Кіріспе

өсімдіктердегі бор тапшылығы

Бор тапшылығы – өсімдіктердегі бор микроэлементінің жиі кездесетін жетіспеушілігі. Бұл әлемдегі ең кең таралған микроэлементтік тапшылық болып табылады және егін өнімділігі мен сапасына елеулі шығын келтіреді. Бор тапшылығы өсімдіктердің вегетативтік және репродуктивтік өсуіне әсер етеді, жасушалардың кеңеюін тежейді, өсу конусының (меристема) өліміне және төмендетілген өнімділікке алып келеді. Өсімдіктер борды суда еритін және еритін емес түрлерде қамтиды. Дұрыс өсімдіктерде суда еритін бордың мөлшері берілетін бордың мөлшеріне байланысты өзгереді, ал еритін емес бор өзгеріссіз қалады. Бор тапшылығының пайда болуы суда еритін емес бордың азаюымен бірдей уақытта болады. Еритін емес бор функционалдық түр болып табылады, ал суда еритін бор артық мөлшерді көрсетеді. Бор жоғары сатыдағы өсімдіктердің өсуі үшін маңызды. Элементтің негізгі функциясы – өсімдіктердің жасуша қабырғасының құрылымдық тұрақтылығын қамтамасыз ету. Басқа функциялары плазмалық мембрананы сақтау және басқа да метаболизмдік процестерді қамтуы мүмкін.

Топырақ жағдайы

Борон топырақта көптеген түрлерде кездеседі, ең көп таралғаны – борат қышқылы (H3BO3). Топырақтағы боронның қажетті мөлшері 12 мг/кг. Егер топырақтағы борон мөлшері 0,14 мг/кг-дан төмен болса, бор тапшылығы байқалуы мүмкін. Жоғары pH деңгейі бар сілтілі топырақтарда да бор тапшылығы байқалады, себебі сілтілі жағдайларда борат қышқылы өсімдік сіңіре алмайтын, диссоциацияланбаған түрінде болады. Органикалық заттардың төмен құрамы (<1,5%) бар топырақтар да бор тапшылығына бейім. Күшті шайылуға ұшыраған құмды топырақтар да бор тапшылығымен сипатталады, өйткені борон топырақта ұсталып қалмайды. Топырақтағы борон мөлшері өсімдікке артық болып келсе, борон уытты болуы да мүмкін. Боронның өсімдіктерге уытты деңгейі әртүрлі өсімдік түрлеріне қарай өзгеріп отырады.

Боронға қойылатын талаптар

Борон – өсімдіктердің өсуі мен дамуы үшін қажетті микроэлемент, бірақ ол өте аз мөлшерде талап етіледі. Борға деген қажеттілік дақылдар арасында әртүрлі болғанымен, көптеген дақылдар үшін жапырақтардағы оптималды бор мөлшері 20-100 ppm құрайды. Боронның шамадан артық мөлшері бордың уыттылығына алып келуі мүмкін, ал уыттылық деңгейі өсімдіктерге қарай өзгеріп отырады. Бордың жетіспеушілігін жою үшін топыраққа қолдануға болады. Борды қолданудың әдеттегі мөлшері гектарына шамамен 1,1 кг немесе акрға 1,0 фунт, бірақ бордың оңтайлы мөлшері өсімдік түріне байланысты өзгереді. Борды калий хлориді түйіршіктері арқылы тегіс тарату үшін әзірленген. Бұл өнімде боронның маусым бойы қолжетімді болуын қамтамасыз ету үшін жылдам босатылатын натрий бораты және біртіндеп босатылатын кальций бораты бар. Бұл боронмен қаныққан калий түйіршіктері бордың жергілікті уыттылығын болдырмайды, ал түйіршік өлшемі оны әдеттегі ұнтақталған NPK тыңайтқыштарымен бірге стандартты тыңайтқыш тарату жабдықтарымен таратуға мүмкіндік береді.