Кіріспе
Chembox
| Қадағатталған өрістер = өзгертілген
| Тексерілген нұсқасы = 477316992
| Атауы = Алдрин
| СуретФайлы = Aldrin.svg
| СуретМөлшері = 200px
| СуретАтауы = Алдрин
| СуретФайлы1 = Алдрин, xtal 3D шарларынан.png
| PIN = (1R,4S,4aS,5S,8R,8aR) 1,2,3,4,10,10 Гексахлор 1,4,4а,5,8,8а гексагидро 1,4:5,8 диметаннафтален
| БасқаАтаулары = HHDN
| REL = Ca TWA 0.25 мг/м3 [тері]
| LCLo = 5.8 мг/м3 (тышқан, 4 сағат) Органохлорлар биожинақталу арқылы экожүйеге өте зиянды болуы мүмкін екенін зерттеулер көрсеткеннен кейін, көпшілігі қолданудан тыйым салынды. Тыйым салынғанға дейін тұқым мен топырақты өңдеу үшін пестицид ретінде кеңінен қолданылды. Алдрин және оған ұқсас "циклодиен" пестицидтері (Гексахлороциклопентадиеннен алынған пестицидтерге арналған термин) тұрақты органикалық ластаушылар ретінде белгілі болды.
| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 477316992
| Name = Aldrin
| ImageFile = Aldrin. svg
| ImageSize = 200px
| ImageName = Aldrin
| ImageFile1 = Aldrin from xtal 3D balls. png
| PIN = (1R,4S,4aS,5S,8R,8aR) 1,2,3,4,10,10 Hexachloro 1,4,4a,5,8,8a hexahydro 1,4:5,8 dimethanonaphthalene
| OtherNames = HHDN
| REL = Ca TWA 0.25 mg/m3 [skin]
| LCLo = 5.8 mg/m3 (rat, 4 hr) After research showed that organochlorines can be highly toxic to the ecosystem through bioaccumulation, most were banned from use. Before the ban, it was heavily used as a pesticide to treat seed and soil. Aldrin and related "cyclodiene" pesticides (a term for pesticides derived from Hexachlorocyclopentadiene) became notorious as persistent organic pollutants.
Құрылымы мен реактивтілігі
Таза алдрин ақ кристалды ұнтақ түрінде болады. Суда ерімейтін болғанымен (0,003% ерігіштігі), алдрин кетондар және парафиндер сияқты органикалық еріткіштерде жақсы ериді. Алдрин қоршаған ортаға түскеннен кейін өте баяу ыдырайды. Өсімдіктер мен бактериялар оны диэлдринге жылдам түрлендіргенімен, диэлдрин алдринге тән уытты әсерін және баяу ыдырауын сақтайды. Окистендіргіштердің әсерімен алдрин концентрленген қышқылдар мен фенолдармен реакцияға түседі.
Синтез
Олдрин табиғатта түзілмейді. Ол осы типтегі реакцияны тең ойлап тапқан неміс химигі Курт Альдердің құрметіне аталған. Олдрин гексахлороциклопентадиенді норборнадиенмен Diels-Alder реакциясы арқылы біріктіріп синтезделеді, нәтижесінде қосылыс пайда болады. 1967 жылы техникалық сападағы альдриннің құрамында 90,5% гексахлоргексагидродиметаннафтален (HHDN) бар екені хабарланды. Сол сияқты, альдриннің изомері, изодрин, гексахлорноборнадиенді циклопентадиенмен реакцияластыру арқылы өндіріледі. Изодрин альдрин синтезінің жанама өнімі ретінде де түзіледі, техникалық сападағы альдриннің құрамында шамамен 3,5% изодрин болады. АҚШ-та альдриннің өндіріс көлемі 1960 жылдардың ортасында жылына 18 миллион фунтқа дейін жетіп, кейін азайды.
Қол жетімді нысандар
Альдриннің бірнеше түрі бар. Олардың бірі – изомері – изодрин, ол табиғатта кездеспейді, альдрин сияқты синтезделуі тиіс. Альдрин адам организміне немесе қоршаған ортаға енгенде диэлдринге жылдам түрленеді. Күлдірауық сәулесі немесе микроорганизмдер диэлдринды фотодиелдринге, ал альдринды фотоальдринге айналдырады. Бұл құбылыс екі түрлі механизм арқылы іске асырылады. Бір механизм альдриннің мидағы кальций АТФ-азаларын тежеу қабілетін пайдаланады. Иондық сорғылар жүйке ұштарын кальцийден босатып, оны белсенді түрде шығарып тастайды. Бірақ альдрин осы сорғыларды тежегенде жасуша ішіндегі кальций деңгейі көтеріледі. Бұл нейротрансмиттерлердің күшейтілген босауына алып келеді. Екінші механизм альдриннің гамма-аминмаслян қышқылының (GABA) әрекетін тоқтату қабілетін пайдаланады. ГАМК орталық нерв жүйесіндегі маңызды тежегіш нейротрансмиттер болып табылады. Альдрин ГАМБА рецепторларының хлорид каналдық кешенін бұғаттау арқылы нейротоксикалық әсер етеді. Бұл рецепторды бұғаттау хлоридтің синапсқа енуіне кедері келтіреді, бұл нейрондық синапстардың гиперполяризациясын болдырмайды. Сондықтан синапстар әрекет потенциалын жиірек тудырады.
Метаболизм
Адамдарда пероральді альдринге ұшыраудың метаболизмі зерттелмеген. Дегенмен, жануарлар зерттеулері альдрин метаболизмі туралы толық мәлімет бере алады. Бұл деректер адамдарға қатысты болуы мүмкін. Алдриннің биотрансформациясы аралас функциялы оксидазалар (CYP 450) арқылы альдриннің эпоксидтелуімен басталады, нәтижесінде диэлдрин пайда болады. Бұл түрлену негізінен бауырда жүзеге асады. CYP 450 экспрессиясы төмен тіндерде простагландин эндопероксид синтетазасы (PES) қолданылады. Бұл тотығу жолы арахидон қышқылын простагландин G2 (PGG2) дейін бисдиоксигендейді. Содан кейін PGG2 гидропероксидаза арқылы простагландин H2 (PGH2) дейін тотығып кетеді. Диэлдрин цитохром оксидазаларымен тікелей тотығу арқылы 9-гидроксидиэлдринге айналады. Тотығудың басқа бір жолы – эпоксид гидразаларының эпоксид сақинасын ашу, нәтижесінде 6,7-транс-дигидроксидигидроалдрин өнімі түзіледі. Екі өнім де сәйкесінше 6,7-транс-дигидроксидигидроалдрин глюкурониді мен 9-гидроксидиэлдрин глюкуронидін түзілуі үшін конъюгациялануы мүмкін. 6,7-транс-дигидроксидигидроалдрин де альдрин дикарбоксил қышқылын түзу үшін тотығуы мүмкін.
Тиімділігі және жанама әсерлері
Алдриннің қоршаған ортадағы токсикокинетикасы ескеріле отырып, оның тиімділігі анықталды. Бұған қоса, альдринге ұшырағаннан кейін туындайтын зиянды әсерлер көрсетіліп, бұл заттың қауіпті екенін көрсетеді.
Тиімділік
Термиттерді жоюда альдриннің тиімділігі максималды нәтиже беру үшін зерттеледі. 1953 жылы АҚШ зерттеушілері альдрин мен диэлдриннің шағала тасымалдаушы егеуқұйрықтары бар жерлерде тиімділігін сынады. Алдрин және диэлдринмен өңдеу нәтижесінде диэлдринмен өңделген жерлерде егеуқұйрықтардың саны 75 есе азайды, альдринмен өңделгенде – 25 есе азайды. Алдринмен өңдеу жоғары тиімділік көрсетті, әсіресе DDT, күкірт немесе BHC сияқты басқа инсектицидтермен салыстырғанда.
Жағымсыз әсерлер
Альдриннің қоршаған ортаға түсуі химиялық қосылыстың ауада, топырақта және суда жиналуына алып келеді. Бұл концентрациялар ластанған өсімдіктерді жеген немесе ластанған суда тұратын жануарларда да табылуы мүмкін. Бұл биомагнификация олардың май тінінде жоғары концентрацияға жеткізуі мүмкін. Диэльдринге көп рет ұшырағаннан кейін анемия дамытқан жұмысшылардың бірнеше жағдайлары тіркелген. Дегенмен, альдрин мен диэльдриннің басты зиянды әсері орталық нерв жүйесіне қатысты. Бұдан басқа, бас ауруы, жүрек ауруы, құсу, тәбет жоғалту, бұлшық еттердің қылығы, миоклониялық сілкіністер және ЭЭГ өзгерістері сияқты басқа да белгілер хабарланған. Мұндай жағдайлардың барлығында альдрин/диэльдринге ұшырау көзін жою жылдам жазылуға әкелді.
Жануарларға әсері
Алдрин және диэлдринмен жасалған жануарлар зерттеулерінің көп бөлігі егеуқұйрықтарды қолданды. Альдрин мен диэлдриннің жоғары дозалары нейротоксикалық екенін көрсетті, бірақ көптеген егеуқұйрықтардағы зерттеулер диэлдриннің бауырға тудыратын гепатокарциногендік әсеріне тышқандардың ерекше сезімталдығын көрсетті. Бұдан әрі, альдринмен емделген егеуқұйрықтарда туғаннан кейінгі өлім-жітім жоғары болды, сондай-ақ ересек егеуқұйрықтар балаларға қарағанда бұл заттарға көбірек сезімтал болды.
Қоршаған ортаға әсер ету және реттеу
Алдрин, ұқсас полихлорланған пестицидтер сияқты, жоғары липофильді. Судағы ерігіштігі бар болғаны 0,027 мг/л, бұл оның қоршаған ортада ұзақ сақталуын күшейтеді. Ол Тұрақты органикалық ластағыштар жөніндегі Стокгольм конвенциясымен тыйым салынған. АҚШ-та альдрин 1974 жылы қолданудан тоқтатылды. Еуроодақта бұл затты өсімдіктерді қорғау үшін пайдалануға тыйым салынған.
Қауіпсіздік және экологиялық аспектілер
Алдриннің егеуқұйрықтарға қатысты дозасы 39-60 мг/кг (егеуқұйрықтарға ауыз арқылы). Дегенмен, балықтар үшін ол өте улы, форель және көкқұйрық үшін LC50 0,006–0,01 құрайды. Бұдан әрі, адамдардағы жедел токсикологиялық деректерге негізделген, 20 минут ішінде конвульсияға шақырған жағдайларға байланысты IDLH шекті мөлшері 25 мг/м3 деп белгіленген. АҚШ-та Апаттық жағдайларға жоспарлау және қоғамның хабардар болу құқығы туралы заңның 302-бабында (42 USC 11002) белгіленгендей, ол өте қауіпті зат ретінде жіктеледі және оны маңызды көлемде өндіретін, сақтайтын немесе пайдаланатын мекемелерге қатаң есеп беру талаптары қолданылады.