Кіріспе

Гянтсе, ресми түрде Гянгзэ қаласы (сондай-ақ Гянгцзе деп те жазылады; ; ), Қытайдың Тибет автономиялық аймағы, Шигацзе префектурасы, Гянтсе ауданында орналасқан қала. Тарихи тұрғыдан Тибет аймағындағы үшінші ірі және маңызды қала (Лхаса мен Шигацзеден кейін) саналған, бірақ қазір оннан астам ірі Тибет қалалары бар.

Тарих

1904 жылы Тибетке британдық экспедициясы 11 сәуірде Гьянцзеге жетті. Қаланың гарнизоны бұрыннан қашып кеткен еді, ал экспедиция мүшелері олар үшін ашылған қала қақпаларынан қан төкпей кіріп, Гьянцзеді басып алды. Қала басылып алынғаннан кейін бірнеше британдық офицерлер Палчо монастырына барып, бірнеше мүсіндер мен қолжазбаларды тәркіледі. Басып алу кезінде қала тұрғындары өздерінің күнделікті істерін жалғастырды, ал экспедицияның әскери дәрігері Герберт Джеймс Уолтон олардың медициналық қажеттіліктерін қанағаттандырып, тіпті еріңнің жарылуы сияқты жиі кездесетін мәселені түзету үшін бірнеше операциялар жасады. Экспедиция офицерлері қаланы зерттеумен және айналағы аймақта балық аулауға немесе аң аулауға шығумен айналысты. Соңында экспедиция Тибет үкіметімен келісімге келді, онда Гьянцзеде британдық сауда өкілі мен гарнизон орналасатыны белгіленді. 1919 жылы Корольдік географиялық қоғамның мүшесі сэр Уолтер Бьюкенен Чумби аңғарына сапар шегіп, Гьянцзедегі британдық гарнизонды «кішкентай» деп сипаттап, оның басым бөлігі үнді әскерлерінен тұратынын атап өтті. 13-ші Далай-ламаның тұсында британдықтар Гьянцзеде Тибет армиясының офицерлерін даярлау үшін әскери академия ашты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдықтар Гьянцзедегі гарнизонды сақтап тұрды, бірақ ол 1947 жылға дейін таратылды.

Орналасқан жері

Қала Ньянг Чу аңғарында, Чумби аңғары, Ятунг және Сиккимнен келетін ежелгі сауда жолдарының тоғысқан жерінде стратегиялық түрде орналасқан. Гянцеден Шигатсеге дейін өзен ағысы бойымен және Кора Ла (өтпел) арқылы Орталық Тибетке қарай жолдар салынған. Қаланың бекінісі (1390 жылы салынған) Ярлунг Цангпо аңғары мен Лхасаға оңтүстік бағытынан келетін жолдарды қорғаған. Қаланың айналасында 3 шақырымдық қабырға салынған.

Демография

1952 жылы Гянцеде шамамен 8000 адам тұрған, бұл 2008 жылғы көрсеткішпен салыстырғанда шамамен бірдей. Қала теңіз деңгейінен 3977 метр биіктікте орналасқан және Лхасадан оңтүстік-батысқа қарай 254 шақырым қашықтықта, Нянг өзені аңғарының құнарлы жазығында, сондай-ақ Катманду (Непал) мен Лхасаны байланыстыратын Достық тас жолының тармағында жатыр. Гянце, Камдодан бұрын Тибеттегі үшінші ірі қала болып саналды.

Көрнекті орындар

Гянце өзінің қайта жаңартылған Гянце дзонгы немесе бекінісі және Палчо монастырының әсем қабатты Кумбумы (сөзбе-сөз: '100,000 сурет') үшін танымал. Кумбум 1427 жылы Гянце ханзадасының тапсырысымен салынған және Тибет буддизмінің Сакия мектебінің маңызды орталығы болған. Бұл діни құрылыста алты қабатта 77 ғибадатхана бар, ал олардың көп бөлігі 10,000-нан астам қабырға суреттерімен безендірілген, олардың көпшілігі Непалдың күшті ықпалын көрсетеді және дерлік толығымен сақталған. Тибетте осындай құрылымдардың соңғысы осы. Жаңадан қалпына келтірілген саз мүсіндердің көпшілігі бұрынғыларына қарағанда аз көркемдікке ие, бірақ олар әлі де таң қалдырады. 1954 жылы қала су тасқынының салдарынан дерлік қирап кетті. 1959 жылғы көтерілістен кейін жергілікті өнеркәсіптер таратылды, шеберлер қашып кетті, ал қалғандары еңбек лагерлеріне жіберілді. Монастырьта 400-ге жуық монах және қарапайым адамдар түрмеге қамалған. Музейдің орталық экспонаты екі «тибеттік» жауынгердің мүсіні, бірақ олар лейтенант Г.Дж. Дейвистің Чумби аңғарында Тибет еместердің жасаған жалған шайқастарының суреттеріне негізделген, ал қару-жарақтары кері кигізілген.

Климат

Гянцеде биіктікке байланысты ылғалды континенттік климат (Кёппен климаттық жіктелуі: Dwb) басым.