Кіріспе
Абу-Кир шығанағы (кейде Абукир шығанағы немесе Абукир шығанағы деп транслитерацияланады) (خليج أبو قير; транслитерация: Khalīj Abū Qīr) – Мысырдағы Александрия қаласының жанындағы Жерорта теңізіндегі кең шығанақ. Ол Нілдің Росетта саласы мен Абу-Кир қаласының арасында орналасқан. Канопус, Гераклион және Меноутис ежелгі қалаларының қалдықтары шығанақтың суы астында жатыр. 1798 жылы осы шығанақта Нил шайқасы болды, ол Ұлыбритания Корольдік теңіз күштері мен Франция Бірінші Республикасының теңіз күштері арасындағы теңіз шайқасы еді. Шығанақта 1970 жылдары ашылған табиғи газ кен орны бар.
The Abū Qīr Bay (sometimes transliterated Abukir Bay or Aboukir Bay) (خليج أبو قير; transliterated: Khalīj Abū Qīr) is a spacious bay on the Mediterranean Sea near Alexandria in Egypt, lying between the Rosetta mouth of the Nile and the town of Abu Qir. The ancient cities of Canopus, Heracleion and Menouthis lie submerged beneath the waters of the bay. In 1798 it was the site of the Battle of the Nile, a naval battle fought between the British Royal Navy and the navy of the French First Republic. The bay contains a natural gas field, discovered in the 1970s.
География
Абу-Кир шығанағы шамамен Александрияның шығысында орналасқан, оңтүстік-батысында Абу-Кир мүйісімен шектеледі, оның үстінде Абу-Кир қаласы орналасқан, ал солтүстік-шығысында Нилдің Розетта саласы орналасқан. Бұл шығанақ Мысырдың өте құнарлы жағалау аймағы, бірақ күшті эвтрофикациядан және өңделмеген өнеркәсіптік және тұрмыстық қалдықтардан туындаған ластанудан зардап шегеді. Канопус аймағындағы жер теңіз деңгейінің көтерілуіне, жер сілкіністеріне, цунамилерге ұшырады және оның көп бөлігі б.з.д. II ғасырының соңында топырақ сұйылуға ұшырап, суға батып кеткен сияқты.
Көне бұйымдар
Ежелгі заманда Әбу-Кир шығанағы батпақ жерлермен қоршалған және бірнеше аралдан тұратын. Б.з.д. VII ғасырында шығанақта порт қалалары пайда болды. Қазір шығанақта грек-рим дәуірінен бұрынғы, грек-рим және рим дәуірлеріне жататын үш қаланың су асты археологиялық орындары орналасқан. Канопус ежелгі қаласының шығыс бөлігі, Менофис және оның бауырлас қаласы Гераклион-Тонис қалдықтарымен бірге шығанаққа батып кеткен, қазір олар жағалаудан 7 шақырым қашықтықта жатыр. Бұл қазба жұмыстарын француз су асты археологы Франк Годдио жүргізген. 2017 жылдың қараша айында Египеттік миссия, Еуропалық су асты археология институтымен бірлесіп, Александрияның Әбу-Кир шығанағында Рим дәуіріне жататын 2000 жылдық үш сүңгі кеме табылды деп хабарлады. Суға батқан жүктердің арасында римдік әскерлерінің қолбасшысы Антониоға тиесілі болуы мүмкін кристаллдан жасалған патшалық бас, император Октавиус Август тұсындағы үш алтын монета, үлкен ағаш тақтайлар және қыш ыдыстар болды. 2019 жылдың шілдесінде Египеттің Атлантидасы деп аталатын Гераклионның суға батқан қаласынан Птолемей II билігі тұсындағы қола монеталармен қатар, б.з.д. үшінші және төртінші ғасырларға жататын қыш ыдыстар және кішкентай грек ғибадатханасы, ежелгі гранит бағаналары, құндылықтармен толған кемелер табылған. Зерттеулерді египеттік және еуропалық су асты сулары, су асты археологы Франк Годдио басқарып жүргізді. Олар сонымен қатар Мысырдың солтүстік жағалауында қирап жатқан тарихи су асты ғибадатханасын (қаланың басты ғибадатханасы) да тапты. Шығанақтан көптеген сүңгі кемелер қазылып алынды, оның ішінде Озириске арналған салтанатты қайық (Нешмет қайығы) және бірнеше рим кемелері бар.
Нил шайқасы
1798 жылдың 1 тамызында Хорацио Нельсон "Нил шайқасы" деп белгілі, көбінесе "Абукир шығанағы шайқасы" деп аталатын теңіз шайқасына қатысты. (1799 жылғы Абукир шайқасымен және 1801 жылғы Абукир шайқасымен шатастырмау керек.) 1801 жылдың 1 наурызында 70-ке жуық британдық соғыс кемелері, 16 000 әскерді тасымалдаған көліктермен бірге Александрияға жақын Абукир шығанағына тігізді. Мақсаты – Наполеон Францияға қайтқаннан кейін Мысырда қалған француз экспедициялық корпусын жеңу болатын. Құйыртпақ ауа райы кемеден түсуді бір аптаға кешіктірді, бірақ 8 наурызда HMS Ajax капитаны Александр Кокран 320 қайықты екі қатарға тізіп, әскерді жағаға жеткізді. Француздық жағалаудағы артиллериялық бекіністер қонуға қарсылық көрсетті, бірақ британдықтар оларды кері шегіндіріп, келесі күні сэр Ральф Аберкромбидің бүкіл британдық армиясы жағаға жетті. Содан кейін британдықтар Александрия шайқасында француз армиясын жеңді. Александрия қоршауынан кейін, 1801 жылдың 2 қыркүйегінде қала түсті. Наполеонның флагманы "Ориент" Нельсонның флотымен қиратылып, шығанақтың теңіз түбінде жатыр. Оның ішінде Мальтадағы госпитальдық рыцарьдардан алынған 5 миллион франк алтын және 1 миллион франк күміс заттар болған. 1998-1999 жылдары француз археологы Франк Годдио кеме апат болған жерді су асты археологиялық зерттеу үшін экспедиция ұйымдастырды.
Нельсон аралы
Нельсон аралы, сондай-ақ Абукир аралы деп те аталады, Абу-Кир шығанағындағы ұзын арал, пикниктер мен демалыс үшін пайдаланылады. Ежелгі заманнан бері арал эрозия және құмтас кеніштерінің салдарынан өлшемдері айтарлықтай қысқарған. Ежелгі Мысырдың бір бөлігі болған кезде, қазіргі Абукир теңіз базасы орналасқан жерде материкке қосылған болуы мүмкін. Фараондық дәуірде арал Нил өзеніне қарайтын маңызды сауда жолында жатқан және ірі діни және сауда орталығына айналған. Аралда жоғары мәртебелі некрополь орналасқандығы туралы археологиялық дәлелдер бар. Птолемей патшалығы кезінде арал бекітілген. 1798 жылғы Нил шайқасынан кейін аралға бірнеше британдық қаза тапқандар жерленді. Олардың қабірлері 2000 жылы табылған. Теңіз эрозиясының қаупіне байланысты, 2005 жылы Александриядағы Чатби елдік соғыс қабірлеріне отыз дене қайта жерленді.