Кіріспе

Топырақ классификациясында Умбризоль – қара топырақ қабаты бар және минералды беткі топырақта органикалық заттар жиналған топырақ, көбінесе базалық қанықтығы төмен, бұл топырақтың мінез-құлқы мен пайдалануына елеулі әсер етеді. Умбризольдер – жоғары базалық қанықтығы бар салыстырмалы топырақтардың (черноземдер, кастаноземдер және фаэоземдер) қарсы тұратын түрі. Умбризольдер кремнийлі тау жыныстарының ыдырау материалдарында қалыптасады. Олар көбінесе салқын, ылғалды климаттағы, тропикалық және субтропикалық тауларды қоса алғанда, ылғал тапшылығы аз немесе жоқ таулы аймақтарда кездеседі. Көптеген Умбризольдер табиғи немесе жақын табиғи өсімдік жамылғысымен жабылған. Умбризольдер Анд, Гималай және Орталық Азия тауларында ағаш шебінен жоғары орналасқан; солтүстік және батыс Еуропада бұрынғы орман өсімдіктері көбінесе жойылған жерлерде, азықтық құндылығы төмен қысқа шөптер өседі. Бразилияда (және АҚШ-та) қылқан жапырақты орман басым. Оңтүстік Азия мен Океанияның тропикалық таулы аймақтарындағы Умбризольдер таулық мәңгі жасыл орманның астында орналасқан. Мексиканың оңтүстігіндегі тауларда өсімдіктер тропикалық жартылай жапырақты орманнан салқын таулық бұлтты орманға дейін өзгереді. Еңісті жердің көп болуы және ылғалды, салқын климат жағдайлары көптеген Умбризольдерді кең жайылымға пайдаланумен шектейді. Басқару жақсартылған шөптерді енгізуге және топырақтың pH деңгейін әктеп түзетуге бағытталған. Көптеген Умбризольдер эрозияға осал. Көпжылдық дақылдарды егу және террасалар құру, еңісті беткейлерде тұрақты егіншілікке мүмкіндік береді. Жағдайлар қолайлы болса, ақшалық дақылдар өсірілуі мүмкін, мысалы, АҚШ, Еуропа және Оңтүстік Америкада дәнді және тамыр дақылдары, немесе Индонезияда шай және цинхона. Таулық кофеге Umbrisols-те жоғары деңгейде күтім жасау және қатаң қоректік талаптарды қанағаттандыру қажет. Жаңа Зеландияда Умбризольдер өте өнімді топыраққа айналдырылып, қарқынды қой және сүт шаруашылығына, сондай-ақ ақшалық дақылдар өндіруге пайдаланылады.

Тарату

Умбризольдер бүкіл әлемде тараған. Оңтүстік Америкада Умбризольдер Колумбия, Эквадор, Венесуэла, Боливия және Перу Анд тауларында кеңінен таралған. Олар сондай-ақ Бразилияда, Лесотода және Оңтүстік Африкада кездеседі. Солтүстік Америкадағы Умбризольдер көбінесе Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауымен шектелген. Еуропада Умбризольдер Атлантика теңізінің солтүстік-батыс жағалауында, мысалы, Исландияда, Британ аралдарында және Португалия мен Испанияның солтүстік-батысында кездеседі. Азияда олар Байкал көлінің шығысы мен батысындағы тау жоталарында, сондай-ақ Гималай тауларының етектерінде, атап айтқанда Үндістан, Непал, Қытай және Бирмада таралған. Умбризольдер Үндістанның шығысында, Бирмада және Суматрада төменгі биіктікте кездеседі. Океанияда Умбризольдер Папуа-Жаңа Гвинея мен Австралияның оңтүстік-шығысындағы тау жоталарында және Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының шығыс бөлігінде кездеседі.

Терминдер

"Умбрисол" – Топырақ ресурстарының әлемдік эталондық базасының (WRB) эталондық топырақ тобы. Осы сияқты топырақтардың көпшілігі АҚШ-тың топырақ таксономиясында Энтизольдер мен Инцептизольдердің ірі топтары ретінде, ал Ресей топырақ классификациясында "өте қара гумусты топырақтар" ретінде жіктеледі.