Кіріспе
Майдугури /mɪˈdʊɡuri/ /uːˈgʊrɪ/ – Африка құрлығындағы Нигерияның солтүстік-шығысындағы Борно штатының астанасы және ең ірі қаласы. Қала маусымдық Нгадда өзенінің жағасында орналасқан, ол Чад көлі маңындағы Фирки батпақтарында жоғалып кетеді. Майдугури 1907 жылы британдық империяның отаршылдық дәуірінде әскери бекет ретінде құрылған. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, Майдугуридің қалалық айманында шамамен екі миллион адам тұрады.
Maiduguri /m//aɪ/'/d//uː//g//ʊ//r//i/ is the capital and the largest city of Borno State in north eastern Nigeria, on the continent of Africa. The city sits along the seasonal Ngadda River which disappears into the Firki swamps in the areas around Lake Chad. Maiduguri was founded in 1907 as a military outpost by the British Empire during the colonial period. As of 2022, Maiduguri is estimated to have a population of approximately two million in the metropolitan area.
Ерте кезең
Бұл аймақ ғасырлар бойы Канем-Борну империясының отаны болды. Майдугури іс жүзінде екі қаладан тұрады: батыстағы Ерва және шығыстағы Ескі Майдугури. Ерва қаласы 1907 жылы Борноның Абубакар Гарбайы Борну патшалығының астанасы ретінде салынды. Оған дейін бұл жерде Калва деген шағын ауыл болған. Бұл Канури халқының астанасын Кукавадан көшіруді білдірді. 1908 жылы британдықтар Мафонидің орнына Ескі Майдугуриді өздерінің әскери штабы ретінде таңдады. Майдугури – Нигерияның Борно штатында орналасқан дәстүрлі мемлекет – Борно әмірлігі құрамына кіретін он бес жергілікті басқару аймағының бірі.
Исламшыл зорлық-зомбылық
1960 жылдардың ортасынан бері Майдугуриде дінаралық ірі ұрыстар жиі болып тұрады, 1982 және 2001 жылдары діни секта мүшелері қауымдық зорлық-зомбылықты қозғады. 2006 жылдың 18 ақпанында Данияның «Jyllands Posten» газетінде жарияланған Мұхаммед карикатураларына байланысты болған ұрыстарда кем дегенде 15 адам қаза тауып, шамамен 12 шіркеу қиратылды. Әскер мен полиция ұрыстарды басып таратты, ал үкімет уақытша кешкі сағаттарда сыртқа шығуға шектеу салды. 2002 жылы мұсылман дін қызметкері Мұхаммед Юсуф Майдугуриде «Боко Харам» исламист жихадистік тобын құрды, мешіт және медресе ашып, Нигерия мен көрші елдердің кедей мұсылман отбасыларынан келген балаларды тартты.
Боко Харам шабуылдары
Қала Боко Харамның бүлдірушілігінің ортасы болып табылады. 2009 жылдың шілдесінің соңында Майдугури Солтүстік Нигерияда Боко Харам жасаған ірі діни зорлық-зомбылықта 700-ден астам адамның қаза болуына себеп болған ең ауыр зардап шеккен жер болды. 2013 жылдың 14 мамырында президент Гудлак Джонатан Боко Харамның әрекеттеріне байланысты Борно штатын қоса алғанда, Солтүстік-Шығыс Нигерияда төтенше жағдай жариялады. Бүкіл қалаға түнгі коменданттық сағат енгізілді, ал қала тұрғындарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін жүк көліктеріне таң атқанға дейін кіруге тыйым салынды. Боко Харамның бекінісі саналатын қаланың он екі ауданында тұрақты коменданттық сағат сақталды. 2013 жылдың 18 маусымында Боко Харамның әскерлері емтихан тапсырып жатқан оқушыларға шабуыл жасап, тоғыз оқушыны өлтірді. 2014 жылы Боко Харам Майдугуриді қаңтар, шілде және қараша айларында бомбалады. 2015 жылдың 10 қаңтарында Майдугуридегі дүйсенбілік базардағы бомбалық шабуыл салдарынан 19 адам қаза тапты. 25 қаңтарда таңертең Боко Харам қалаға шабуыл жасады. 26 қаңтарда CNN «жүздеген қарулы адамдардың» Майдугуриге жасаған шабуылдарының жолына келтірілгенін, бірақ жақын орналасқан Монгуно қаласын Боко Харам басып алғанын хабарлады. Нигерия армиясы 2015 жылдың 31 қаңтарында Майдугуриге жасалған тағы бір шабуылды сәтті кері қайтарғанын мәлімдеді. 2015 жылдың 17 ақпанында Монгуно Нигерия армиясының бірлескен әуе және жер шабуылдары нәтижесінде босатылды. 2015 жылдың 7 наурызында бес жанкешті бомба жарылысынан 54 адам қаза тауып, 143 адам жарақат алды. 2015 жылдың 30 мамырында Боко Харам қалаға тағы бір шабуыл жасап, он үш адамды өлтірді. 2017 жылдың наурыз айында Боко Харам Майдугуриді қайтадан бомбалады. 2015 жылдың қаңтар-ақпан айларында шабуылға ұшырады, наурыз айында бомбаланды, мамыр айында тағы шабуылға ұшырады. 2016 жылдың мамыр айында Amnesty International халықаралық ұйымы Гива казармасының уақытша ұстау орталығы туралы есеп жариялады, оны «өлім орны» деп сипаттады. Есепте осы орында шамамен 1200 адам (оның ішінде 120 бала) тұрғаны және олардың көпшілігінің негізсіз ұсталғаны айтылады. Сондай-ақ, 2016 жылдың бірінші жартысында 149 тұтқын, оның ішінде 11 бала қайтыс болғаны хабарланды. 2019 жылы Amnesty International (AI) және Concerned Nigerians (CN) ұйымдары осы орында әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылық фактілерін тергеуді талап етті. Майдугури аймағында трамадолға тәуелділік алаңдаушылық туғызып отыр, себебі Боко Харамның содырлары мен жергілікті тұрғындар физикалық ауыру, жеке қайғы және зорлық-зомбылықтың эмоционалдық салдарымен күресу үшін осы есірткіге жүгінеді.
Климат
Көппен-Гейгер климаттық жіктеу жүйесі оның климатын ыстық, жартылай шөлейт (BSh) деп сипаттайды. Ең жоғары температура 1983 жылдың 28 мамырында, ал ең төменгі температура 1979 жылдың 26 желтоқсанында тіркелген. Қаланың отарлық әкімшілігі ағаш отырғызуға басымдық берген, ал негізгі жолдар бойындағы ірі ағаштар күннің күшті сәулесінен қорғайды.
Ауаның ластануы
Қозғалмалы көліктердегі химиялық реакциялар мен тыныс алу жолдары арқылы өкпеге дейін жететін газдардың бөлінуі салдарынан Майдугури қаласында зиянды ауа ластағышы – ұсақ бөлшекті шаң пайда болып тұр.
Көлік
Қала Порт-Харкорт, Энугу, Кафанчан, Куру, Баучи және соңында Майдугури қаласын жалғайтын темір жолдың соңғы станциясында орналасқан. Қала Майдугури халықаралық әуежайы арқылы қызмет көрсетеді.
Экономика
Майдугури – Солтүстік-Шығыс Нигерияның маңызды сауда орталығы. Оның экономикасы көбінесе қызмет көрсету және саудаға негізделген, өндіріс үлесі шамалы. Майдугуриде үш базар бар, соның ішінде заманауи "Дүйсенбілік базар" да бар, ол керемет көрініс ашылады. Қаланың жоспарланған құрылымы тартымды, кең, жақсы күтілген көшелері, тротуарлары және су тасқынынан қорғау арналары бар. Электр энергиясы электр желісі, күн энергиясы және генераторлар арқылы беріледі. 2009 жылғы Нигериядағы жылжымайтын мүлік нарығына жасалған зерттеуде Майдугури Абужа мен Лагостан кейін сатып алу және жалға алу бойынша үшінші ең қымбат қала болып танылды. Жергілікті сауданы сипаттаған журналист былай деп жазды: "Қала шетінде, жүк көліктерінің созылып жатқан тізімі Дикваға, ал одан әрі көршілес Камерунға жүктерін апару үшін күндер бойы күтіп тұрады". Отын жинау – зорлық-зомбылықтан зардап шеккен және климаттың өзгеруі салдарынан егін жинаудың азаюына байланысты жаңа қоныс аударғандар үшін табыс көзі. Майдугуридің ресми Өртін сатушылар қауымдастығының мүшелері ағаштарды қайта отырғызу жұмысына еңбек етеді. Қоныс аударған адамдарға қосымша көмек ретінде Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы мен Нигерия үкіметі ұялы телефон арқылы ақшалай төлемдер жүргізетін орталық құрды.
Ғибадат орындары
Дін орындарының арасында негізінен мұсылман мешіттері басым. Сондай-ақ, христиан шіркеулері мен ғибадатханалары да бар: Нигерия шіркеуі (Англикан қауымы), Нигериядағы бауырлар шіркеуі (EYN). Киарими паркі – Нигериядағы ең көне және ең ірі зообақ. Зообақ жыл сайын мыңдаған келушілерді қызықтырады. Қала Ало көліндегі демалыс алаңдарына және Замбиза аң қорығына жақын жерде орналасқан.