Кіріспе

Аргентиналық-американдық математик Грегори Джон Чайтин (25 маусым 1947 жылы туған) – аргентиналық-американдық математик және компьютер ғалымы. 1960-шы жылдардың соңынан бастап Чайтин алгоритмдік ақпарат теориясы мен метаматематикаға, әсіресе Гёдельдің толық еместік теоремасына баламалы компьютерлік теориялық нәтижелерге үлес қосты. Ол қазіргі кезде алгоритмдік (Соломонов-Колмогоров-Чайтин, Колмогоров немесе бағдарлама мөлшері) күрделілік деп аталатын саланың негізін қалаушылардың бірі саналады, бұл жұмысты Андрей Колмогоров пен Рэй Соломонов та бірге жасады. Соломонов, Колмогоров, Мартин Лёф және Леонид Левин сияқты ғалымдардың еңбектерімен бірге алгоритмдік ақпарат теориясы теориялық компьютер ғылымының, ақпарат теориясының және математикалық логиканың маңызды бөлігіне айналды. Бұл бірнеше компьютер ғылымы оқу бағдарламаларында оқытылатын кең таралған пән. Компьютер ғалымдарынан басқа, Чайтиннің жұмысы көптеген философтар мен математиктердің назарын математикалық шығармашылық және цифрлық философиядағы негізгі мәселелерге аударады.

Математика және компьютерлік ғылым

Грегори Чейтин еврей және Бронкс ғылым орта мектебінде және Нью-Йорк қалалық колледжінде оқыған, онда ол (әлі жасөспірім кезінде) алгоритмдік күрделілікті тәуелсіз түрде ашуға себеп болған теорияны жасады. Чейтин Шейтин тұрақтысын Ω деп анықтады, оның цифрлары тең бөлінген нақты сан, және кейде ол кездейсоқ бағдарлама тоқтатылуының ықтималдығын көрсетеді деп бейресми түрде сипатталады. Ω математикалық қасиетке ие, төменнен асимптотикалық жуықтамалармен анықталады (бірақ жоғарыдан емес), бірақ есептелмейді. Чейтин сонымен қатар компиляцияда регистрлерді бөлу үшін графтарды түстің қатарымен пайдалануды ұсынды, бұл процесс Чейтин алгоритмі деп аталады. Бұрын Нью-Йорктегі IBM-нің Томас Дж. Уотсон зерттеу орталығында зерттеуші болған. Ол оннан астам кітап жазды, олар шамамен 15 тілге аударылды. Қазіргі уақытта ол метабиология және эволюция теориясының ақпараттық-теориялық формалдау мәселелерімен айналысады және Мохаммед VI политехникалық университетінің Жоғары зерттеу институтының мүшесі.

Басқа ғылыми еңбектер

Чайтин сонымен қатар философия, әсіресе метафизика және математика философиясы туралы (әсіресе математикадағы эпистемологиялық мәселелер туралы) жазады. Метафизикада Чайтин алгоритмдік ақпарат теориясы биология саласындағы проблемаларды шешудің кілті болып табылады деп мәлімдейді ("өмір" ұғымының, оның пайда болуы мен эволюциясының формалды анықтамасын алу) және нейроғылымдар (сана проблемасы және сананы зерттеу). Жақындағы жазбаларында ол "цифрлік философия" деп белгілі бір ұстанымды қорғайды. Математика эпистемологиясында ол математикалық логика және алгоритмдік ақпарат теориясындағы өз зерттеулері "ешқандай себепсіз, кездейсоқ түрде ақиқат болатын математикалық фактілер" бар екенін көрсетеді деп санайды. Чайтин математиктердің осы математикалық фактілерді дәлелдеу үмітінен бас тартып, квазиэмпирикалық методологияны қабылдауы керек деп ұсынады.

Құрметтер

1995 жылы Мэн университеті оған ғылым докторы атағын құрметті түрде берді. 2002 жылы Аргентинаның Буэнос-Айрес университеті оған құрметті профессор атағын тағайындады, оның ата-анасы сонда туған және Чайтин өзінің жастық шағының бір бөлігін өткізген еді. 2007 жылы Wolfram Research компаниясы оған Лейбниц медалін табыс етті. 2009 жылы Кордова ұлттық университеті оған философия докторы атағын құрметті түрде берді. Бұрын ол IBM-нің Томас Дж. Уотсон ғылыми-зерттеу орталығында зерттеуші, ал Рио-де-Жанейро Федералды университетінде профессор болып жұмыс істеген.

Сын

Кейбір философтар мен логиктер Чейтиннің теоремаларынан шығарған философиялық қорытындыларымен келіспейді, ол Чейтиннің пікірінше, фундаменталды арифметикалық кездейсоқтықтың бір түрі болып табылады. Логик Торкель Францен Чейтиннің Гедельдің толық еместік теоремасын түсіндіруін және Чейтиннің жұмысы ұсынатын оның түсіндірмесін сынады.