Кіріспе

Ұяшық метаболизміне қатысатын полиамин

Спермин – барлық эукариоттық жасушаларда кездесетін және ұяшық метаболизміне қатысатын полиамин. Спермин синтезінің алғысы – орнитин аминқышқылы. Ол кейбір бактериялар үшін де маңызды өсу факторы болып табылады. Физиологиялық pH деңгейінде поликатион ретінде кездеседі. Спермин нуклеин қышқылдарымен байланысты және олардың, әсіресе вирустардағы, спиральді құрылымын тұрақтандырады деп саналады. Ол ДНК-ны еркін радикалдардың зиянды әсерінен қорғау үшін жасуша ішіндегі еркін радикалдарды жояды. Спермин – сперманың ерекше иісіне жауапты химиялық зат. Антони ван Левенгук 1678 жылы адам спермасында спермин фосфатының кристалдарын алғаш рет сипаттаған. Спермин атауын алғаш рет 1888 жылы неміс химиктері Ладенбург пен Абель қолданды, ал сперминнің дұрыс құрылымы 1926 жылға дейін Англияда (Дадли, Розенхайм және Старлинг) және Германияда (Вреде және авторлар тобы) бірдей уақытта анықталған жоқ.

Деривативтер

Сперминнің туындысы N1, N12 бис(этил)спермин (BESm деп те аталады) 1980-жылдардың аяғында ұқсас полиамин аналогтарымен бірге қатерлі ісікке қарсы емдік мүмкіндіктері зерттелді.

Биосинтез

Жануарларда спермин биосинтезі PLP қатысуымен орнитин декарбоксилаза ферментінің орнитинді декарбоксилдауы арқылы басталады. Бұл декарбоксилдау нәтижесінде путрецин пайда болады. Содан кейін спермидин синтетаза ферменті декарбокси-S-аденозилметионинмен екі рет N-алкилдеуді жүзеге асырады. Аралық зат – спермидин. Өсімдіктер сперминге жету үшін қосымша жолдарды қолданады. Бір жол бойынша L-глутамин L-орнитиндің прекурсоры болып табылады, ал L-орнитинден спермин синтезі жануарлардағыдай бірдей жолмен жүреді. Өсімдіктердегі тағы бір жол L-аргининді декарбоксилдаудан басталып, агматин түзеді. Агматиндегі иминдік функционалдық топ агматин деминаза ферментімен гидролизденіп, аммиак бөлінеді және гуанидин тобы мочевинаға айналады. Соның нәтижесінде пайда болатын N-карбамоилпутрецинге гидролаз әсер етіп, мочевина тобын бөліп, путрецин қалдырады. Одан кейін путрецин спермин синтезін аяқтау үшін сол жолмен өтеді.