Кіріспе

Мексика шығанағының лагунасы, АҚШ-тың оңтүстік-шығыс Луизиана штатында орналасқан. Борн көлі – Мексика шығанағының лагунасы, оңтүстік-шығыс Луизианада жатыр. Ескі карталарда ол құрлықпен қоршалған көл ретінде көрсетілгенімен, жағалау эрозиясы салдарынан ол Мексика шығанағының бір тармағына айналды. Оның аты француз тілінен келген, "бір көзді" деген мағынаны білдіреді.

География

Луизиананың оңтүстігінде үш ірі көл – Морепас, Поншартрейн және Борнне – Поншартрейн алабының 55% құрайды. Поншартрейн көлі Борнне көлінен құрғақ батпақты көпір және Сент-Кэтерина көлі арқылы бөлінеді. Риголетс және Шеф Ментьер бұғазы – Поншартрейн мен Борнне арасындағы екі ашық су жолы. Жағалау эрозиясы Борннені Мексика шығанағына қосылатын лагунаға айналдырды. 18 ғасырдың басындағы карталарда Борнне нағыз көл ретінде көрсетілген, ол шығанақтан жоғалып кеткен кең ылғалды жерлермен бөлінген. 1902 жылы АҚШ Жоғарғы Сотында Луизиана мен Миссисипи арасындағы шекарадағы балық аулау орындарына қатысты іс кезінде Миссисипи штаты Луизиана Одаққа қабылданған кезде «Борнне көлі» немесе «Миссисипи шығанағы» болмаған болуы мүмкін деген пікірді білдірді. Алаптың жалпы ауданы 483 390 акр (1956 км²) ылғалды жерді құрайды, оның ішінде 38 500 акр (156 км²) таза батпақ, 28 600 акр (116 км²) аралық батпақ, 116 800 акр (473 км²) тұзды емес батпақ, 83 900 акр (340 км²) тұзды батпақ және 215 600 акр (873 км²) кипарис батпағы бар. 1932 жылдан бері Поншартрейн алабында 66 000 акрдан (267 км²) астам батпақ суға айналды – бұл 1932 жылы болған батпақтың 22% астам бөлігін құрайды. Алаптағы ылғалды жерлердің жоғалуына басты себептер – уақыт өте келе топографиядағы табиғи өзгерістердің әсері (болашақта да өзгеруі мүмкін), Миссисипи өзенінің тасқынды далаларынан гидрологиялық оқшаулануы (жағалауды жер құруға және сақтауға қажетті шөгінділерден айырады) және жағалау ылғалды жерлерін кеңінен кесу және арна салу (қолданыстағы жерді тұрақсыздандырып, ашық суға өтуді жеделдетеді).

Экология

Миссисипи өзенінің бөгеттері Поншартрейн алабына тұщы судың, шөгінділердің және қоректік заттардың түсуін айтарлықтай шектейді. Тұщы су ағынының азаюы Поншартрейн алабының өте маңызды мәселесіне – тұздылықтың артуына себеп болады. Bayou La Loutre қыраты мен Borgne құрлық көпірінің табиғи тосқауелін бұзу арқылы MRGO каналының салынуы теңіз суының алапқа тереңірек енуіне жағдай жасады. Теңіз деңгейінің ғасыр сайын 0,96 футқа дейін көтерілуі тұзды судың айналасындағы ылғалды жерлерге оңайрақ жеткізілуіне мүмкіндік береді. Нәтижесінде, MRGO және басқа каналдар салынғаннан бері ай сайынғы тұздылықтың орташа көрсеткіші артты. Соңғы жылдары тұздылық деңгейі тұрақталды. Тұздылықтың жоғарылауы ылғалды жерлерге, әсіресе тұщы сулы батпақтар мен шалбаларға үлкен стресс туғызды. 1932 жылдан бері Borgne құрлық көпірінің шамамен 24% жағалау сызығының күрт кері шегінуі және толқындардың жылдам өзгеруі салдарынан жоғалды, ал жоғалу қарқыны артып келеді. Осы кезеңде Maurepas құрлық көпірінің батпақтарының 17% көлдің тұздылығының артуы мен шөгуінен жойылды. Бұл құрлық көпірлері тұздылықтың және толқындардың күшеюі сияқты эстуарлық процестердің орта және жоғарғы алаптарға тереңірек енуіне кедергі келтіреді. Сонымен қатар, 1968 жылдан 1988 жылға дейін құрлық көпіріндегі кипарис шалбағының 32% батпаққа айналды немесе ашық суға трансформацияланды. Егер осы буферлік аймақтар сақталмаса, Поншартрейн және Морепас көлдері маңындағы жерлердің жоғалу қарқыны күрт артады. Алаптың бірнеше батпақтары, егер тиісті қорғау шаралары дер кезінде қабылданбаса, жылдам жойылу қаупінде тұр.