Кіріспе

Жак Хету (8 тамыз 1938 – 9 ақпан 2010) – канадалық композитор және музыка оқытушысы. Ол Канадада да, халықаралық аренада да ең көп орындалатын канадалық классикалық композитор.

Білім

Жак Хету Квебектің Труа-Ривьер қаласында дүниеге келген; ол 1955-1956 жылдары Жюль Мартельдің шәкірті болған Оттава университетінде кәсіби білімін бастады. 1956 жылы Монреальдегі Квебек музыка консерваториясына түсіп, онда бес жыл бойы Мелвин Берман (обвой), Изабель Делорм (гармония), Жан Папино Кутюр (фуга), Клермон Пепин (композиция және контрапункт) және Жорж Савариямен (фортепиано) оқыды. Ол сондай-ақ 1959 жылдың жазында Лукас Фосспен Танглвуд музыка орталығында оқыды. 1961 жылы ол бірнеше маңызды сыйлықтарды жеңіп алды, оның ішінде Квебек музыка фестивалінің композиция конкурсында бірінші жүлде, Канада Кеңесінен грант және Prix d'Europe сыйлығы. Соңғы екі сыйлық оған 1961-1963 жылдары Париждегі Жоғары нормалды музыка мектебінде Анри Дютийёмен және 1962-1963 жылдары Париж консерваториясында Оливье Мессиенмен оқуға мүмкіндік берді.

Оқыту

1963 жылы Хэту Лаваль университетінің музыка факультетіне қабылданды және 1977 жылға дейін онда қызмет етті. 1972–1973 және 1978–1979 жылдары Монреаль университетінде музыка композициясын оқытты. 1979 жылдан 2000 жылға дейін Монреальдегі Квебек университетінде профессор болып жұмыс істеді, оның ішінде 1980 жылдан 1982 жылға дейін және 1986 жылдан 1988 жылға дейін сол мектептің Музыка бөлімінің директоры қызметін атқарды. Ол өзінің бес симфониясымен әйгілі болды, олардың барлығы тыңдарман мен сыншылар тарапынан ыстық қарсылық алды. Оның 1964 жылы жазылған фортепианоға арналған Op. 8 вариациялары, сол кездегі оның сериялық/атоналдық композициялық стилін көрсетеді және 1967 жылы Гленн Гулд Канаданың жүз жылдығына арналған жоба ретінде жазбаға түсірді. Гулдтың жазбасының нәтижесінде Хэту Канаданың классикалық музыкасында белгілі бір деңгейге жетті және жаңа туындыларға көптеген тапсырыстар түсе бастады. Оның музыкасына деген сұраныс өмірінің соңына дейін жоғары болды. Хэтудің Үшінші симфониясы (1971) оның композициялық техникасында тоналды және дәстүрлі стильге қарай айқын өзгеріс жасады. Бұл туынды үлкен жетістікке ие болды және Канаданың Оттавадағы Ұлттық өнер орталығының оркестрімен бірге дүниежүзілік гастрольдерде орындалды. 1985 жылы Бахтың дүниеге келгеніне 300 жыл толуына орай, ол Рим-католик шіркеуінің хоры үшін үлкен масштабтағы Missa Pro Trecenteismo Anno шығармасын жазды. Бұл жұмысты Канадалық радиокорпорация тапсырыс етіп, CBC радиожелісінде тұсаукесер етті. Хэтудің Труба концерті (1987) 1992 жылдың мамыр айында Курт Масурдың дирижерлігімен Нью-Йорк филармониялық оркестрінде, оркестрдің бас трубашысы Филип Смиттің орындауымен АҚШ-та тұңғыш рет орындалды. Бұл концерт бірнеше жыл бұрын канадалық орындаушыға тапсырыс беріліп жазылған еді және Хэтудің халықаралық беделін арттырды. Оның Орган мен оркестрге арналған концерті (2000) 2002 жылы Марио Бернардидің жетекшілігімен Эдмонтон симфониялық оркестрімен бірге Рейчел Лориннің орындауында тұсаукесер етілді. Хэтудің екі гитараға арналған концерті 2007 жылы жазылды, ал әлемдік премьерасын Марк Дешенн мен Андре Рой гитаристтер, Яник Незет-Сегиннің дирижерлігімен Orchestre Métropolitain оркестрімен бірге орындады. Сондай-ақ 2007 жылдан бастап ол Op. 76 «Légendes» шығармасын жазды, ол француз-канадтық халық музыкасының ықпалымен Квебекке тән үш дәстүрлі аңыздарды музыкалық бейнелейді. 2010 жылдың 3 наурызында Торонто симфониялық оркестрі TSO музыкалық директоры Питер Ондджанның жетекшілігімен оның Бесінші симфониясын тұсаукесер етті. Бұл тапсырыс – оның Op. 81 шығармасы – оның соңғы аяқталған туындысы болды ма, әзірге белгісіз.

Композициялық стилі

Гетту Парижде Дютилье мен Мессианмен бірге оқығанмен, ол әдетте композициялық техникасына тональдік ядроны қайта енгізіп, Пьер Булезді сериализмге немесе атональдыққа ере қоймады. Дютилье Геттуды композициядағы өзінің ерекше стилін іздеуге және қазіргі заманғы бағыттарға тым көп әсер етуге жол бермеуге ынталандырды. 1971 жылғы Үшінші симфониясы Геттудің музыка құрастырудың тональдік формаларына қайта оралуын нақтылады. Оның шығармаларында Дариус Мийо және Бела Барток сияқты екінші жүз жылдық композиторлардың ықпалы байқалады, сонымен қатар халық музыкасының көздері мен политональдық элементтер оның музыкалық тілінде маңызды орын алды. Гетту көбінесе ірі симфониялық формаларда, әсіресе симфониялар, концерттер және поэмалар жазды, онда Цезар Франк пен Эрнест Шоссоннан бастап Клод Дебюссиге дейінгі XIX ғасырдың соңындағы француз композиторларының стильдік әсері анық көрінеді. Мұндай ірі шығармалар құрылымдық тұтастықты қамтамасыз ету үшін тональдік ұйымдастыру принциптерін қажет етті. Геттудің сериализм мен атональдықтан бас тартуы және тарихи музыкалық дәстүрлерге оралуы модернизмнің авангарды жақтастары тарапынан айқын наразылық тудырды. Оның жауабы музыкалық қауым үшін маңызды болды: «Менің музыканы орындаған немесе маған тапсырыс берген орындаушылардың арқасында оқшаулықтан құтылдым».

Өлім

2010 жылы 9 ақпанда Хету өкпе рагынан үйінде қайтыс болды. Ол әйелі Жанна Десауллиерс және бес баласымен қалды.