Көк жүзіндегі ауа ағындары: метеорологиядағы көтеріңкі және төменгі ағыстар, дауылдардың пайда болу себептері. Ауа температурасы мен тығыздығының ролі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Шағын масштабтағы көтерілетін ауа ағыны
Small scale current of rising air
Метеорологияда, жоғары қарайтын ағын (британдық ағылшынша: up draught) – бұл көбінесе бұлттың ішінде кездесетін, шағын масштабтағы көтерілетін ауа ағыны.
In meteorology, an updraft (British English: up draught) is a small scale current of rising air, often within a cloud.
Шолу
Вертикаль ағымдар, жоғары немесе төмен ағымдар деп аталады, олар тік қозғалатын жылы немесе салқын ауаның шектеулі аймақтары. Жылы ауа массасы әдетте айналасындағы аймақтан тығыздығы төмен болады, сондықтан ол өзінен жылырақ немесе тығыздығы төмен ауаға жеткенше көтеріледі. Салқын ауа массасы үшін керісінше оқиға болады, бұл құлдырау деп аталады. Әсіресе ыстық, ылғалды ауа көтерілгенде, ауаның үлкен көлемдерінің қозғалысы ірі бұлттарды құрастырады және найзағайдың басты себебі болып табылады. Ағымдар төмен немесе жоғары қысым аймақтарынан да туындауы мүмкін. Төмен қысым аймағы айналасынан ауаны тартады, ол орталыққа қарай жылжып, содан кейін көтеріліп, жоғары ағымды құрайды. Жоғары қысым аймағы айналасынан ауаны тартады, ол орталыққа қарай жылжып, төмен түсіп, төмен ағымды тудырады. Жоғары және төмен ағымдар, жалпы алғанда, желдің бағытының өзгеруі, найзағай кезінде ұшу және қону кезіндегі ұшақ апаттарының маңызды себебі болып табылады. Ерекше жағдайларда, төменгі жарылыс және микрожарылыс деп аталатындар, қауіпті болуы мүмкін және оларды болжау немесе анықтау қиын. 1985 жылы Даллас/Форт-Уорт халықаралық әуежайына қонуға дайындалып келе жатқан Delta Air Lines рейсі 191 апатына, болжам бойынша, микрожарылыс себеп болған, және бұл Федералдық авиация басқармасын (FAA) кейбір ірі әуежайларда, әсіресе желдің бағытының өзгеруі әуе қауіпсіздігіне әсер ететін Оңтүстік, Орта Батыс және Солтүстік-Шығыс АҚШ-та жаңа дауылды анықтау радиолокациялық станцияларын зерттеуге және орнатуға итермеледі. Төменгі жарылыс кең аумақты жергілікті зақымдарды тудыруы мүмкін, бұл торнадодан туындаған зақымдарға ұқсас. Төменгі жарылыстан туындаған зақымды торнадодан ажыратуға болады, себебі зақымдану шеңберлі болып, орталықтан сыртқа қарай таралады. Торнадо зақымдануы керісінше, ішке қарай, зақымдану орталығына қарай таралады. "Downdraft" термині сондай-ақ, көп қабатты үйлердің ең төменгі қабаттарында (мысалы, жертөледе) камині бар үйлерде пайда болатын кері ағынның бір түрін де білдіруі мүмкін. Бұл төмен ауа қысымының салдарынан камин арқылы төмен түсетін салқын ауамен байланысты, отты жағуды қиындатады және үйге күйе мен көмірқышқыл газын таратады.
Vertical drafts, known as updrafts or downdrafts, are localized regions of warm or cool air that move vertically. A mass of warm air will typically be less dense than the surrounding region, and so will rise until it reaches air that is either warmer or less dense than itself. The converse will occur for a mass of cool air, and is known as subsidence. This movement of large volumes of air, especially when regions of hot, wet air rise, can create large clouds, and is the central source of thunderstorms. Drafts can also be caused by low or high pressure regions. A low pressure region will attract air from the surrounding area, which will move towards the center and then rise, creating an updraft. A high pressure region will attract air from the surrounding area, which will move towards the center and sink, spawning a downdraft. Updrafts and downdrafts, along with wind shear in general, are a major contributor to airplane crashes during takeoff and landing in a thunderstorm. Extreme cases, known as downbursts and microbursts, can be deadly and difficult to predict or observe. The crash of Delta Air Lines Flight 191 on its final approach before landing at Dallas/Fort Worth International Airport in 1985 was presumably caused by a microburst, and prompted the Federal Aviation Administration (FAA) to research and deploy new storm detection radar stations at some of the major airports, notably those in the South, Midwest, and Northeast United States where wind shear affects air safety. Downbursts can cause extensive localized damage, similar to that caused by tornadoes. Downburst damage can be differentiated from that of a tornado because the resulting destruction is circular and radiates away from the center. Tornado damage radiates inward, towards the center of the damage. The term "downdraft" can also refer to a type of backdraft which occurs through chimneys which have fireplaces on the lowermost levels (such as basements) of multi level buildings. It involves cold air coming down the chimney due to low air pressure, and makes it hard to light fires, and can push soot and carbon monoxide into domiciles.