 және 71-ші бағыттары Спенсер қаласынан шамамен 5 километрге (3 миль) қатар өтеді.