Кіріспе

Оскалуза – АҚШ-тың Айова штатындағы Махаска округінің орталығы және қаласы. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Оскалуза тас көмір өндірісінің ұлттық орталығы болған. 2020 жылғы АҚШ халық санағы бойынша халық саны 11 558 адамды құрады.

Тарих

Оскалуза өз атын Оскалузадан алады, ол қала аңызы бойынша Семинол басшысы Оскеолаға үйленген крик ханшайымы болған. Жергілікті дәстүр бойынша оның есімі "соңғы сұлу" дегенді білдірген. (Бұл "соңғы әдемі" түсінігі дұрыс емес. "Оскалуза" Мвскок Крик тілінде "қара жаңбыр" дегенді білдіреді, Мвскок сөздерінен "оске" (жаңбыр) және "lvste" (қара). "Loosa" – "lvste" сөзінің ағылшын тілінде бұрмалануы. Мысалы, Тюскалуза, Алабама штатының Тюскалуза қаласының епонимін қараңыз. Сонымен қатар, "Ouscaloosa" сөзі "Қара су" дегенді білдіреді). 1835 жылы алғашқы еуропалық америкалық қоныс салушылар келді, олардың алдында Натан Бун, шекарашы Дэниел Бунның кіші ұлы тұрды. Стивен У. Кернидің нұсқауымен ол Сканк және Де-Мойн өзендері арасындағы биік қыратты Форт-Дес-Мойннің алғашқы орны ретінде таңдады. Қырат бастапқыда "Тар жол" деп аталды. Қала 1844 жылы ресми түрде құрылды, Уильям Канфилд өзінің сауда бекетін Дес-Мойн өзенінен Оскалузаға көшірген кезде. Сол жылы заң шығарушы орган қаланы округ орталығы деп белгіледі. Кейін 1888 жылы Орталық Айова темір жолы құрылып, 1901 жылы Миннеаполис және Сент-Луис темір жолына қосылды. 1883 жылы Берлингтон және Батыс темір жолы Оскалузаға жетті; бұл 1902 жылы стандарттық өлшемге дейін кеңейтілген тар темір жол болды, содан кейін Чикаго, Берлингтон және Куинси темір жолымен біріктірілді. 1882 жылдың 6 қаңтарында Оскалузаның солтүстік жартысындағы көптеген ғимараттар қирады және аймақтағы шыны терезелердің көпшілігі жарылыстан сынып қалды. Жарылыста үш бала қаза тапты. Балалар қала орталығынан солтүстікке қарай жарты миль жерде орналасқан А. Л. Спенсердің ұнтақ қоймасына оқ атып жатқандары көрінді. Аймақтағы алғашқы битумды көмір кеніші 1853 жылдан кейін Роберт Сиверс ашты, ол қаланың шығысындағы ашық жартастың жанындағы төрт футтық көмір қабатына тоннель қазды. Бастапқыда көмір тек жергілікті тұтыну үшін өндірілді, бірақ темір жол келгеннен кейін аймақтан көмір кеңінен тасымалданды. 1880 жылдары округте 38 шахтадан бір миллион тоннадан астам көмір өндірілді. 1887 жылы штаттық шахта инспекторының есебінде Оскалузада немесе оның жанында 11 көмір шахтасы тізілген. 1895 жылы Махаска округінің көмір өндірісі Айова штатының басқа округтерінен асып түсті және өндіріс жылына бір миллион тоннадан асты. 1911 жылы көмір өндіру аймақтағы негізгі өнеркәсіп болып саналды. 1914 жылы Центервиллдің Carbon Block Coal Company компаниясы 100 000 тоннадан астам көмір өндірді, бұл штаттың ең ірі 24 көмір өндірушісінің қатарында болды. Оскалуза аймағында бірнеше ірі көмір өндіру лагерлері орналасқан. Мұшакинок қаладан оңтүстікке қарай шамамен бес миль жерде, Мұшакинок өзенінің жағасында орналасқан. Lost Creek – компания қаласы және пошта бөлімі, 1905 жылы қаладан оңтүстікке қарай 10 миль жерде орналасқан, халқы шамамен 500 адамды құрады. 1902 жылдың 24 қаңтарында Lost Creek No. 2 шахтасында кен жарылысы болды. Бұл 1888 мен 1913 жылдар аралығында Айова штатында болған екі ірі кен апатының бірі болды. Шахтадағы жұмысшы бұрынғы сәтсіз жарылыстан қалған тесікті пайдаланып, шахтада сақталған ұнтақ баррелдерін жарылқады. Оқиға салдарынан 20 адам қаза тауып, тағы 14 адам ауыр жарақат алды. Жарылыс штаттағы кеншілердің ереуіліне себеп болды. Нәтижесінде 1903 жылдың сәуірінде заң шығарушы орган көмір шахталарындағы жарылыстарды реттеу туралы заң қабылдады.

География

АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 7,45 шаршы миль (19 км²), оның ішінде 7,43 шаршы миль (19 км²) құрлық және 0,02 шаршы миль (0 км²) су алабын құрайды.

Климат

Көппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша Оскалузада ыстық жазғы ылғалды континенттік климат басым, климат карталарында "Dfa" деп белгіленеді.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша қалада 10 938 адам, 4 603 үй шаруашылығы және 2 863 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 4945 тұрғын үй. Қаланың нәсілдік құрамы: 96,00% ақ нәсілді, 1,04% афроамерикалық, 0,25% американдық үндістер, 1,32% азиялық, 0,04% Тынық мұхиты аралдарынан, 0,41% басқа нәсілдерден және 0,94% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 1,26% құрады. 4 603 үй шаруашылығының 29,4% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 49,2% -ы бірге тұратын жұбайлар, 10,1% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 37,8% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 32,8% жеке адамдардан тұрады, ал 15,7% -ы 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,28 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,89 адамды құрады. Халықтың жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер – 24,1%, 18-24 жас аралығындағылар – 11,2%, 25-44 жас аралығындағылар – 26,2%, 45-64 жас аралығындағылар – 19,9%, ал 65 жастан асқандар – 18,5%. Орташа жас – 36 жас. Әр 100 әйелге 94,9 еркек келеді. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 91,3 еркек келеді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 34 490 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 42 138 доллар. Ер адамдардың орташа жылдық табысы 33 830 доллар, ал әйелдердің 23 698 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа жылдық табысы 18 721 доллар. Отбасылардың 10,6% және халықтың 13,7% кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 18,0% және 65 жастан асқандардың 11,6% кедейлікте.

Жыл сайынғы іс-шаралар

Оңтүстік Айова жәрмеңкесі Айова штатындағы ең ірі дәстүрлі округтік жәрмеңкелердің бірі болып табылады және әр шілде айында өткізіледі. "Арт на Площади" іс-шарасы әр маусымда қалалық алаңда ұйымдастырылады. Бұл шараға жергілікті және аймақтық суретшілер қатысады. "Sweet Corn Serenade" мерекесі де әр шілде айында қалалық алаңда өткізіледі. Муниципалдық оркестрдің концерті – жүгері мен шошқа етінен жасалған тағамдар тойының басты оқиғасы. Әр желтоқсан айында жарықтандырылған Рождество шеруі қала орталығынан екі күн қатарынан өтеді. Шерудегі платформалар қараңғыда өткізілетін шараға арналған шамдармен безендірілген.

Үкімет және саясат

Оскалуза қаласы өздік басқару хартасы бойынша қала әкімі, қалалық кеңес және қала басқарушысынан тұратын әкімшілік құрылымға ие. Қала әкімі мен қалалық кеңес сайланады. Қалалық кеңес Оскалуза қаласына қатысты ережелер мен нормативтерді бекіту бойынша шешімдер қабылдайтын жеті мүшеден тұрады. Қала әкімі екі жылдық мерзімге, ал кеңес мүшелері төрт жылдық мерзімге сайланады. Қала басқарушысын қалалық кеңес тағайындайды. Оскалуза Украинаның Шпола қаласымен бауырлас қала болып табылады. 2015 жылдың шілде айында президенттікке үміткер Дональд Трамп Оскалуза қаласындағы Джордж Дейли қоғамдық аудиториясында отбасылық пикник өткізді. Ол бұрын жарыстан шығуға шақырған редакциялық мақаласы болғандықтан Des Moines Register газетіне осы шараға баспасөз аккредитациясын бермеді. 2019 жылдың қараша айында президенттікке үміткер Джо Байден Уильям Пенн университетінде сайлауалды шарасын өткізді.

Білім

Оскалузада Уильям Пенн университеті, жеке меншік, гуманитарлық колледж орналасқан. Ол 1873 жылы Достар діни қоғамының (Квакерлер) мүшелері Пенн колледжі ретінде құрған. 1933 жылы атауы Уильям Пенн колледжіне, ал 2000 жылы Уильям Пенн университетіне өзгертілді. Оскалуза бұрынғы Оскалуза колледжінің орны болған, ол қазір жұмысын тоқтатқан. Қаланың мемлекеттік білім беру жүйесі, Оскалуза қауымдық мектеп округі, жоғары мектеп, орта мектеп, бастауыш мектеп және баламалы мектепті басқарады. Оскалуза бастауыш мектебі 2005 жылдың қаңтар айында ашылды, ол қаланың әртүрлі жерлерінде орналасқан бес кішігірім ғимаратты біріктірді. Бұл ғимарат Айова штатындағы ең үлкен бастауыш мектеп болып табылады. Оскалузада 1946 жылы құрылған Оскалуза христиандық сынып мектебі де бар. Кейіннен "Соншайн" балабақшасы ашылды және ол да сол ғимаратта орналасқан.

Көлік

Қаладағы көлік қызметтерін «Оскалуза Ридс» атты компания ұсынады. Қаладағы бір белгілі маршрут бойынша дүйсенбі, сәрсенбі және жұма күндері сағат 9:00-ден 17:30-ға дейін тегін автобус жүреді. «10 15 Transit» компаниясы күн сайын арнайы көлік қызметтерін ұсынады.

Айырмалар

Қаланың алаңында 19 ғасырдағы Айовай тайпасының басшысы, бас Махасканың қола мүсіні орналасқан; ол Махаска округының атымен мәңгі есте қалды. 21-ғасырда қайта жаңартылған мүсінді 1907 жылы Айовада туған мүсінші Шери Эдмундсон Фрай (1879–1966) аяқтады. Ол тапсырыс алған кезде Фрай Парижде тұрған. Ол келесі жазда Айова штатына оралып, жақын жердегі Тама елді мекенінде Мескваки тайпасының эскиздерін жасап, үнді мүліктері мен басқа да анықтамалық материалдарды жинады. Парижге оралғаннан кейін ол саз модель жасауға кірісті, оны алғаш рет 1907 жылы Париж салонында көрсетті. Бір жылдан кейін Фрай аяқталған толық мүсінді көрсетеді, осы үшін ол Рим сыйлығын жеңіп алды. Ұзақ өтпей ол АҚШ-қа жіберіліп, қыркүйек айында теміржол арқылы Оскалузаға жеткізілді. Мүсіннің ресми ашылуы 1909 жылдың 12 мамырында өтті, оған шамамен 12 000 адам қатысты. Оскалузада 1948–1951 жылдары американдық сәулетші Франк Ллойд Райт жобалаған екі жеке үй бар. Оның Усония стиліндегі үйлерінің есімдері: 1907 A Ave E мекенжайындағы Каролл Алсоп үйі және 511 North Park Avenue мекенжайындағы Джек Ламберсон үйі. Оскалуза 1858 және 1859 жылдары, Азамат соғысынан бұрын Айова штатының жәрмеңкесіне төрағалық етті. 1934 жылы Оскалуза АҚШ-тағы барлық азаматтарының, балалардың да саусақ іздерін алған алғашқы қала болды.

Муниципальдік оркестр және тарихи оркестрлер

Алғашқы қоныс аударушылар өздерімен бірге аспаптарын және музыкаға деген терең махаббатын әкелді. 1864 жылы тұрғындар қалалық оркестр ұйымдастырды. 1880 жылы оркестр K. T. Band (Найт Темпларлар үшін) деп аталды. 1882 жылы қала паркінің ортасында екі қабатты оркестр сахнасы орнатылды. Оркестр қалалық саябақта, ол кезде дала болған жерде ойнай бастады. Саябақ арқылы кірпіш жол жергілікті таланттардың миньстрель-шоуынан жиналған қаражатқа салынды. 1886 жылы Knee Gahh Band ұлттық жиынға Сент-Луиске барды және үлкен сәттілікке қол жеткізді. Бұл оркестрдің Орта Батыста танымалдылығының бастауы болды. Чарльз Л. Барнхаус 1891 жылы Оскалузаға келгеннен бастап оркестрдің "атмосферасын" қалыптастыруға кірісті. Ол қаланың мақтанышына айналатын музыкалық ұйым құруға шығармашылық үлес қосты. Оның оркестрі штаты бойынша атаққа ие болды және төрт жыл бойы Айова штатының жәрмеңкесінің ресми оркестрі болды. 1904 жылы оркестр Луисвиллде (Кентукки штаты) өткен Республикалық армияның Ұлттық лагерінде өнер көрсетті. Сапар барысында, Миссури штатының Сент-Луис қаласында өткен Дүниежүзілік көрмеге шақырумен қатысты. Келесі жылдары оркестр Айова және басқа штаттарда танымал болды. 1907 және 1908 жылдары Оскалузада екі оркестр концерт берді – Айова бригадасы және ЛаРью оркестрі. Батыс Хай-авенюдегі саудагерлер паркте Айова бригадасы оркестрімен бәсекелесу үшін өздерінің жеке оркестрін пайдаланды. 1911 жылы қала тұрғындары қаланы әдемілеуді шешті және қалалық саябақты жақсартуға қаржы жұмсауға дауыс берді. Тұрғындар саябақтың ортасына жаңа оркестр сахнасын орнатуды ұсынды. Ескі екі қабатты сахна жаңа сахна салынып біткенше пайдалану үшін бір жағына жылжытылды. Жаңа оркестр сахнасындағы алғашқы концерт 1912 жылдың 1 маусымында өтті, ал сахна 1912 жылдың 25 шілдесінде ашылды.