Кіріспе

Швейцария таулы жазығының суық, құрғақ желі (фр. La Bise) – Швейцария таулы жазығы арқылы солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай соғатын суық, құрғақ жел.

Себеп-салдар

Бұл ауа ағынының Альп тауларының солтүстік жиегі бойымен, Солтүстік немесе Шығыс Еуропадағы жоғары қысым жағдайында шоғырлануынан туындайды. Швейцарияның батыс жазығына қарай, Бизе Юра таулары мен Альп алды таулары арасында қысылып, күшейеді және көбінесе Женева көлінің батыс жағалауында ең жоғары деңгейге жетеді. Жазда Бизе жел құрғақ және ашық ауа-райын тудырса, қыста Швейцария жазығында инверсия қабатын күшейте отырып, көбінесе төменгі қабатты бұлттарды қалыптастырады. Швейцарияның бұл қаласына сапар шеккен көптеген шетелдік туристер Бизе туралы әңгімелеген.

Өлшем

Бизе желінің күшін Женева мен Геттинген арасындағы ауа қысымының айырмашылығын (гектопаскальмен [hPa]) талдау арқылы анықтауға болады. Бизе Гуттингендегі (TG) ауа қысымы Женевадағыдан жоғары болғанда туындайды. Осы ауа қысымының айырмашылығы неғұрлым үлкен болса, Бизе швейцариялық үстірттік жазық арқылы соғұрлым күшті соғады. Егер ауа қысымы кері болса (Гуттингендегі (TG) ауа қысымы төмен, ал Женевадағы ауа қысымы жоғары), Бизеге қарама-қарсы жел болады: жел оңтүстік-батыстан Швейцарияның үстірттік жазығынан соғады. Бұл термин орта ағылшын тіліне француз тілінен келген "bise" сөзінен енген. Оның түпнұсқасы белгісіз. Ла Бизе желі Женева көлімен бірге ирланд әншісі Крис Де Бург жазған "Lonely Sky" әнінде де еске алынады. Ән 1975 жылы "Spanish Train and Other Stories" альбомында шықты. Ла Бизе Гастон Виллемер мен Люсьен Делормельдің француз патриоттық әні "La Strasbourgeoise" сөзінде де айтылады.