Кіріспе
Молибден гексакарбонилі (кейде молибден карбонилі деп те аталады) – Mo(CO)6 формуласына ие химиялық қосылыс. Бұл түссіз қатты зат, хром, вольфрам және сеаборгий сияқты аналогтарындай, металдың нөлдік тотығу күйіндегі ұшпалы, ауада тұрақты туындысы болып ерекшеленеді.
Құрылымы мен қасиеттері
Mo(CO)6 октаэдрлі геометрияны қабылдайды, ол орталық Mo атомынан радиалды түрде шығатын алты таяқша тәрізді CO лигандасынан тұрады. Кейбір химиялық орталарда "органометалл" қосылысының анықтамасы туралы шағын пікірталас жиі кездеседі. Әдетте, органометалл дегеніміз – металлдың органикалық фрагментке тікелей M–C байланысы арқылы байланысқандығын, ал бұл фрагменттің өз кезегінде C–H байланысы болуын білдіреді. Көптеген металл карбонилдері сияқты, Mo(CO)6 көбінесе "редуктивті карбонилдендіру" арқылы дайындалады, ол металл галоидын көміртек моноксиді атмосферасы астында тотығуын азайту процесін қамтиды. 2023 жылғы әдістерге жасалған шолуда айтылғандай, "6-топтың гексакарбонилдерін синтездеудің ең тиімді жолдары – металл хлоридтерін (CrCl3, MoCl5 немесе WCl6) магний, мырыш немесе алюминий ұнтақтарымен CO қысымында тотығуын азайтуға негізделген".
Пайда болуы
Мо(CO)6 қоқыс орындарында және сарнайтын су тазарту станцияларында анықталды, себебі тотығу-тотықсыздану ортасы мен оттегізсіз жағдай Мо(CO)6 пайда болуына қолайлы.
Органикалық емес және органикалық металдар зерттеулері
Молибден гексакарбонилі академиялық зерттеулерде жиі қолданылатын реагент болып табылады. Бір немесе бірнеше CO лигандтары басқа лигандтармен орынбасталуы мүмкін. Mo(CO)6, [Mo(CO)3(MeCN)3] және оған ұқсас туындылар органикалық синтезде катализаторлар ретінде қолданылады, мысалы, алкин метатезі және Паусон-Канд реакциясы. Mo(CO)6 2,2′ бипиридинмен реакцияласып, Mo(CO)4(бипи) береді. Mo(CO)6-ның THF ерітіндісінің УФ-фотолизі Mo(CO)5(THF) береді.
[Mo ((CO) 4 ((пиперидин) ]
Мо(CO)6 мен пиперидиннің жылулық реакциясы Mo(CO)4(пиперидин)2 қосылысын береді. Бұл сары түсті қосылыстағы екі пиперидин лигандтары лабильді, бұл басқа лигандтарды қолайлы жағдайда енгізуге мүмкіндік береді. Мысалы, [Mo(CO)4(пиперидин)2] трифенилфосфинмен қайнаған дихлорметанмен (қайнау нүктесі шамамен 40 °C) реакцияласса, цис [Mo(CO)4(PPh3)2] қосылысы түзіледі. Бұл цис кешені толуолда изомерленіп, транс [Mo(CO)4(PPh3)2] түріне айналады.
[Mo(CO) 3(MeCN) 3
Mo(CO)6 сонымен қатар оның трис(ацетонитрил) туындысына айналуы мүмкін. Бұл қосылыс "Mo(CO)3" көзі ретінде қолданылады. Мысалы, аллил хлоридімен өңдеу [MoCl(аллил)(CO)2(MeCN)2] береді, ал KTp және натрий циклопентадиенидімен өңдеу тиісінше [MoTp(CO)3]− және [MoCp(CO)3]− аниондарын береді. Бұл аниондар түрлі электрофильдермен реакцияға түседі. Mo(CO)3-тің тағы бір көзі – циклогептатриенмолибден трикарбонилі.
Мо атомдарының көзі
Молибден гексакарбонилі электрондық сәулемен шақырылған тұндыру техникасында кеңінен қолданылады. Ол электрондық сәулемен оңай буланып, ыдырайды, молибден атомдарының қолайлы көзін ұсынады.
Қауіпсіздік және пайдалану
Барлық металл карбонилдері сияқты, Mo(CO)6 да ұшқыш металлдың және CO газының қауіпті көзі болып табылады.