Седар-Рапидс: Бес маусым қаласының тарихы мен географиясы

Кіріспе

Cedar Rapids – АҚШ-тың Айова штатындағы халық саны бойынша екінші қала және Линн округінің орталығы. Қала Седар өзенінің екі жағасында орналасқан, Айова-Ситиден солтүстікке қарай 32 шақырым, ал штаттың астанасы Де-Мойндан солтүстік-шығысқа қарай 206 шақырым қашықтықта жатыр. Ол Шығыс Айованың Седар-Рапидс/Айова-Сити аймағының бір бөлігі болып табылады, бұл аймаққа Линн, Бентон, Сидар, Айова, Джонс, Джонсон және Вашингтон округтері кіреді. 2020 жылғы халық санауы бойынша қала халқы 137 710 адамды құрады. 2020 жылы жақын орналасқан Марион және Хиавата қалаларын қоса алғанда, үш округтан тұратын Седар-Рапидс агломерациясының халқы 276 520 адамды құрады. Седар-Рапидс – штаттың экономикалық орталығы және Interstate 380 дәлізінің маңызды бөлігі. Седар-Рапидс агломерациясы Айова-Сити агломерациясымен біріктірілген статистикалық аймақтың да құрамына кіреді. Седар-Рапидс «Бес маусым қаласы» деген лақап атымен белгілі, себебі «бесінші маусым» деп аталатын, қалған төртеуін тамашалауға арналған уақыт бар. Тұрғындар бұл ұранды көбінесе «Бес иіс қаласы» деп сатиралайды, себебі 1970 жылдары қаладағы Quaker Oats және Penford зауыттары, шошқа сою комбинаты, қалалық кәріз тазалау стансасы және қоқыс полигонынан шыққан иістердің әртүрлі комбинациялары осыған себеп болды. Бес маусымның символы – қала орталығындағы, өзеннің солтүстік жағалауында орналасқан «Бес маусым ағашы» мүсіні. «Бес маусым» атауы және мүсіннің бейнелері қаланың көптеген жерлерінде кездеседі. Қаланың негізін қалаушылар – Джордж Грин, Николас Браун және тағы бірнеше адам. Браун бұрын диірменші болып жұмыс істеген, ал Грин Айова штатының шығыс бөлігін зерттегендіктен, екеуі де Шепард иеленген жердің құндылығын түсінді. Бұл жер өзендегі соңғы шағын сарқырамалардың жанында орналасқан, сондықтан мұнда диірмен салуға өте қолайлы болды, себебі Седар өзені Айова өзеніне құяр алдында, мұнда өңделген тауарларды кемемен Миссисипи өзеніне дейін тасымалдауға болады еді. 1841 жылы олар Шепардтің жерін сатып алып, Рапидс-Сити деп аталатын қала құру үшін серіктестікке келісті. Браун бірден алғашқы бөгетті салып, қаладағы алғашқы диірменді салдырды. Оның шикі бөгеті көп ұзамай шайылып кетті, содан кейін Грин Мичиганнан келген инженер Александр Эллиді бірнеше диірмендерді қуатпен қамтамасыз ете алатын жақсы бөгет салуға көндірді. Ол кезде қала өзеннің шығыс жағында ғана орналасқан еді. Батыс жағалауда көп ұзамай Дэвид Кингтің есімімен Кингстон деген ауыл пайда болды, ол өзен арқылы жүретін арқанды пароммен жұмыс істеді. Қала 1849 жылдың 15 қаңтарында Айова штатының заң шығарушы органымен ресми түрде Седар-Рапидс деп аталды, бұл атау Седар өзеніндегі шағын сарқырамалардың құрметіне берілді (өзеннің өзі жағалауларында өскен көптеген қызыл кедр ағаштарының құрметіне аталған). Халық саны 400-ден аз болды. 1850 жылдары Седар-Рапидс өсіп, дамыды, және осы онжылдықта чех халқының саны едәуір артты. 1856 жылы қала қайтадан құрылғанда, оның шамамен 1600 тұрғынының төрттен бірі чех иммигранттары болды. Айова штатындағы жердің арзан болуы 1848 жылғы Австрия империясындағы төңкерістермен сәйкес келді, бұл көптеген чехтардың өз отанын тастап, АҚШ-қа көшіп кетуіне себеп болды. 1851 жылы кейіннен Коу колледжіне айналған білім беру мекемесі құрылды. Сол онжылдықта жергілікті басшылар қаланың алыс нарықтарға қол жеткізуін жақсартуға тырысты, біріншіден, Cedar Rapids деп аталған бу кемесін сатып алу арқылы, содан кейін темір жолға инвестиция салу арқылы. Алғашқы локомотив 1859 жылдың 15 маусымында қалаға келді. Темір жолдар штаттың дамуы мен темір жол бойындағы қалалардың өсуіне ықпал етті. 19 ғасырдың соңында 23-ші ірі штат темір жолдың ұзындығы бойынша бесінші орында тұрды. Осы онжылдықта «майор» Джон Мей, өнертапқыш және жер спекулянты, Седар-Рапидс пен Кингстон арасында орналасқан аралды (қазіргі «Мей аралы» деп аталады) сатып алды, оның үстінде өзенді қамтитын қала құруды жоспарлады. Аралдың су басуға бейімділігіне байланысты бұл жоспар іске аспады, содан кейін ол өз аралын өзеннің ортасында орналасқан үлкен қаланың орталығы ету идеясын ойлап тапты және штат заң шығарушы органына ол сатып алған жерді ресми түрде атауға көндірді, Кингстонның оңтүстігінде, «Батыс Седар-Рапидс». 1870 жылы Седар-Рапидс Кингстон қауымын қосып алды және қазіргі Үшінші даңғыл көпірінің орнында өзен арқылы темір көпір салдырды. 1871 жылы Синклер ет өңдеу компаниясы құрылғаннан кейін Седар-Рапидстің экономикалық өсуі күшейді. Зауыт жыл бойы ет өңдеуге мүмкіндік берді, себебі қыста Седар өзенінен мұз жинап, мұз сақтауға арналған үйді салқындатуға болады. Бірнеше жыл ішінде ол елдегі ең ірі зауыттардың біріне айналып, 400 адамды жұмыспен қамтыды. 1873 жылы кейіннен Quaker Oats компаниясының флагмандық операциясына айналған және әлемдегі ең ірі жаңбырлы дақылды өңдеу зауыты салынды. 1909 жылы қала Мей аралын үкіметтің орналасқан жері ретінде сатып алды. Ол кезде, қазіргідей, Седар-Рапидстің шығыс және батыс тұрғындары арасында жаман сезімдер болды, сондықтан қала басшылары қалалық әкімшілікті аралдың «бейтарап аумағына» орналастыру арқылы жағдайды жақсартуға үміттенді. 1919 жылы Линн округының тұрғындары округ орталығын Марионнан Седар-Рапидске көшіруге дауыс берді, себебі Седар-Рапидс жаңа округ соты мен түрмесі үшін аралдың оңтүстік үштен бірін сыйлық ретінде беруге уәде берген еді.

Cedar Rapids is the second most populous city in the U. S. state of Iowa and the county seat of Linn County. The city lies on both banks of the Cedar River, 20 mile (32 km) north of Iowa City and 128 mile (206 km) northeast of Des Moines, the state's capital. It is a part of the Cedar Rapids/Iowa City region of Eastern Iowa, which includes Linn, Benton, Cedar, Iowa, Jones, Johnson, and Washington counties. At the 2020 census, the city population was 137,710. The population of the three county Cedar Rapids metropolitan area, which includes the nearby cities of Marion and Hiawatha, was 276,520 in 2020. Cedar Rapids is an economic hub of the state, located at the core of the Interstate 380 corridor. The Cedar Rapids metropolitan area is also a part of a combined statistical area with the Iowa City metropolitan area. Cedar Rapids is nicknamed the "City of Five Seasons", for the so called "fifth season", which is time to enjoy the other four. This slogan is often satirized by residents as the "City of Five Smells", as a result of the smell combinations in the 1970s from the city's Quaker Oats and Penford factories, a hog slaughterhouse, and the municipal sewage plant and landfill. The symbol of the five seasons is the Tree of Five Seasons sculpture in downtown along the north river bank. The name "Five Seasons" and representations of the sculpture appear throughout the city in many forms. The true founders of the city were George Greene, Nicholas Brown, and a few others. Brown had experience as a miller and Greene had surveyed much of eastern Iowa, so both saw the value of the spot Shepherd had claimed. It was right next to the rapids—a prime spot to build a mill—the last set of rapids on the river before the Cedar fed into the Iowa River, meaning that goods milled on the spot could be carried by boat down river to the Mississippi. In 1841, they formed a partnership that bought out Shepherd's claim and platted out a town they called Rapids City. Brown immediately constructed a primitive dam and then built the town's first mill. His crude dam soon washed away, prompting Greene to induce Alexander Ely, an engineer from Michigan, to build a proper dam that created a mill race capable of powering several mills. At this time, the city was confined to the east side of the river. The west bank soon contained a village named Kingston for resident David King who early on operated a rope ferry across the river. The town was formally incorporated by the Iowa State Legislature on January 15, 1849 as Cedar Rapids, named for the rapids in the Cedar River (the river itself was named for the large number of red cedar trees that grew along its banks). The population was less than 400. During the 1850s, Cedar Rapids grew in size, and it was during this decade that the Czech population became substantial; when the town was reincorporated in 1856, a quarter of its roughly 1,600 inhabitants were Czech immigrants. The availability of cheap land in the new state of Iowa happened to coincide with the Revolutions of 1848 in the Austrian Empire that caused a large number of Czechs to flee their homeland and emigrate to the U. S In 1851, the institution that eventually become Coe College was founded. In the same decade, there were attempts by local leaders to improve the city's access to distant markets, first through purchase of a steamboat (aptly named Cedar Rapids) and ultimately through investment in a railroad. The first locomotive rolled into town on June 15, 1859. Railroads were an important factor in the development of the state and the growth of cities along the rail lines. By the end of the 19th century, the 23rd largest state was the fifth largest in track mileage. In this same decade, "Major" John May, an inventor and land speculator, purchased the island (now called "May's Island") situated between Cedar Rapids and Kingston with the intention of founding a town he called May Island. When that scheme proved impractical due to the island's tendency to flood, he conceived the idea of making his island the center of a larger city that spanned the river and convinced the state legislature to officially name the land he had bought there, just south of Kingston, "West Cedar Rapids." Cedar Rapids annexed the community of Kingston in 1870 and constructed an iron bridge across the river along the line of the current Third Avenue bridge. The economic growth of Cedar Rapids increased in 1871 upon the founding of the Sinclair meatpacking company. The plant allowed for year round meatpacking because ice could be harvested from the Cedar River in winter to chill an icehouse, and within a few years it became one of the largest factories of its kind in the country, employing 400 people. In 1873, the oatmeal mill that ultimately became the flagship operation of the Quaker Oats Company and the largest cereal mill in the world was built. In 1909, the city acquired May's Island for the purpose of making it the seat of government; then, as now, there were ill feelings between east and west siders in Cedar Rapids, and the city's leaders hoped that putting City Hall in the "neutral territory" of the island would help ease tensions. In 1919, the residents of Linn County voted to move the county seat from Marion to Cedar Rapids, partially because Cedar Rapids had offered to donate the southern third of the island as a site for a new county courthouse and jail.

2008 жылғы су тасқыны

2008 жылы Айова штатында болған су тасқыны кезінде 13 маусымда Седар өзені 31,12 футқа (9 метрге) дейін көтеріліп, бұрынғы рекордтық 20 футтан (6 метрден) асып, 500 жылдық су тасқыны деңгейін басып өтті. 1126 қалалық блок суға батты, немесе 10 шаршы мильден (26 км²) астам аумақ, ал Седар өзенінің екі жағалауында 561 қалалық блок қатты зақымданып, қаланың жалпы аумағының 14% құрады. 7749 үй-жай эвакуацияланды, оның ішінде 5900 үй және 310 қалалық нысан бар, соның ішінде қалалық әкімдік, орталық өрт сөндіру станциясы, басты қоғамдық кітапхана, құрлық көлігі орталығы, коммуналдық қызметтер ғимараты және жануарларды бақылау ғимараты. Су тасқынынан кейін Седар-Рапидс айманында кем дегенде 1300 үй-жай бұзылып, миллиардтаған долларлық зиян келді. Қалаға көмектесу үшін Айова Ұлттық гвардиясының 4000-нан астам әскери қызметшісі жұмылдырылды. Уақытша бөгеттер су тасқынынан ғана емес, қосымша жаңбырдан да қанығып, бұзылып қалды. Су тасқынына дейін қала әкімшілігі Ветерандар ескерткіш ғимаратында, Линн округі соты мен түрмесінің жанында, Седар өзеніндегі Мейс аралында орналасқан еді. Бұл Седар-Рапидсті Францияның Париж қаласымен бірге, үкіметтік кеңселері муниципалдық аралда орналасқан әлемдегі сирек қалалардың біріне айналдырды.

2016 жылғы су тасқыны

2016 жылғы су тасқыны кезінде Тынық мұхитының шығысынан Калифорния шығанағы арқылы келген «Пайн» дауылының қалдықтары Седар-Рапидс қаласында Седар өзенінің екінші ең жоғары деңгейін тудырды, ол 27 қыркүйекте 22 футқа (7 метрге) жетті. «Пайн» дауылының қалдықтарынан Оңтүстік Миннесота, Орталық және Батыс Висконсин, Солтүстік-Шығыс Айованың суға батуы 21 және 22 қыркүйекте басталды және айдың соңына дейін жалғасты. Седар-Рапидстегі су деңгейі бастапқы бағаланған 25 футтан (8 метрден) және қайта бағаланған 23 футтан (7 метрден) төмен болды, бірақ 12 футтық (4 метрлік) су тасқыны деңгейінен 10 футтан (3 метрден) жоғары болды. Су тасқынының деңгейі бір жылда шамамен 1% болу мүмкіндігі бар деңгейден асып түсті.

2020 жылғы халық санағы

2020 жылғы санақ бойынша халық саны 137 710 адамды құрады. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 62 398 тұрғын үй бар, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 77,8% ақ нәсілді, 10,4% қара немесе афроамерикалық, 2,7% азиялық, 0,4% Тынық мұхиты аралдарынан, 0,3% американдық үндістер, 1,7% басқа нәсілдерден және 6,8% екі немесе одан көп нәсілді. Этникалық құрамы бойынша халықтың 4,7% испан немесе латын американдықтары.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 126 326 адам, 53 236 шаруашылық және 30 931 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. Қаланың нәсілдік құрамы: 87,98% ақ нәсілді, 5,58% афроамерикалық, 0,31% жергілікті американдық, 2,21% азиялық, 0,12% Тынық мұхиты аралдарынан, 0,93% басқа нәсілді және 2,87% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын халықтың 3,31% -ы испан немесе латын американдықтарды құрады. 53 236 шаруашылықтың 28,9% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 42,8% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 11,0% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарды, ал 41,9% -ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 32,5% жеке тұлғалардан тұрды, ал 10,3% -ы 65 жасқа толған және жалғыз тұратын адамдарды құрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,31 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,95 адамды құрады. Жас бойынша бөлінісі: 18 жасқа дейінгілер 23,5%, 18-24 жас аралығындағылар 11,2%, 25-44 жас аралығындағылар 27,4%, 45-64 жас аралығындағылар 24,8% және 65 жастан асқандар 13,1% құрады. Орташа жас 35,3 жасқа тең. Әр 100 әйелге 96,6 еркек шамасында келді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 94,4 еркек шамасында келді.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы халық санауында Седар-Рапидс халқының 91,9% испандық емес ақ нәсілділерді құрады, ал халықтың жартысынан астамы нақты еуропалық тегін атады, мысалы, немістер (35,5%), ирландтар (17,1%), ағылшындар (9,4%), чехтар (7,8%), норвегиялықтар (5,1%) және Франциядан немесе Канададан келген француздар (3,2%). Қалада аз ұлт өкілдерінің саны да артып келеді. Мысалы, 2006-2008 жылдар аралығындағы үш жылдық кезеңде АҚШ Халық санағы бюросы Седар-Рапидс халқының 4,9% афроамерикандықтар екенін анықтады, бұл 2000 жылғы халық санауындағы 3,7%-дан көп.

Мұсылман мұрасы

Американың ана мешіті 1934 жылғы 16 маусымда ашылды және Солтүстік Америкадағы ең ұзақ сақталып келген мешіт болып табылады. 1972 жылы тағы бір мешіт салынды, ал түпнұсқа мешіт сатылып, 1990 жылы Айова Ислам кеңесі сатып алып, жаңарту алдында құлдырап қалды. Ол тарихи жерлердің ұлттық тізіліміне енгізілген. 2008 жылғы Айова су тасқыны жертөлеге ауыр зиян келтіріп, көптеген тарихи құжаттарды жойды. Аймақта мұсылмандықтардың болуы 1895 жылға дейін барады, ол кезде қазіргі Ливан мен Сирияның Бекаа алқабынан алғашқы иммигранттар келді. Американың Ислам қызметтері (I. S. A.) 1975 жылы Сидар-Рапидс қаласында құрылды және бүкіл әлем бойынша халал сертификациясын және бақылауын жүзеге асырады.

Экономика

Cedar Rapids – жүгері өңдеу саласында әлемдегі ірі қалалардың бірі. Астық өңдеу өнеркәсібі – Cedar Rapids қаласының ең маңызды секторы. Ол тікелей 4000 жұмыс орнын қамтамасыз етеді, орташа жалақысы 85 000 доллар, ал жанама түрде тағы 8000 жұмыс орнын құрайды. Fortune 500 тізіміне кіретін Collins Aerospace компаниясы және CRST жүк тасымалдау компаниясы Cedar Rapids қаласында орналасқан. Aegon компаниясының АҚШ штаб-пәтері де осы қалада. Қала орталығының солтүстік жағында ірі Quaker Oats ұн тарту фабрикасы орналасқан, ол 1901 жылы бірігіп құрылған төрт фабриканың бірі. Cedar Rapids қаласында Archer Daniels Midland, Cargill, General Mills, Toyota Financial Services және Nordstrom сияқты ірі компаниялардың да өндіріс орындары бар. Аймақтағы ең ірі жұмыс берушілер:

# Жұмыс берушілер Қызметкерлер саны
1 Collins Aerospace – 9 400
2 Transamerica – 3 800
3 St. Luke's Hospital – 2 979
4 Cedar Rapids Community School District – 2 879
5 Hy Vee – 2 356
6 Nordstrom Direct – 2 150
7 Mercy Medical Center – 2 140
8 Cedar Rapids қаласы – 1 309
9 Four Oaks – 1 100
10 Quaker Oats Company – 920

Өнер және мәдениет

Cedar Rapids қаласында «Оркестр Айова», «Парамаунт» театры, «Cedar Rapids» театры, «Cedar Rapids» опера театры, Макграт амфитеатры және басқаларымен қатар, Ұлттық сенім қорының тарихи орны – Брюсемор орналасқан. Cedar Rapids сонымен қатар «Cedar Rapids» өнер мұражайы, «The Cedar Rapids» керамика орталығы, Legion Art-тың CSPS залы, Ұлттық чех және словак мұражайы мен кітапханасы, Африкалық американдық тарихи мұражайы, Кирквуд қоғамдық колледжінің «Айова залы» галереясы және 5 Тернер аллеясындағы аңызға айналған Грант Вуд студиясы да орналасқан. Бұл Cedar Rapids ареналарында жақында әлемдік деңгейдегі және жүлделі көрмелер өтті, олардың ішінде Энди Уорхолдың, Грант Вудтың және «Айова биенналесінің» туындылары бар. «Cedar Rapids» өнер мұражайында Грант Вуд картиналарының әлемдегі ең ірі коллекциясы сақталған. 1920 жылдардағы «Парамаунт» театрында «Оркестр Айова» мен «Cedar Rapids» аймақтық театр органы қоғамы орналасқан. «Аллиант Энергия» электр стансасында (бұрынғы атауы – «Five Seasons Center») концерттер мен мектеп бітіру кештері, спорттық жарыстар, көрмелер және саяси митингтер сияқты іс-шаралар өткізіледі. 2008 жылдың маусым айында болған су тасқыны кезінде Cedar Rapids қаласындағы көптеген өнер орталықтары ауыр зақымдарға ұшырады. Ауыр зақымдалғандардың арасында «Парамаунт» театры, «Cedar Rapids» театры, Ұлттық чех және словак мұражайы және Африкалық американдық тарихи мұражайы болды. «Парамаунт» театры мен «Cedar Rapids» театрында екі «Вурлитцер» органы зақымдалды. «Cedar Rapids» өнер мұражайы шамалы зақымдарға ұшырады. «Парамаунт» театрын жөндеуге 25 миллион доллар жұмсалуы күтілуде; «Cedar Rapids» театры 2010 жылдың ақпан айында қайта ашылды.

Ту

Cedar Rapids қазіргі туы 2021 жылдың 8 қыркүйегінде қабылданды. Туда көк түс Кедр өзенін, ал жасыл түс қаланың жасыл кеңістіктерін көрсетеді. Арка алға бағытталған дамуды, сондай-ақ қаланың су тасқынынан қорғайтын қабырғасын символдайды. Жұлдыз Мейс аралындағы бес жұлдызымен бейнеленген тарихи құрылымдарды және «Бес маусым қаласы» аталымын көрсетеді.

Тарих

1962 жылы жоғары мектептер арасында өткізілген дизайн-байқау арқылы тудың эскизі таңдалды. Суретші Фред Искер кіші сол кезде жоғары сыныпта оқыды. Туда Сидар-Рапидс қаласының ғимараттары көгілдір түспен, ал "Сидар-Рапидс" және "Айова" деген сөздер қызыл түспен бейнеленген. Суреттегі ғимараттардың ішінде: соғыс ардагерлерінің ескерткіші, шіркеу, жүгері егістігі, фабрика, ежелгі диірмен және қаланың жарқын болашағын білдіретін аяқталмаған ғимарат бар болды. 2004 жылы Солтүстік Америкалық вексиллологиялық қауымдастығы Сидар-Рапидс туын АҚШ-тың ең нашар туларының бірі деп саппады. Сонымен қатар, 2015 жылы TED сөз сөйлеу кезінде туға сын айтылды. Осы сындық пікірлерге байланысты Сидар-Рапидс қаласы туды қайта жобалау процесін бастады. Тұрғындардан туға қандай түстер, символдар мен тақырыптарды қосуды қалайтындары туралы пікірлер сұралды. 2021 жылдың 18 қыркүйегінде қала Сидар-Рапидс қалалық кітапханасында жаңа туды таныстырды. Қалада сонымен қатар жүгіру қозғалысынан кейін басталған Бесінші маусым жарыстары да өтеді. 1986 жылы бұрынғы Айова штаты университетінің жүгірушісі Джозеф Кипсанг танымал 8 километрлік жарыста 23:24 көрсеткішпен жеңіске жетіп, 7000 доллар сыйлық алды. Кит Брантли, Янис Клеккер, Джефф Джейкобс, Кеннет Черуйот және Паска Майерс сияқты бірнеше белгілі жүгірушілер де жеңіске жеткен. Бұл жарыс аймақтағы ең ірі жол жарысы емес және соңғы кезде 8 км және 5 км қашықтықтағы жүгірулерді қамтиды.

Саябақтар мен демалыс

Седар-Рапидс қаласының меншігінде дамытылмаған жасыл кеңістіктер мен демалыс пайдалану үшін кең аумақ бар. 74 ресми түрде аталған саябақ немесе демалыс орындары бар. Олардың ішінде бейсбол және софтбол алаңдары, кез келген ауа райында қолданылатын баскетбол алаңдары, екі фризби гольф алаңдары, құм волейбол алаңдары, Тума футбол кешені, BMX топырақ трассасы, екі тізгінсіз жүргізілетін иттерге арналған жаттығу алаңдары, «Олд Макдональдс фермасы» (балалар зообағы), 10 шашырату алаңы және павильондары, демалысқа арналған орындар мен дәретханалары бар көптеген саябақтар бар. Седар-Рапидстегі түрлі жол жүйелерінің жалпы ұзындығы 24 миль (39 км) құрайды, олар жаяу жүруге, жүгіруге немесе велосипед тебуге арналған. YMCA 1868 жылдан бері жергілікті бөлімшесіне ие. Онда Вапси лагері сияқты көптеген нысандар бар.

Колледждер мен университеттер

Cedar Rapids екі төрт жылдық колледжге, Coe колледжі мен Маунт Мерси университетіне мекенжай болып табылады. Айова университетінің де онда кешкі MBA оқу орыны бар. Кирквуд қоғамдық колледжі аймақтағы жалғыз екі жылдық колледж, сондай-ақ Каплан университеті (бұрынғы Гамильтон колледжі) мен Жоғарғы Айова университетінің де кампустары бар. Маунт-Вернондағы Корнелл колледжі және Айова университетінің Айова қаласындағы бас кампусы Седар-Рапидстен 30 миль (48 км) қашықтықта орналасқан.

Бастауыш және орта мектептер

Cedar Rapids Community School District – 2006-07 оқу жылында 17 263 оқушымен қалалық аймақтағы ең ірі мектеп ауданы. Қаланың көп бөлігі аудан шегінде орналасқан. Аудан құрамында 24 бастауыш мектеп, алты орта мектеп және төрт жоғары мектеп бар: Джефферсон, Вашингтон, Кеннеди және Метро жоғары мектебі (балама жоғары мектеп). Екі көршілес мектеп ауданы Седар-Рапидс қала шегінен оқушылар қабылдайды. Linn Mar Community School District қаланың солтүстік-шығыс бөлігіне қызмет етеді және қала шегінде жеті бастауыш мектеп бар. College Community School District Седар-Рапидс қаласының оңтүстік-батыс бөлігіне, сондай-ақ Линн, Бентон және Джонсон округтерінің жақын маңдағы ауылдық аймақтарына қызмет көрсетеді. 380 тас жолынан тыс жерде орналасқан орталық кампуста College Community-дің бес бастауыш мектебі, Prairie Creek орта мектебі, Prairie Point орта мектебі және 9-сынып академиясы, сондай-ақ Prairie жоғары мектебі орналасқан. Marion Independent School District де бір бөлігіне қызмет етеді. Cedar Rapids Metro Catholic Education System, Дубук Рим-католик архиепископиясымен байланысты, төрт бастауыш мектептен, екі орта мектептен, бір PK 8 мектебінен және бір жоғары мектептен (Xavier) тұрады. Cedar Rapids Catholic Education System және Cedar Rapids Community School District Cedar Rapids мемлекеттік және приходтық мектеп жүйесінде бір-бірімен мағынасы бірдей. Қалада Summit Schools, Cedar Valley Christian School, Trinity Lutheran School, Isaac Newton Christian Academy, Faith Christian Learning Center және WELS-тің Good Shepherd Lutheran School сияқты бірнеше жеке мектептер бар.

Радио

Линн округіне жататын Седар-Рапидс радио нарығы Nielsen Audio рейтингінде 200-орында тұр, оның 12 және одан жоғары жастағы 194 000 тыңдаушысы бар. iHeart Media Седар-Рапидс аймағында төрт станцияға ие, соның ішінде 1922 жылдан бері хабар тарататын жаңалықтар/талқылау станциясы WMT 600 AM. Clear Channel сонымен қатар KKSY FM 96.5 (қазіргі заманауи кантри музыка станциясы), KMJM 1360 AM (классикалық кантри станциясы), KOSY FM 95.7 FM (хиттер станциясы) және KKRQ 100.7 FM (классикалық рок форматы) станцияларына ие. KKRQ – Айова-Ситидегі станция, бірақ Седар-Рапидста әдетте жоғары бағаланады. Townsquare Media Седар-Рапидсте төрт радиостанцияға ие, бұрын олар Cumulus Media-ға тиесілі болған: KDAT 104.5 FM (ересектерге арналған заманауи музыка), KHAK 98.1 FM (кантри музыкасы) және KRNA 94.1 FM (классикалық рок). Townsquare сонымен қатар KRQN 107.1 станциясын жалға алу шарты бойынша басқарады. KRQN (қазіргі заманғы хиттер) форматында хабар таратады. Седар-Рапидсте тағы үш тәуелсіз станция бар: KZIA 102.9 FM (қазіргі заманғы хиттер), KGYM 1600 AM (спорттық радио) және KMRY 1450 AM/93.1 FM (классикалық хиттер). Давенпорт, Ватерлоо және Айова-Ситиден келген бірнеше станциялар да Седар-Рапидс рейтингтеріне әсер етеді. Олардың ішінде Ватерлоода лицензиясы бар қазіргі заманғы христиандық станция "Life 101.9" (KNWS FM), "Rock 108" деп белгілі KFMW 107.9 FM (активтік рок форматы) және классикалық хиттер форматындағы KOKZ 105.7 FM бар. Седар-Рапидске лицензиясы бар жалғыз коммерциялық емес станция – KCCK FM 88.3 FM, ол Кирквуд қоғамдық колледжіне лицензия берілген джаз станциясы. KXGM 89.1 – көршілес Хиавата қаласына лицензиясы бар коммерциялық емес қазіргі заманғы христиандық музыка станциясы.

Теледидар

Cedar Rapids Waterloo Iowa City Dubuque медиа нарығы 21 шығыс Айова округінен тұрады: Аламаки, Бентон, Блэк Хок, Бремер, Буканен, Батлер, Седар, Чикасау, Клейтон, Делавэр, Дубуке, Фейет, Гранди, Айова, Джонсон, Джонс, Киокук, Линн, Тама, Вашингтон және Виннешик. Cedar Rapids қаласында келесі коммерциялық телеарналар орналасқан: KGAN 2 (CBS), KGAN DT2 (Fox), KCRG TV 9 (ABC), KCRG DT2 (MyNetworkTV), KCRG DT3 (The CW), KFXA 28 (Dabl) және KPXR 48 (Ion). NBC-нің серіктес арнасы KWWL 7 және MeTV-нің серіктес арнасы KWWL DT3 Ватерлоо қаласында орналасқан, ал жаңалықтар студиясы Cedar Rapids қаласының орталығындағы Alliant Energy мұнарасында орналасқан. Бұл нарықтағы басқа арналар: Айова-Ситиге лицензиясы бар KWKB 20 (TCT, ThisTV DT 5-те) және Дубукеге лицензиясы бар KFXB 40 (CTN). Айова PBS қоғамдық теледидарды қамтамасыз етеді, оның аймақта екі арнасы бар: Айова-Ситидегі KIIN 12 және Ватерлоодағы KRIN 32. Ватерлоодан хабар таратып келген KWWF 22 (RTN) арнасы 2013 жылы хабар таратуын тоқтатты. Mediacom және жергілікті ImOn Communications компаниясы Cedar Rapids қаласына кабельдік теледидар қызметін ұсынады.

Басып шығару

Газет – Седар-Рапидс қаласының басты күнделікті газеті. «Cedar Rapids Gazette» газеті 1936 жылы редактор Верн Маршалл басшылығымен және оның күш-жігері мен мақалаларының арқасында Айова штатындағы сыбайлас жемқорлыққа және басқарудағы тәртіпсіздікке қарсы күресі үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алды.

Фильм

Cedar Rapids – ірі қаладағы Cedar Rapids аймақтық конференциясына компаниясынан жіберілген наив сақтандыру агенті туралы американдық комедиялық фильм. Фильмнің оқиғасы Седар-Рапидсте болғанымен, түсірілімінің көп бөлігі Мичиган штатының Энн-Арбор қаласында өтті, бірақ сыртқы түсірілімдер Седар-Рапидсте сақталды. 2017 жылғы «Амелия 2.0» – аты белгісіз, ойдан шығарылған қаладағы оқиғаларды баяндайтын ғылыми-фантастикалық драма. Фильмнің басым бөлігі Cedar Rapids қаласында түсірілді, онда Cedar Rapids қалалық кітапханасы және Cedar Rapids театры сияқты танымал орындар маңызды декорация ретінде қолданылды. «The Crazies» – 2010 жылғы фильм, оқиғасы Айова штатының ойдан шығарылған Одген Марш қаласында, Седар-Рапидс маңында өрбітеді. ККРГ ТВ 9 арнасынан хабар тарататын журналист Брюс Аун фильмнің соңындағы титрлерден кейін пайда болады. «Соңғы маусым» – 2007 жылғы фильм, онда Норвегия жоғары мектебінің бейсбол командасының 20-шы штаттық чемпионатты жеңуге жасаған тырабы және ауданның бірігуге қарсы күресі көрсетіледі. Фильмге Кеннеди орта мектебінің бейсбол алаңы, жаңа Cedar Rapids Kernels бейсбол стадионы, сондай-ақ бұрынғы KZIA FM Cedar Rapids радиосының жүргізушілері Скотт Шульте мен қайтыс болған Рик Сваннның кадрлары енгізілген.

Көлік

Cedar Rapids-қа кең ауқымды автобус жүйесі мен такси қызметі көрсететін Cedar Rapids Transit қызмет етеді. Cedar Rapids Transit қаланың барлық аймақтарында, сондай-ақ Марион және Хиавата қалаларына жоспарланған автобус қатынасын ұсынады. 380 Express автобусы Cedar Rapids-тен Коралвилл және Айова-Сити қалаларына қатынайды. Бірнеше орталық ғимарат жабық жаяу өткелдер арқылы байланыстырылған. Қалаға сондай-ақ Шығыс Айова әуежайы (бұрынғы атауы Cedar Rapids Airport) қызмет көрсетеді, ол аймақтық және халықаралық әуежайлармен байланысқан аймақтық әуежай болып табылады. Cedar Rapids Transit және жеке автобус компаниялары да әуежайда тоқтайды. 380-шы тас жолы, Киелілер даңғылының бөлігі, Cedar Rapids қаласынан солтүстік-оңтүстік бағытта өтеді. Қалаға АҚШ-тың 30, 151 және 218 тас жолдары, Айованың 13 және 100 тас жолдары да қызмет көрсетеді. Cedar Rapids төрт ірі теміржол арқылы байланыстырылған. Олар: Union Pacific, Cedar Rapids және Iowa City теміржолы (Crandic), Canadian National және Iowa Northern Railway Company [IANR]. Iowa Northern Railway компаниясының бас кеңсесі тарихи Paramount Theater ғимаратында орналасқан. Crandic және Iowa Interstate Railroad компанияларының бас кеңсесі де Cedar Rapids қаласында орналасқан. Iowa Interstate теміржолы Crandic теміржол желісі арқылы қалаға келіп, Айова-Ситиден Cedar Rapids-ке күнделікті пойыз қатынайды. Cedar Rapids басқа да Орта Батыс қалаларымен Шығыс Айова әуежайындағы Burlington Trailways автобус терминалы арқылы байланысқан.

Денсаулық сақтау

Cedar Rapids қаласында екі аурухана бар: Сент-Люк және Мерси медициналық орталығы.