Кіріспе

chembox
| Verifiedfields = өзгертілген
| Watchedfields = өзгертілген
| verifiedrevid = 432143730
| Name = Toxaphene
| ImageFile = Toxaphen.svg
| ImageName =
| IUPACName =
| OtherNames = Хлорокамфен, Октахлорокамфен, Полихлорокамфен, Хлорланған камфен
|Section1=
|Section2=Chembox қасиеттері
| Density = 1.65 г/см³
| MeltingPtC = 65-тен 90-ға дейін
| MeltingPt notes =
| BoilingPt= ыдырайды
| BoilingPtC = 155
| Solubility = 0.0003% (20°C)
| IDLH = 200 мг/м³
| LCLo = 2000 мг/м³ (ешкі, 2 сағат) Токсафен – 670-тен астам түрлі химиялық заттардың қоспасы және хлор газымен камфенмен әрекеттесу арқылы өндіріледі. Бұл өте тұрақты химиялық зат, ол қоршаған ортада, әсіресе топырақта 1–14 жылға дейін ыдырамай сақталады. Көптеген жануарлар, әсіресе егеуқұйрықтар мен тышқандарда жүргізілген зерттеулер токсафеннің жануарларға зиянды екенін көрсетті. Токсафенге ұшырау орталық нерв жүйесін күшейтеді, сондай-ақ қалқанша безі, бауыр және бүйрек морфологиялық өзгерістерін тудырады. Токсафеннің адам денсаулығына кері әсер ететіні дәлелденді. Жұғудың негізгі көздері – тағам, ішуге арналған су, ластанған ауамен тыныс алу және ластанған топырақпен тікелей байланыс. Токсафеннің жоғары деңгейіне ұшырау өкпеге, нерв жүйесіне, бауырға, бүйрекке зақым келтіруі мүмкін, ал ең ауыр жағдайларда өлімге әкелуі мүмкін. Бұл адамдарда қатерлі ісік тудыруы мүмкін деп саналады, бірақ бұл әлі дәлелденбеген. Токсафендегі қосылыстардың көп бөлігі (көбінесе хлорборнандар, хлорокамфендер және басқа да бициклді хлорорганикалық қосылыстар) C10H11Cl5-тен C10H6Cl12-ге дейін химиялық формулалармен сипатталады, орташа формуласы C10H10Cl8. Бұл қосылыстардың формулалық салмағы 308-ден 551 грамм/моль-ге дейін, ал теориялық орташа формула 414 грамм/моль-ге тең. Токсафен әдетте сарыдан қоңырға дейінгі түсті, шайыр тәрізді қатты зат ретінде көрінеді және қырқылыс иісіне ие. Ол суда нашар ериді, бірақ ароматты көмірсутектерде жақсы ериді және алифалық органикалық еріткіштерде оңай ериді. Бөлме температурасы мен қысымында тұрақты. Атмосфера арқылы ұзақ қашықтыққа таралуға жеткілікті түрғысынан ұшқыш.

Қолданбалар

1950 жылы "Фарм Журнал" сияқты ауыл шаруашылығы басылымдарында токсафенге жарнамалар кездесті. Токсафен АҚШ-тан басқа елдерде әлі де қолданылып келеді, бірақ оның көп бөлігі тіркелмеген. 1970 және 1995 жылдар аралығында токсафеннің әлемдік қолданылу көлемі 670 миллион килограмм (1,5 миллиард фунт) шамасында бағаланды.

Өндіріс

Токсафен алғаш рет 1947 жылы АҚШ-та өндірілді, бірақ 1966 жылға дейін кеңінен қолданылмады. 1975 жылы токсафен өндірісі жылына 59,4 миллион фунтқа жетті. 1982 жылы Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің шектеулеріне байланысты өндіріс осы көрсеткіштен 90%-дан астамға төмендеді. Барлығы, АҚШ-та шамамен 234 000 метрикалық тонна (500 миллион фунттан астам) өндірілген. АҚШ-та өндірілген токсафеннің 25-35%-ы экспортталды. Бүгінгі таңда әлемде 11 токсафен жеткізуші бар.

Қоршаған ортаға әсері

Қоршаған ортаға шығарылған кезде токсафен өте тұрақты болуы мүмкін және ауада, топырақта және суда кездеседі. Суда ол оңай буланады және салыстырмалы түрде ерімейді. Токсафен топырақта өте баяу ыдырайды және оның жартылай ыдырау мерзімі 12 жылға дейін жетеді. Зертхана жануарларында жүргізілген сынақтар токсафеннің бауыр және бүйрек қатерлі ісігін тудыратынын көрсетті, сондықтан EPA оны В2 тобындағы канцероген ретінде жіктеді, яғни адам үшін ықтимал канцероген. Халықаралық қатерлі ісіктерді зерттеу агенттігі оны 2В тобындағы канцероген ретінде жіктеді. Жануарлардағы созымал ауыз арқылы қабылдау бауырға, бүйрекке, көкбауырға, бүйрек үсті бездері мен қалқанша безіне, орталық нерв жүйесіне және иммундық жүйеге әсер етеді. 2004 жылғы 17 мамырда күшіне енген тұрақты органикалық ластағыштар жөніндегі Стокгольм конвенциясында жойылуға тиіс немесе өндірісі мен қолданылуы шектелген он екі тұрақты органикалық ластағыш тізімделді. Бұл тізімдегі анықталған ОҚЛ немесе пестицидтік ОҚЛ "ластанған ондық" деп аталады және альдрин, хлордан, ДДТ, диелдрин, эндрин, гептахлор, гексахлорбензол, мирекс және токсафенді қамтиды. EPA мәліметінше, егер су ішу арқылы ғана 0,01 миллиграмм/литр токсафенге өмір бойы ұшыраса, онда бұл қатерлі емес зиянды әсерлерге әкелмейді.

Саудалық атаулар

Саудалық атаулары мен синонимдері: хлорланған камфен, октахлорокамфен, кампохлор, Agricide құртты өлтіргіш, Alltex, Allotox, Crestoxo, 3956 қосылысы, Estonox, Fasco Terpene, Geniphene, Hercules 3956, M5055, Melipax, Motox, Penphene, Phenacide, Phenatox, Strobane T, Toxadust, Toxakil, Vertac 90%, Toxon 63, Attac, Anatox, Royal Brand Bean Tox 82, Cotton Tox MP82, Security Tox Sol 6, Security Tox MP мақтаға шашылатын спрей, Security Motox 63 мақтаға шашылатын спрей, Agro Chem Brand Torbidan 28 және Dr. Roger's TOXENE.