Кіріспе

Маршаллтаун – АҚШ-тың Айова штатындағы қала және Айова штатының Маршалл округінің орталығы. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 27 591 адамды құрайды, бұл штаттың 16-шы ең ірі қаласы. Маршаллтаун Айова ардагерлер үйіне және Маршаллтаун қауымдық колледжіне мекенжай болып табылады. Маршаллтаун "Даланың Парижі" деп белгілі.

Тарих

Генри Ансон қазіргі Маршалтаунда тұңғыш еуропалық қоныс салушы болды. 1851 жылғы сәуірде Ансон Айова штатындағы ең әдемі жер деп сипаттаған жерді тапты. Айова өзені мен Линн ағысы арасындағы биік жерде Ансон ағаш үй салды. 112 Батыс Мэйн-стриттегі тақташа сол үйдің орнын көрсетеді. 1853 жылы Ансон қалаға өзі бұрын тұрған Мичиган штатының Маршалл қаласының атын берді. 1862 жылы қала Маршаллтаун деп аталды, себебі Генри округінде тағы бір Маршалл қаласы болған (1880 жылы Маршалл қаласының аты Уэйландқа өзгертілді). Потаватоми тайпасының басшысы Джонни Гриннің көмегімен Ансон алғашқы қоныс салушыларды осы аймақта қалуға иландырды. 1850 жылдардың ортасында Ансон округтік сот үйіне жер сыйлады. Тұрғындар ғимаратты салуға ақша жинады. 1863 жылы округ орталығы Мариетта ауылынан Маршаллтаунға көшірілді. Осыдан кейін жас қала өсуге кірісті. 1900 жылға қарай Маршаллтаунда 10 000 адам тұрды. Маршаллтаунда Fisher Controls, Lennox International және Marshalltown Company сияқты көптеген өнеркәсіптер дами бастады. Маршаллтаун Маккинлей Кантордың Пулитцер сыйлығын жеңіп алған "Андерсонвилл" (1955) романының басты кейіпкері Эб Доливердің өмірінде шағын, бірақ маңызды рөл атқарады.

Бейсбол

Адриан Константин "Кап" Ансон, Генри мен Дженнет Ансонның ұлы, жаңа пионер қалашығында туған алғашқы еуропалық бала болды және бүгінде Маршалтаунның "бірінші ұлы" ретінде белгілі. Адриан бейсболдан кәсіби ойыншы болды және 1939 жылы Ұлттық Бейсбол Даңқы залына енгізілді. Ол өз дәуірінің ең үздік ойыншыларының бірі және ойынның алғашқы супержұлдыздарының бірі ретінде танылды. Бейсбол 1800 жылдардың ортасында Маршалтаун қаласы өскен сайын танымал бола берді. Адрианның ағасы Стюргис де талантты бейсболшы болды және екеуі де Нотр-Дам университетінің мектеп командаларында ойнауға барды. Кейін екеуі де Маршаллтаунда бейсбол ойнауға оралды. Олар әкесі Генримен бірге команда құрастырып, Айова штатының ең танымал командасына айналды. Маршаллтаун командасы, үшінші базада Генри Ансон, Адрианның ағасы Стюргис орта алаңда, ал Адриан екінші базада ойнады, 1868 жылы Айова штатының чемпионатын жеңіп алды. 1870 жылы Маршаллтаун талантты Рокфорд Форест Ситис командасымен көрсету ойыны өткізді. Маршаллтаун ойында жеңіліске ұшыраса да, Рокфордтың басшылығы Ансонның үшеуімен де келісімшарт жасасты. Адриан келісімшартты қабылдады, бұл оның кәсіби бейсбол карьерасын 1871 жылы бастады. Бейсбол Маршаллтаунда танымал бола берді. 1880 жылдардың басында Билли Сандей қалалық бейсбол командасында ойнады. 1882 жылы Сандей сол жақта ойнағанда, Маршаллтаун командасы 13:4 есебімен Айова штатының чемпионы – Дес-Мойнс командасын жеңді. Кейін Маршаллтаун Ансон отбасының атымен аталатын кіші лига командасын құрды – Маршаллтаун Ансонс. 1914 жылдан 1928 жылға дейін команда Орталық Ассоциацияда және Миссисипи алқабы лигасында ойнады.

Торнадо тарихы

1961 жылғы 23 сәуірде қаланың оңтүстік жағына F3 торнадосы шапты. Ол аймақтағы көптеген құрылыстарға зақым келтіріп, қаланың өзінде 1 миллион доллар (1961 жылғы АҚШ доллары) көлемінде шығынға себеп болды. Бір адам қаза тауып, 12 адам жарақат алды. Маршаллтаун 2018 жылғы 19 шілдеде тағы да F3 торнадосына тап болды, бұл жолы желдің ең жоғары жылдамдығы 145 миль/сағатқа жетіп, жергілікті уақыт бойынша сағат 16:37-де қала орталығынан тікелей өтті. Торнадо сот ғимаратының шатырындағы шпилін қиратты, сондай-ақ бірнеше үйлерді, кәсіпорындарды және тарихи орталықтағы ғимараттарды ауыр зақымдады немесе толығымен жойды. Ол 23 минут бойы 14 шақырымдық (8.41 миль) жолмен қозғалды. Құрбан болғандар болмады, бірақ 23 адам жарақат алды.

2020 Derecho

2020 жылдың 10 тамызында Маршаллтаун қаласын күшті дауыл соқты, ол қаланың барлық аймақтарында кең ауқымды зардаптарға әкелді. Бір зауыттың жанында тұрған жүзден астам автомобильдің терезелері сынып қалды. Көрегендер желдің күшті соғуын, үйлердің шатырларын жыртып алуын және ғимараттардың қабырғаларына ағаш сынықтарының кіріп ілінгенін хабарлады. Дауылдан кейін бір апта өткен соң, қала тұрғындарының шамамен 7000-і электр қуатын қайта қосуды күтіп отырды; 23 тамызда электр қуатының 99 пайызы толыққандай қалпына келтірілді. Қала мен Маршалл округінің айналасындағы қоғамдық саябақтарға, әсіресе ағаштарға "үлкен зиян" келді.

Иммиграция

Маршаллтаун қаласындағы испаноязылды халық, әсіресе 1990 және 2000 жылдары көбейді, көбінесе Мексикадан келген иммигранттардың есебінен, орталық батыстың көптеген қалаларындағы ет өңдеуші зауыттары сияқты. Кейін 2010 жылдары бірнеше бірмәндік босқындар келді. Федералдық құқық қорғау органдары Swift & Company (қазіргі JBS) ет өңдеуші зауытына екі рет шабуыл жасады, алғаш рет 1996 жылы, екінші рет 2006 жылы, жеке басын қолдану арқылы қылмыс жасады деген күдікпен құжаттары жоқ иммигранттарды ұстады. Бір зерттеу бойынша, 2006 жылғы шабуыл аймақта 6 айдан 1 жылға дейінгі экономикалық төмендеуге алып келді. 2006 жылғы шабуылдың қауымға тигізген әсерін түсіндіре отырып, полиция бастығы Майкл Тэппер 2018 жылы The Washington Post газетіне: «Менің ойымша, мұндай оқиға қайта орын алуы мүмкін деген үлкен қорқыныш бар. Бұл қауымымыз үшін өте ауыр жағдай болды. Тек тікелей зардап шеккен отбасылар мен адамдар ғана емес, сонымен қатар біздің мектеп жүйеміз, жергілікті экономика, жалпы қауым үшін де қиын болды. Көп жағынан, бұл өте ауыр тәжірибе болды» деді.

География

АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 19,31 шаршы миль (50 км²) құрайды, оның ішінде 19,28 шаршы миль (50 км²) құрлық және 0,03 шаршы миль (0 км²) су алабын қамтиды. Ілеспе округтерге солтүстікте Хардин және Гранди, шығыста Тама, оңтүстікте Джаспер және батыста Стори округтері кіреді.

Климат

Кёппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша Маршаллтаун қаласында ыстық жазғы ылғалды континенттік климат орналасқан, климат карталарында "Dfa" деп белгіленеді.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы санақта қалада 10 335 үй шаруашылығында 27 552 адам, оның ішінде 6 629 отбасы болды. Халық тығыздығы анықталған жоқ. 11 171 тұрғын үй бірлігі болды, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 84,8% ақ нәсілді, 2,2% афроамерикалық, 0,6% американдық үндістер, 1,7% азиялық, 0,2% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 7,9% басқа нәсілдер және 2,6% екі немесе одан көп нәсілге жататын азаматтар. Кез келген нәсілге жататын испандық немесе латын америкалықтары 24,1% құрады. 10 335 үй шаруашылығының 33,0%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 47,1%-ы бірге тұратын ерлі-зайыптылар, 11,9%-ы күйеуі жоқ әйелдер, 5,2%-ы күйеуі жоқ ерлер, ал 35,9%-ы отбасы емес. Үй шаруашылықтарының 29,8%-ы бір адамнан, ал 12,6%-ы 65 жастан асқан адамдардан тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,55 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,18 адамды құрады. Орташа жас 37,3 жас. Тұрғындардың 26,1%-ы 18 жасқа дейін, 9,2%-ы 18 мен 24 жас аралығында, 23,1%-ы 25 пен 44 жас аралығында, 24,9%-ы 45 пен 64 жас аралығында және 16,7%-ы 65 жастан асқан. Қаланың жыныстық құрамы: 49,8% ер адам және 50,2% әйел адам.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақта қалада 10 175 үй шаруашылығында 26 009 адам, оның ішінде 6 593 отбасы болды. Халық тығыздығы анықталған жоқ. 10 857 тұрғын үй бірлігі болды. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 86,8% ақ нәсілді, 1,3% афроамерикалық, 0,4% американдық үндістер, 1,3% азиялық, 8,6% басқа нәсілдерден және 1,8% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтар 12,6% құрады. 10 175 үй шаруашылығының 30,0% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 50,5% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 10,8% -ында күйеуі жоқ әйелдер, ал 35,2% -ы отбасы емес. 29,7% үй шаруашылығы бір адамнан тұрды, ал 13,5% -ы 65 жастан асқан адамдардан құралды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,44 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,02 адамды құрады. Жас бойынша бөлінісі: 18 жасқа дейінгілер 24,5%, 18-24 жас аралығындағылар 8,9%, 25-44 жас аралығындағылар 26,0%, 45-64 жас аралығындағылар 23,0%, ал 65 жастан асқандар 17,6%. Орташа жас 38 жасқа тең. Әр 100 әйелге 98,0 еркек шақ келді. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 95,3 еркек шақ келді. Үй шаруашылығының орташа табысы 35 688 доллар, ал отбасының орташа табысы 45 315 доллар болды. Ер адамдардың орташа табысы 32 800 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 23 835 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 19 113 доллар болды. Отбасылардың 8,8% және халықтың 12,5% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 17,5% және 65 жастан асқандардың 10,6% кедейлікте өмір сүрді.

Жергілікті кәсіпорындар

Маршаллтаун компаниясы, көптеген құрылыс және археологиялық қолданыстарға арналған американдық құралдарды өндіруші, Маршаллтаун қаласында орналасқан. Үлкен ағаш үйі – Маршаллтаун қаласының сыртында орналасқан ірі туристік орталық.

Білім

Маршаллтаун қауымдастық мектебі Маршаллтаун қаласына қызмет етеді. Маршаллтаундағы алғашқы мектеп ғимараты 1853 жылы салынған ағаш үй болды. Бұл ғимарат Үшінші және Төртінші көшелердің арасында тұрды. Нери Хокси алғашқы мұғалім болды. 1874 жылы жоғары сыныптар Солтүстік Орталық көшесіндегі ескі ғимаратта оқылды. Жоғары мектепте 45 оқушы оқыды, ал мектеп директоры қызметін К. П. Роджерс атқарды. Аудан 1992 жылдың 1 шілдесінде LDF және SEMCO мектеп аудандарының бірігуі нәтижесінде құрылды. BCLUW қауымдастық мектеп ауданы Маршаллтаунға жақын орналасқан кейбір ауылдық жерлерге қызмет көрсетеді.

Көлік

АҚШ-тың 30-шы бағыты қаланың оңтүстігін айналып өтеді, ал Айованың 14-шы бағыты қаланың ортасынан өтеді. «Айова» 330 тас жолы Маршаллтаунды Дес-Мойнмен байланыстырады. Маршаллтаунда автобус (Маршаллтаун қалалық көлігі немесе MMT) және такси қызметтері бар. Сондай-ақ, «Trailways Coach Nationwide» компаниясы да қызмет көрсетеді. Калалық әуежай округке қызмет етеді, қаладан шамамен төрт миль солтүстікке орналасқан. Ең жақын коммерциялық әуежай – Дес-Мойн халықаралық әуежайы, оңтүстік-батысқа қарай 53 миль (85 км) қашықтықта. Қазіргі уақытта жолаушылар пойызы жоқ.