Кіріспе

Франс Халстың суреті «Күлкілі кавалер» (1624) – голландтың Алтын ғасырындағы суретші Франс Халстың Лондондағы Уоллес жинағындағы портреті. Өнер тарихшысы Сеймур Слайв оны «барлық барокко портреттерінің арасындағы ең керемет суреттердің бірі» деп сипаттаған. Атауы – викториялық қоғам мен баспасөздің туындысы, ол 1872–1875 жылдары Бетнал Грин мұражайының ашылу көрмесінде көрсетілгеннен кейін, Англияға келген соң, жиі басылып таратылып, Ұлыбританиядағы ең танымал ескі шеберлердің суреттерінің біріне айналды. Суреттегі беймәлім тұлға, шын мәнінде, күлмейді, бірақ оның жұмбақ күлкісі бар деуге болады, ол оның мойнына иілген мұртымен күшейеді.

Сипаттама

Портреттің өлшемдері 83 × 67,3 см (32,7 × 26,5 дюйм) және жоғарғы оң жағында Æ'TA SVÆ 26/Ao1624 деген жазу бар, бұл латын тіліндегі aetatis suae 26, anno 1624 деп толықтырылады және портрет суретші 26 жасқа толғанда, 1624 жылы салынғанын көрсетеді, демек ол 1597 немесе 1598 жылы дүниеге келген. Суреттегі адамның кім екені белгісіз, ал 19 ғасырдағы голланд, ағылшын және француз тілдеріндегі атаулар көбінесе әскери адамды немесе жартылай штатты әскери жасақтардың біріндегі офицерді көрсетеді, олар жиі топтық портреттердің нысаны болған, оның ішінде Халстың және кейінірек Рембрандттың «Түнгі күзет» (1642) картинасы да бар. Бірақ шын мәнінде ол бай азамат болуы мүмкін. Өнер тарихшысы Питер Бисбур картинада голланд мата саудагері Тиельман Ростерманды (1598–1673) бейнелеген болуы мүмкін деп санайды, ол Халстың тағы бір портретінің де нысаны болып табылады. Композиция жанды және спонтанды, әсем әрі өте қымбат жібек костюмге жұмсалған еңбекке қарамастан, жақыннан қарағанда ұзақ, жылдам щетка соққылары көрінеді. Бұрылу позы және төменгі көзқарас Халстың басқа портреттерінде де кездеседі және мұнда кестеленген жең мен кружево манжетке назар аударуға мүмкіндік береді. Кестеде көптеген символдар бар: «махаббаттың қуаныштары мен қайғылары» дегенді білдіретін «арылар, жебелер, жалындаған мүйіздер, ғашықтардың түйіндері және от тілдері», ал обелиск немесе пирамида күштілікті, ал Меркурийдің бас киімі мен кадуцей – бақытты білдіреді. Әдетте, мұндай тапсырыспен салынған портреттерде 18 ғасырдың соңына дейін ересектер күлімдемейтін, бірақ күлімдеген бейнелер жиі түрлі жанрлардағы суреттерде кездесетін. Бірақ Халс жалпы ережеден өзгеше, көбінесе мұндағыдан да кеңірек күлімсіреген және оның туындыларына қозғалыс пен спонтандылық сезімін сыйлайтын бейресми позалардағы адамдарды бейнелеген. Көздің көрерменді әр бұрыштан қарайтын сияқты әсері – суретшінің көзқарасына қарай тікелей алға қарап тұрған нысанды бейнелеудің және суреттің өзі қай бұрыштан қаралатындығына қарамастан, оның статикалық екі өлшемді бейнесінің нәтижесі.

Тарих

Суреттің тарихы 1770 жылы Гаагада өткен саудаға дейін ғана жетеді; одан кейін бірнеше голланд саудаларынан кейін оны 1822 жылы франко-швейцариялық банкир және коллекционер граф де Пурталес Горжие сатып алды. Ол қайтыс болғаннан кейін картина 1865 жылы Париждегі оның коллекциясының аукционында Ричард Сеймур Конвей, Гертфордтың 4-ші маркизі сатып алды, ол сату бағасынан алты есе көп бағамен барон Джеймс де Ротшильдті озатты. 1871 жылы ол Гертфордтың Париждегі үйінде "портрет d'un homme" ("адам портреті") деп тізілген, содан кейін, мүмкін, жұмысшы табын тарту үшін Лондонның Батыс бөлігінен қасақана алыс орналасқан Бетнал Гриндегі ескі шеберлердің суреттерінің ірі және ұзақ мерзімді көрмесінде көрсету мақсатымен Лондонға әкелінді. Көрме үлкен сәттілікке ие болды, ал "A Cavalier" (каталогтағы атауы) жұртшылық пен сыншылардың назарын өте жақсы өзіне тартты; ол Англияда Халстың сындық бағасын көтеруде маңызды рөл атқарды. 1888 жылы ол қайтадан Корольдік академияда көрсетілген кезде "Күліп тұрған кавалер" атанды, бірақ аралықта жасалған тазалау (1884 жылы) оның әсерін өзгерткен болуы мүмкін. "Афинеум" газетінің сыншысы жарықтанған түсін атап өтті, сонымен қатар "Адам күлуден гөрі күлімсірейді" деді. Гертфордтың коллекциясы оның заңды ұлы сэр Ричард Уоллеске мұра қалды, ал оның жесірі оны және оның Лондон үйін Уоллес коллекциясы ретінде ұлтқа сыйға тартты. "Көздер бөлмеде сені қадағалап жүреді" деген ой британдық комедияда ұзақ уақыттан бері қолданылып келеді, оны Пит пен Дад "The Art Gallery" пьесасында және тағы басқалар көптеген адамдар қолданды, кейде көздері қиылып, қараңғылық ретінде пайдалануға болатын портреттер түрінде.

Деривативтер

Күлкілі кавалер McEwan сырасының логотипі ретінде пайдаланылады. Ол суретте Күлкілі кавалер сыра ішіп отырғандай етіп өзгертілген. Эмма Орчидің "Қызыл қызыл" романдары сериясында "Күлкілі кавалер" – картинада бейнеленген адамның тарихын баяндайтын шағын роман, ол басты кейіпкер, Қызыл қызыл, сэр Перси Блейкенидің арғы атасы болып табылады. "Шерлок Холмс қарсыластары" телесериалының алтыншы бөлімі "Португалия айнасының құпиясы" эпизодында Күлкілі кавалер көрсетіледі. "The Monkees" телесериалының (S02E05) бір эпизоды осы сурет және оның өңделген көшірмесі төңірегіндегі оқиғаға арналған.