Кіріспе

1912 жылы Батыс Тасманияда тау-кен қазасы, Солтүстік Лайел апаты (Тысқары аты Лайел апаты және Солтүстік Лайел өрт) 1912 жылы 12 қазанда Тасманияның батыс жағалауындағы Тау Лайел тау-кен және теміржол компаниясының жұмысында болған өртке қатысты. Кен орнын 1903 жылы "North Mount Lyell Company" компаниясы сатып алған болатын.

Оқиғалар

12 қазанда сағат 11:15 мен 11:30 аралығында шахтаның 700 фут (213 м) деңгейіндегі сорғы үйінде өрт шыққандығы туралы хабарланды. Шахтада апат туралы ескерту жүйесі болмағандықтан, өрт туралы білетіндер басқаларды ескерту үшін оның деңгейлері мен дискілері бойынша жүруге мәжбүр болды. Кен орнында жұмыс істейтін 170 жұмысшының 73-і бірінші күні қашып құтыла алды. Алайда, көптеген адамдар, соның ішінде алыс жерлерде жұмыс істегендер қамауға алынды. Шахта сыртында өрттің жағдайы мен оның ішінде қалған жұмысшылардың саны туралы белгісіздік болды. Алғашқы құтқару әрекеттері қиынға соқты, ал кен орнына кіруге бірнеше рет тырысқанда, олар сәтсіз аяқталды. Құтқару құралдарын шахтаға жеткізу үшін олардың асығып кетуі, Басс бұғазынан құрал-жабдықтармен өткен кеме 13 сағат 35 минутта өтіп, көптеген жылдар бойы сақталған рекордты құрады. Сонымен қатар, Берни мен Куинстаун арасындағы пойыздың жүру уақыты ешқашан жақсармаған. Құтқарушылар құтқару құралдары келген соң, шахтаға кіре алды. Бірде құтқарушылар қазбадан қаза тапқан бірнеше адамды тауып алады. Осы кеншілердің бірі Джо Маккарти атын атап, ағашқа бекітілген жазба қалдырды: "Жеті жүз деңгей". Солтүстік Лайелл кеніші, 12 10 12. Егер біреу осы хатты тапса, әйелімге жеткізсін. Сүйікті Агнес. Мен қош келдім. Әрине, мен сені енді көрмей қаламын. Мен сіз бен кедей Лорна үшін аздап қамқорлық жасағаным үшін қуаныштымын. Кішкентай сүйіктімізге жақсы болыңыз. Менің досым Лен Берк, бітті, және кедей V. және Драйвер де. Баршаңызға сүйіспеншілік тілеймін. Сіздің сүйікті күйеуіңіз, Джо Маккарти. 14 қазанда құтқарушылар кен орнының негізгі шахтасына аяғына бекітілген сигналдық гонгпен 335 метр арқанды түсірді. Кешке қарай құтқарушылар жолдың шуылдағанын естіді. Арқанды тартқанда, оған ілінген темекі құтысына оралған қолжазғыш табылды. Құрамында қаламмен жазылған жазба бар еді: 40 адам 40 аялдамада. Бірден тамақ пен шам-шырақ жіберіңіз. Өте көп уақыт жоқ. Осыдан кейін құтқару жұмыстары күшейтіліп, өрт сөндірушілер 305 метр тереңдікке түсіп, құтқарып қалған барлық адамдарды алып шықты.

Салдары

Өрт салдарынан бастапқыда 42 адам қаза тапты; денелері Куинстаундағы жалпы зиратта белгісіз қабірлерге жерленді. Бастапқыда алғашқы екі адамның денесі Линда зиратында жерленген, бірақ соңғы құрбан (Джон Бурк) табылған кезде, екеуі де Буркпен бірге Куинстаунда жерленген. Кеншілердің бірі Альберт Гадд, өлімнен құтылып, құтқару жұмыстарына көмектесу үшін шахтаға қайта кірді, Лансестон ауруханасына жатқызылды және 1913 жылы 20 ақпанда көмірқышқыл газынан уланудан қайтыс болды. Екі айдан кейін әйелі ұл тапқан Гаддты кен орнында болған апаттың 43-ші құрбаны деп қарастыруға болады. Ол қайтыс болғаннан кейін Мельбурндағы Корольдік гуманистік қоғамнан Кларк алтын медалімен марапатталды. 30 құтқарушыға күміс медаль берілді, олардың арасында инженер Рассел Мервин Мюррей, кейін кен орнының бас директоры болды.

Корольдік комиссия

Өрттен кейін денелерді алу кезінде өткізілген патша комиссиясы, өрттің себебі туралы әртүрлі теорияларға қарамастан, ашық үкім шығарды. Блейн апаттың егжей-тегжейін "Лайлдың шыңдары" деп атаған, оқиғадан 40 жыл өткеннен кейін жазған, бірақ Куинстаундағы "эскиздер" арасында оқиғаның "ресми" нұсқаларына қатысты өзгерістер болды. Кейбіреулері Брэдшоудың газеттердегі есептер мен патша комиссиясының сөзбе-сөз жазбасында көрсетіліп, егжей-тегжейлі баяндалған, сонымен қатар Кроуфордтың соңғы романына енгізілген. Блейниді оқығаннан және басқа да тақырыптар туындады: сол кезде Батыс жағалауда кәсіподақшылдықтың өсуі және тау-кен компанияларының осындай апаттарға дайын еместігі. Кейбір әңгімелерде ер адам кейпіне түскен әйелдің жер астындағы жұмыс істегендігі туралы аңыз немесе болжам болды. Куинстаундағы мұра және өнер фестивалінде өткен оқиғаның жүз жылдығында Питер Шульцедің "Инженер Лайелл туралы айтады" кітабы өрттің ең ықтимал себебі 700 фут деңгейінде насос моторының дұрыс орнатылмауының нәтижесінде электрлік ақаулық болды деген дәлелді түсіндіреді. Блейниге қарағанда көбірек құжаттарға қол жеткізген және электр инженері және тау-кен тәжірибесі бар екі артықшылықтарға ие болған Шульце Корольдік комиссия процесі компанияға ең қолайлы нәтиже беру үшін манипуляцияланды деген тұжырымға келді, өйткені жағымсыз қорытынды қаржылық жағынан құлдырауы мүмкін еді. Ол компания апаттан кейін кен орнын басқару мен еңбек қатынастары саласындағы ең жақсы тәжірибеге сай әрекет еткенін мойындады.

Жүз жылдық мерейтойы

2012 жылы Куинстаун мұра және өнер фестивалі осы оқиғаның жүз жылдығын атап өтті. Мерекелік шаралардың бір бөлігі ретінде Керри Магуайр ұйымдастырған және басқарған The West Coast Singers ансамблінің орындаған Fire Underground атты әндер жинағы болды. The West Coast Singers келесі айларда Тасманияда осы концертпен гастрольге шықты, оның ішінде 2013 жылдың қаңтар айында Cygnet және Tamar Valley Folk фестивалдерінде өнер көрсетті. Турне 2013 жылдың маусым айында Paragon Theatre, Queenstown театрында апат құрбандарының соңғы жерлеуінің 100 жылдығына арналған қойылыммен аяқталды.