Кіріспе

Атлант мұхитындағы дауыл маусымы

1908 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымы белсенді дауыл маусымы болды. Он үш тропикалық циклон пайда болды, оның ішінде он тропикалық дауылға айналды; алтысы дауылға айналды, ал олардың бірі ірі дауылға күшейді – қазіргі Саффир-Симпсон шкаласы бойынша кем дегенде 3-санатқа жететін тропикалық циклон. Маусымның алғашқы жүйесі 6 наурызда пайда болды, ал соңғы дауыл 23 қазанда экстратропикалық циклонға айналды. 1908 жылғы Атлант мұхитындағы дауыл маусымы маусым айына дейін екі дауыл тіркелген жалғыз маусым болып табылады. Маусымның ең күшті тропикалық циклоны қыркүйек айының ортасында 3-санатты дауылға дейін күшейді. Бұл дауылдың салдарынан Түркс және Кайкос аралдары мен Багама аралдарында елеулі зақымдар келтіріліп, кем дегенде 26 адам қаза тапты. Басқа жүйелердің көпшілігі де құрлыққа әсер етті. Мамыр айында екінші дауыл АҚШ-тың солтүстік-шығысында мыңдаған долларлық зақым келтіріп, бір адамның жанама өліміне себеп болды. Келесі жүйе Солтүстік Каролинада су тасқынына әкелді, нәтижесінде екі бала қаза тапты. Қыркүйектің соңы мен қазанның басында сегізінші жүйе Үлкен Антиль аралдары мен Багама аралдарының бір бөлігінде айтарлықтай зақымдар келтіріп, алты адамның өмірін қиды. Никарагуаның Кариб теңізі жағалауына соққан дауыл бірнеше елді мекенге ауыр зақым келтіріп, кем дегенде екі адамды өлтірді. Жалпы, маусымның тропикалық циклондарынан кем дегенде 37 адам қаза тапты. TOC

Маусым қорытындысы

Тропикалық циклогенез 1908 жылдың 6 наурызында басталды, Кіші Антиль аралдарының солтүстік-шығысында алғашқы жүйе анықталған кезде. 1851 жылдан бері ресми тіркелген деректер бойынша, 2-санатқа жеткен жалғыз Атлантика тропикалық циклоны осы болды. 24 мамырда келесі жүйе Түркс және Кайкос аралдарының жанында пайда болды. 28 мамырда дауылға айналғанда, 1908 жылғы маусым маусым айының басталуына дейін екі жүйенің дауыл статусына жеткен жалғыз тіркелген маусым болды. Маусым ішінде тропикалық дауыл қарқынына жеткен он жүйенің жетісі құрлыққа шықты. 1908 жылғы Атлантика мұхитындағы тропикалық циклондардың салдарынан кемінде 37 адам қаза тапты. Маусымның белсенділігі жинақталған циклон энергиясы (ACE) 95 көрсеткішімен бейнеленді. ACE – тропикалық циклон өмірі бойы қолданған энергияны көрсететін өлшем. Сондықтан, ұзаққа созылған дауылдың ACE көрсеткіші жоғары болады. Ол тек алты сағаттық интервалдармен есептеледі, онда белгілі бір тропикалық және субтропикалық жүйелердің тұрақты жел жылдамдығы тропикалық дауыл қарқынының шегіне жетеді немесе одан асып түседі. Осылайша, тропикалық депрессиялар осы есепке кірмейді.

Бірінші дауыл

1908 жылғы наурыздағы дауыл бастапқыда 6 наурызда сағат 12:00 UTC-де Барбудадан солтүстік-шығысқа қарай шамамен 430 миль (692 км) жерде болған кеме байқады. Көбінесе оңтүстік-оңтүстік-батысқа қарай жылжыған дауыл, қазіргі Саффир-Симпсон дауылдарының шкаласы бойынша 1-санатты дауылға дейін күшейді. 8 наурызда АҚШ-тың Виргин аралдарына жеткенге дейін, дауыл 2-санатты дауылға айналды, ең жоғары тұрақты жел жылдамдығы және ең төменгі барометрлік қысымды көрсетті, ол Сент-Китс аралындағы Бассеттерде тіркелді. Дауыл 24 шағын кеме мен қайықты құрлыққа шығарды және егістерге ауыр зақым келтірді. Циклон 29 мамырда сағат 21:00 шамасында Солтүстік Каролина штатының Кейп-Хатеррас тұсының батысына желмен соқты. Бірнеше сағаттан кейін циклон Атлант мұхитына қайта оралды. 30 мамырдың таңында дауыл тропикалық дауылға дейін әлсіреді. Солтүстік-шығысқа қарай жылдамдық алған дауыл 30 мамырдың кешінде Нью-Йорк штатының Лонг-Айленд шығысына желмен соқты, содан кейін Коннектикут штатының Ноанк қаласының жанында шамамен 23:00 UTC-де сол күшпен құрлыққа шықты. 31 мамырдың таңында дауыл Оңтүстік Мейн штатының үстінде экстратропикалық жүйеге айналды. Қалдықтары бірнеше сағаттан кейін штаттың солтүстік бөлігінде тарап, солтүстік-шығысқа қарай жылжуын жалғастырды. Солтүстік Каролинада дауыл Морехед-Ситиде сағаттық жел жылдамдығына дейін соқты. Жел, Outer Banks бойындағы қалалармен байланысты үзіп тастады. Нью-Джерсиде дауылдың салдарынан туған күшті толқындар, әсіресе Лонг-Бранчта, көп мөлшерде құмды шайып кетті. Қаланың теңіз жағалауындағы бір көшесі, толқындар жолдың шамамен 300 футын (91 метр) шайып кеткеннен кейін жабылды. Род-Айленд штатында дауылдық толқын мен тым жоғары толқындар Нарагансет шығанағында көптеген қайықтарды қиратты. Дауыл кезінде бір адам шаршап қайтыс болды, ал тағы біреуі ағаш көлік үстіне құлап, ауыр жарақат алды. Штаттағы зиян мыңдаған долларға бағаланды.

Үшінші дауыл

24 шілде күні сағат 12:00 шамасында Абако аралдарының шығыс-солтүстік-шығысында 225 км-дей жерде ауа райы бұзылысы тропикалық депрессияға айналды. Солтүстік-батысқа қарай қозғалған депрессия 24 сағаттан кейін тропикалық дауылға күшейді. Одан кейін циклон Гранд-Багама аралының солтүстігінде баяу циклондық айналым жасады, содан кейін 29 шілдеде солтүстікке бұрылды. Келесі күні ертең, жүйе дауылға айналды, ал 31 шілдеде сағат 11:00 UTC шамасында максималды жел жылдамдығымен шарықтауға жетті. Дауыл сол күйінде бүгінгі Эмеральд-Айл (Солтүстік Каролина) қаласына құрлыққа шықты. Содан кейін жүйе шығыс-солтүстік-шығысқа қарай бұрылып, 31 шілде күні кешке Атлантика мұхитына қайта кірмес бұрын тропикалық дауылға дейін әлсіреді. 2 тамызда сағат 18:00 UTC шамасында дауыл Новая Шотландияның Бакаро қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 282 км қашықтықта экстратропикалық циклонға айналды. Экстратропикалық қалдықтар 3 тамызда тарап кеткенге дейін Ньюфаундленд арқылы солтүстік-шығысқа қарай жалғасты. 30 шілдеде Солтүстік Каролина штатының Хаттерас қаласынан Вирджиния штатының Норфолк қаласына дейін дауыл туралы ескертулер жарияланды. Жаңбырдың ең көп мөлшері Нью-Бернде тіркелді, ал дауыл төрт күн ішінде Кинстонға түскен жауын-шашынның жалпы көлеміне үлкен үлес қосты. Су тасқыны Кингстонның басты көшелерін басып, теміржол көпірлері мен жолдарына зақым келтірді. Ропер қаласында екі бала суға батып қайтыс болды. Вирджинияда ең жоғары жел жылдамдығы Кейп-Генриде тіркелді. Дауылдың экстратропикалық қалдықтары Атлантикалық Канадада бірнеше қайықтар құлап кеткеннен кейін сегіз адамның өліміне әкелді. Новая Шотландияда дауыл бірнеше ағаштарды құлатып, Галифакста көптеген мүліктерге зақым келтірді. Ауыр жаңбыр қаладағы топырақты жолдарды да шайып, оларды жүруге жарамсыз қылды.

Төртінші тропикалық дауыл

29 шілде күні сағат 00:00 шамасында Техас штатының Сабине асуының жағасында тропикалық депрессия пайда болды. Оңтүстік-шығысқа қарай қозғалған бұл бу 12 сағаттан кейін тропикалық дауылға айналды. 30 шілде күні таңертең дауыл ең жоғары тұрақты жел жылдамдығына жетті. Ақырында солтүстік-солтүстік-батысқа қарай бұрылып, Луизианаға қарай бет алды. 31 шілде күні 22:00 UTC-де циклон Луизиана штатының Марш аралына сол күшпен соқты. 2 тамызда дауыл тропикалық депрессияға дейін әлсіреді, солтүстік-шығысқа қарай бұрылыс жасады. 3 тамыздың кешкі уақытында жүйе солтүстік Миссисипиде тарап кетті. Дауыл Луизиананың бір бөлігіне мол жаңбыр жаудырды. Франклин қаласында 26 шілде мен 2 тамыз аралығында жауын-шашын мөлшері тіркелді, оның ішінде бір күні. Луизиананың жағалау аудандары қатты су тасқынына ұшырады, нәтижесінде күріш егістеріне елеулі зиян келді. Шығысқа қарай, Нью-Орлеанның шеткі аудандарындағы көшелер суға батып, қатынау үшін қайықтарды пайдалану қажет болды. Нью-Орлеанның жанындағы Миссисипи өзенінде жалпы құны 12 000 доллар болатын жүк тасыған төрт көмір баржасы батып кетті.

Бесінші тропикалық дауыл

30 тамызда сағат 12:00-де Солтүстік Каролина штатының Хатеррас мүйісінен оңтүстік-шығысқа қарай 370 шақырым жерде тропикалық дауыл анықталды. Түркс және Кайкос аралдарында желдің күшті соғуы салдарынан көптеген ағаштар жұлынып, Гранд-Тюрк аралындағы көптеген ғимараттар мен үйлер ішінара қирады. Гаитилік "Телеграф" кемесі "Шарқыраған ұя" маңында айналып, барлық жолаушылары қаза тапты. Жалпы, бұл дауылдан аралдар тізбегінде кем дегенде 19 адам көз жұмды. Багам аралдарында Аклинс, Крук-Айленд, Инагуа, Лонг-Кей, Лонг-Айленд, Рум-Кей және Сан-Сальвадор аралдарында маңызды зақымдар тіркелді. Лонг-Айлендте орналасқан Кларенс Таун қаласында дауыл шіркеулерді, сот ғимаратын, түрмені, сондай-ақ үйлердің 97 пайызын толығымен қиратып, тек бес үй тұрды. "Бьюла МакКейб" кемесі Багам аралдарының жанында батып, жеті адамның өмірін алды. Бермудаға желдің күшті соғуы байқалды, бірақ зақым көбінесе жұлынып түскен ағаштармен шектелді. Атлантикалық Канадада Новая Шотландияның оңтүстік жағалауындағы кейбір қайықтар аз ғана зақым көрді.

Жетіінші тропикалық дауыл

Бұл тропикалық дауылды алғаш рет 16 қыркүйекте сағат 12:00 UTC-де Тельчак-Пуэртодан солтүстік-батысқа қарай 245 миль (394 км) жерде бір кеме байқады. Кубада дауыл бірнеше ғимаратты, оның ішінде салынып жатқан кеден үйін қиратты. Көптеген жеміс бақтары айтарлықтай зақымдалды. Абако аралдарында ағаш өңдеу зауытының бірнеше ғимараты, бір үй және бірнеше шатырлар қирады. Элеутера да кең ауқымда зақым келгенін хабарлады, соның ішінде миссионерлік үй, шіркеу және басқа да бірнеше ғимараттар қирады. Дауыл көптеген кокос ағаштарын құлатты, ал бір ғана плантацияда 300-ге жуық банан ағашы жойылды. Багам аралдарында бұл дауыл және қыркүйек айының ортасында болған дауылдың салдарынан грейпфрут, апельсин және сизаль егістері дерлік толығымен жойылды. Сонымен қатар, циклон көптеген ағаштарды құлатып, көптеген бақтарды қиратты. Бермудада да қатты жаңбыр мен жел соққандықтан бірнеше құрылыстар зақымданып, қирады.

Тоғызыншы дауыл

Бір кеме 14 қазанда 12:00 UTC шамасында Nombre de Dios, Colón-нан солтүстік-солтүстік-шығысқа қарай 160 миль (257 км) жерде тропикалық депрессия пайда болғанын хабарлады. Принзаполька және Рио-Гранде қалалары толығымен қирады. "Нью-Йорк Таймс" газеті "көптеген адамның қаза болғаны" туралы мәлімдеді.

10-шы тропикалық дауыл

20 қазанда 12:00 UTC-де Бермудадан батысқа қарай шамамен 280 миль (451 км) жерде тропикалық төмен қысым аймағы тропикалық дауылға айналды. Циклон оңтүстік-шығысқа қарай қозғалды, бірақ максималды тұрақты жел жылдамдығы арта қоймады. 21 қазанның кешкі уақытында дауыл оңтүстік-батысқа, ал ертесіне солтүстік-батысқа бұрылды. Теңіз бетінің температурасының төмендеуіне байланысты,

Басқа жүйелер

Тропикалық дауыл күшіне жеткен он тропикалық циклоннан өзге, тағы үш тропикалық депрессия күйінде қалды. 3 тамызда Бермудадан оңтүстік-шығысқа қарай 579 шақырым жерде тропикалық депрессия пайда болды. Депрессия солтүстік-шығысқа, кейін оңтүстік-шығысқа қарай жылжып, 5 тамызда тарап кетті. 12 қыркүйекте Мавританияның Нуакшот қаласынан солтүстік-батысқа қарай 161 шақырым жерде тағы бір тропикалық депрессия қалыптасты. Депрессия оңтүстік-батысқа қарай жылжып, 15 қыркүйекте тарағанға дейін Кабо-Верде аралдарынан өтті. 21 қыркүйекте француз Гвианасының солтүстік-шығысына қарай 966 шақырым жерде тропикалық депрессияға айналған бір ойыс пайда болды. Депрессия шығыс-солтүстік-шығысқа қарай жылжып, мүмкін тропикалық дауылға дейін күшейген болуы мүмкін. Дегенмен, ол келесі күні соңғы рет тіркелді.