Кіріспе
Annexin - жасушалық ақуыздар тобының жалпы атауы. Олар негізінен эукариотты организмдерде (жануарлар, өсімдіктер және саңырауқұлақтар) кездеседі. Адамда аннексиндер жасушаның ішінде болады. Алайда кейбір аннексиндер (Анексин А1, Анексин А2 және Анексин А5) цитоплазмадан қан сияқты клеткалық ортаға шығарылуы мүмкін. Анексин липокортин деп те аталады. Липокортиндер фосфолипаза А2 - ні басады. Анексин 1- ге кодталған геннің экспрессиясының жоғарылауы глюкокортикоидтардың (мысалы, кортизол) қабынуды тежейтін механизмдерінің бірі болып табылады.
Annexin is a common name for a group of cellular proteins. They are mostly found in eukaryotic organisms (animal, plant and fungi). In humans, the annexins are found inside the cell. However some annexins (Annexin A1, Annexin A2, and Annexin A5) can be secreted from the cytoplasm to outside cellular environments, such as blood. Annexin is also known as lipocortin. Lipocortins suppress phospholipase A2. Increased expression of the gene coding for annexin 1 is one of the mechanisms by which glucocorticoids (such as cortisol) inhibit inflammation.
Кіріспе
1977 жылы олардың жасушааралық мембраналармен байланысы туралы алғаш рет хабарланғаннан бері аннексиндер ақуыздар тобының саны өсе берді. Бұл ақуыздардың кең отбасының мүшелері екендігі алғаш рет ақуыздар реттілігін салыстырудан және олардың антителолармен қиылысқан реактивтілігінен анықталды. Осы жұмысшылардың бірі (Гейсов) көп ұзамай Annexin атауын шығарды. 2002 жылға қарай 65 түрде 160 аннексин ақуыздары анықталды. Аэрозольді анексин ретінде жіктеу үшін протеиннің орындауы тиіс критерийлер: ол кальцийге тәуелді түрде теріс зарядталған фосфолипидтерді байлауға қабілетті болуы керек және анексин қайталануы деп аталатын 70 аминқышқылдық қайталану тізбегін қамтуы керек. Бірнеше ақуыздар гельсолин сияқты басқа домендермен аннексиннен тұрады. Анексиннің негізгі құрылымы екі негізгі доменнен тұрады. Біріншісі COOH терминалында орналасқан және core аймағы деп аталады. Екіншісі NH2 терминалында орналасқан және head аймағы деп аталады. N терминал аймағы өзек аймағының қуыс жағында орналасқан және цитоплазмалық ақуыздар үшін байлау орнын қамтамасыз ету үшін маңызды. Кейбір аннексиндерде ол фосфорильденіп, ядролық аймақта кальцийге аффиндік өзгерістерді немесе цитоплазмалық белоктардың өзара әрекеттесуін өзгертуге әкелуі мүмкін. Аннексиндер әртүрлі жасушалық және физиологиялық процестерде маңызды, мысалы жасушаның пішініндегі өзгерістерге байланысты мембраналық эшафолдты қамтамасыз ету. Сонымен қатар, анексиндер тұнбашалардың тасымалдануына және ұйымдастырылуына, экзоцитозға, эндоцитозға, сондай-ақ кальций иондық арналарының пайда болуына қатысы бар екені дәлелденді. Аннексиндер клеткадан тыс кеңістікте де табылған және фибринолиз, қанның құюы, қабыну және апоптозмен байланысты. Анексиндерді анықтау бойынша алғашқы зерттеуді Creutz және басқалар жариялады. (1978) деп атады. Бұл авторлар ірі қараның бүйрек үсті бездерін пайдаланып, гранулдардың бір-бірімен және плазмалық мембранамен бірігуіне жауапты кальцийге тәуелді белокты анықтады. Бұл белокқа грекше "синексис" сөзінен шыққан "синексин" деген атау берілді.
Құрылымы
Құрылымдық және функционалдық айырмашылықтарға негізделген аннексиндердің бірнеше кіші топтары анықталды. Алайда, барлық аннексиндер екі бөлек аймақты қамтитын ортақ ұйымдастыру тақырыбына ие, аннексин өзегі және амино (N) терминалы. Әрбір аннексин өзегінде II типті, сондай-ақ аннексин типті, кальцийді байлау орны бар; бұл байлау орындары иондық мембраналық өзара әрекеттесудің типтік орны болып табылады. Олар жасушаның кейбір, бірақ барлық емес мембраналық бетінде орналасқан, бұл жасушаның ішінде Ca2+ гетерогендік таралуының дәлелі болар еді. Профаза кезінде XI қосымша ядролық қабыққа ауысады. Бұл сала толық зерттелмеген, анексиндер эндоцитозданған кезде матрицалық көпіршіктің мойнын жабуға қатысы бар деп болжанады. Анексиндердің әртүрлі түрлері мембраналық эшафолда жұмыс істей алады, ал А V анексиндері - мембранаға байланған анексиндердің ең көп таралған эшафолды түрі. Анексин А V мембрананың фосфатидилсерин бірлігіне байланған кезде 2 өлшемді желілерді құра алады. Анексин А V эндоцитоз және экзоцитоз кезінде, сондай- ақ басқа да жасушалық мембрана процестерінде жасушаның пішініндегі өзгерістерді тұрақтандыруда тиімді. Анексиндер А I және А II клетка мембранасында фосфатидилсерин мен фосфатидилхолин бірліктерін байлайды және көбінесе нақты пішіні жоқ моноқабатты кластерлерді құрайтынын байқайды. Сонымен қатар, А I және А II қосымшаларының жасушалық мембранада PIP2 (фосфатидил инозитол 4, 5 бисфосфат) байлағанын және мембранаға жақын жерде актин құрастыруды жеңілдететіндігі дәлелденді.
Мембраналық ұйым және сауда
Бірнеше аннексиндердің мембрананың ұйымдасуында белсенді рөл атқаратыны дәлелденді. Анексин А II аннексин функциясының осы аспектісі бойынша кеңінен зерттелді және актин цитоскелетонының құрастырылу орындарына жақын екі қабаттағы липидтердің ұйымдасуына қатты қатысы бар екені байқалады. Анексин А II клетка мембранасында PIP2 қосылымын салыстырмалы түрде жоғары байланыстыру аффинитетімен in vivo байлай алады. Сонымен қатар, Annexin A II басқа мембраналық липидтерді, мысалы холестеринді байлай алады, бұл байлану кальций иондарының ағыны арқылы мүмкін болады. Анексин А II- нің қос қабаттағы липидтерге байланысуы актин жиналатын жерлерде қос қабаттағы липидтік салдардың ұйымдасуын басқарады. Анексин А II өзі актинді байлайтын ақуыз болып табылады, сондықтан ол актинмен өзара әрекеттесу аймағын өзінің талшықты актин қасиеттері арқылы құра алады. Бұл өз кезегінде эпителийлік және эндотелийлік жасушалар сияқты жасушалардың моноқабаттары арасындағы жасушалық жасушалық өзара әрекеттесуді жалғастыруға мүмкіндік береді. Анексин А II- ден басқа, Анексин А XI- де жасуша мембранасының қасиеттерін реттейді. Анексин А XI митоздың соңғы сатысына: цитокинезге қатты қатысады деп есептеледі. Бұл кезеңде қыз клеткалар бір-бірінен бөлінеді, өйткені А XI қосымшасы абсциссия үшін қажет деп саналатын жаңа мембрананы енгізеді. Анексин А XI- мен бірге, қыз клеткалар толық бөлінбейді және апоптозға ұшырауы мүмкін деп есептеледі.
Апоптоз және қабыну
Анексин А I қабынуға қарсы реакцияларға ең көп қатысатын аннексиндердің бірі болып көрінеді. Инфекция немесе тін зақымдалған кезде Анексин А I лейкоциттердегі Анексин А I рецепторларымен әрекеттесіп, тіндердің қабынуын азайтады деп есептеледі. Бұл рецепторлардың белсенділігі лейкоциттерді инфекция орнына жіберіп, тікелей қабыну көзін нысанаға алады. Нәтижесінде лейкоциттердің (әсіресе нейтрофильдердің) экстравазациясын тежеп, қабыну реакциясының шамасын төмендетеді. Анексин А I- нің бұл жауапқа ықпал етуі болмаса, нейтрофилдердің экстравазациясы өте белсенді болып, зақымдалған немесе жұқтырған тіндердің қабыну реакциясын нашарлатады. Анексин А I клеткадағы апоптоздық механизмдерге де қатысы бар. Нейтрофилдердің бетінде экспрессияланған кезде А I аннексин проапоптотикалық механизмдерді ынталандырады. Яғни, жасуша бетінде экспрессияланған кезде А I аннексин апоптоздан өткен жасушаларды алып тастауға ықпал етеді. Сонымен қатар, А I қосымшасы қатерлі ісікке қарсы емдеуде қосымша медициналық әсер етеді. Анексин А I- ні клетка бетіндегі белок ретінде Анексин А I- ге қарсы антиденелер бар әртүрлі иммунотерапия арқылы нысанаға алынатын кейбір ісіктердің түрлерін белгілеу үшін қолдануға болады.
Тіннің құрғауы
Анексин А V - бұл қанның құю механизміне қатысты негізгі фактор. Басқа аннексиндер сияқты, АВ аннексин де жасуша бетінде экспрессияланады және жасуша мембранасының липидтерін қанның құю механизмдеріне араласудан қорғау үшін 2 өлшемді кристаллдар құру үшін жұмыс істей алады.
Фибринолиз
Фибринолиз механизмдеріне бірнеше аннексиндер қатыса алады, ал А II аннексин осы жауаптарға медиация жасауда ең бастысы болып табылады. Анексин А II- нің клетка бетіндегі экспрессиясы плазминогенді қабылдайтын рецептор ретінде қызмет етеді деп есептеледі, ол плазминді өндіру функциясымен айналысады. Плазмин фибринолизді фибриннің ыдырауымен бастайды. Фибриннің жойылуы табиғи алдын алу шарасы болып табылады, өйткені ол фибрин желілерінің қан ұюының пайда болуына жол бермейді. Анексин А II медициналық мәнге ие, өйткені оны фибрин желілері арқылы қанның ұюына әсер ететін әр түрлі жүрек-қан тамырлары ауруларын емдеуде қолдануға болады.