Кіріспе

Темір жолдардағы пойыз қауіпсіздігі жүйелерінің класы. Автоматты пойыз тоқтату (АПТ) – пойыз операторының денсаулығына қатысты жағдайлар, жер сілкінісі, рельстің үзілуі, тоқтау сигналын өткізіп алу сияқты белгілі бір жағдайлар туғанда пойызды автоматты түрде тоқтататын жүйе. Бұл апаттардың алдын алуға бағытталған. Кейбір жағдайларда ол "өлген адамның батырмасы" сияқты жұмыс істейді. Автоматты пойыз тоқтату, Автоматты пойыз басқарудан (АПБ) өзгешелігі – АПТ жүйесінде көбінесе жылдамдықты реттеуге арналған бортындағы механизм болмайды.

Механикалық жүйелер

Желідегі қауіпсіздік тежегішінің ойдағыдай жасалуы, пойызды тоқтату үшін сыртқы құралды қамтамасыз етті – бұл тежегіш құбырына атмосфераға қарай клапан ашу арқылы физикалық әрекет ету еді. Ақырында, пойыз тоқтату құрылғылары немесе сапар тоқтату құрылғылары деп белгілі болған алғашқы механикалық АТС жүйесі 1878 жылы Францияда орнатылды, ал Ресейдегі кейбір теміржолдар 1880 жылы ұқсас жүйені қолданды. 1901 жылы Union Switch and Signal компаниясы Бостон көтерілген теміржолы үшін Солтүстік Америкадағы алғашқы автоматты пойыз тоқтату жүйесін жасады. Бұл жүйе көп ұзамай Нью-Йорк метросы және АҚШ-тағы басқа да жылдам транзит жүйелерінде қабылданды. Механикалық АТС жүк немесе қашықтығы ұзақ жолаушылар пойыздарына қарағанда жылдам транзит жүйелерінде және арнайы қала маңындағы теміржолдарда көбірек таралды, себебі магистральдық теміржол операцияларының күрделілігі, сынықтар немесе басқа да жол жиегі құрылғыларының кездейсоқ іске қосылу қаупі және жоғары жылдамдықта шұғыл тежеудің қауіптілігі осыған себеп болды. Сонымен қатар, физикалық тоқтату әрекетіне байланысты күштер жолдың және пойыздың жабдықтарына жоғары жылдамдықтарда зақым келтіруі мүмкін. 1910 жылы Пенсильвания және Лонг-Айленд теміржолдары Нью-Йорк Пенн станциясына дейінгі әртүрлі бағыттарды қамтитын механикалық АТС жүйесін орнатты, ол сынықтардың кездейсоқ іске қосылуын болдырмау үшін жасалған патенттелген Холл клапанын пайдаланды, бірақ жүйе тек Пенн станциясына баратын локомотивтер мен бірнеше вагонды пойызға орнатылды және одан әрі қабылданбады. Әлемдегі ұқсас механикалық жүйелер көлік құралдарының өлшемдері мен рельс енінің әртүрлілігіне байланысты әдетте үйлесімсіз болады, бұл механикалық тоқтату құрылғыларының бортындағы клапанды іске қоспауына әкеледі.

Электрондық жүйелер

Электроникалық жүйелер локомотив кабинасында қандай да бір әрекетті іске қосу үшін электр тоқтарын немесе электромагниттік өрістерді пайдаланады. Механикалық жүйелер көбінесе тежегіш құбырын желдетумен және шұғыл тоқтатуды іске қосумен шектелсе, электрондық жүйелер жүргізушіден растау алу, қуатты өшіру немесе тежегіштерді жұмсақ қолдану сияқты басқа да әрекеттерді іске қоса алады. Физикалық контактісіз электрондық жүйелерді жоғары жылдамдықпен пайдалануға болады, мұндай жүйелердің мүмкіндігі тек тоқтату құрылғыларынан сигналды қабылдау қабілетімен ғана шектеледі. Мұндай алғашқы электрондық жүйе – 1872 жылдан бастап Франция теміржолдарына орнатылған «Crocodile» (поездді қорғау жүйесі) болды, ол жүргізушіден растауды іске қосу үшін электрленген контактілік рельс қолданды. Егер 5 секунд ішінде растау келмесе, пойыз тоқтатылатын болды. Ұлыбританияда 1906 жылы «Ұлы Батыс темір жолы» ұқсас жүйені іске қосты, ол «Автоматты пойызды басқару» деп аталды және магниттік негіздегі «Автоматты ескерту жүйесінің» үлгісі болды, ол 1950 жылдардан бастап оны алмастырды. Америка Құрама Штаттарында 1920 жылдары «General Railway Signal» корпорациясы «Үзіліссіз индуктивті автоматты пойыз тоқтату жүйесін» енгізді, ол жүріс рельстерінің сыртында орнатылған «шолмек» тәрізді индуктивті контурларды пайдаланды. Бұл жүйе де растау қағидасына негізделген және бірнеше теміржолдар тарапынан қабылданып, 2013 жылға дейін қолданылып келді. 1954 жылы Жапония ATS-тің алғашқы белгілі түрі – ATS B-ні енгізді. 1967 жылы ATS S (және оның түрлі қосымшалары) ойда өңделді, ол контактісіз ATS-тің алғашқы нұсқасы болды; 1974 жылы ATS P алғаш рет қолданылды, ал 1986 жылы H ATS құрылды.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та автоматты пойыз тоқтату жүйесінің анықтамасына сәйкес келетін жүйелердің көпшілігі 20 ғасырдың бірінші жартысында салынған жылдам транзит желілерімен байланысты механикалық тоқтату жүйелері болып табылады. 1951 жылдан бастап, АТТ-ны Мемлекетаралық сауда комиссиясы (кейіннен Федералды теміржол әкімшілігі) жолаушылар пойыздарының жылдамдық шегінен асып кетуіне рұқсат беру үшін қауіпсіздіктің ең төменгі талабы ретінде міндеттеді. Регламенттік талап – пойыз шектеулі жол сигналынан өткен кезде локомотив кабинасында ескертуді іске қосатын және содан кейін локомотив машинисінен тежегіштер автоматты түрде қолданылғанға дейін белгіленген уақыт ішінде ескертуге жауап беруді талап ететін жүйе. АТТ-ның магистральдық теміржол саласы үшін ең танымал іске асырылуын 1920 жылдары General Railway Signal компаниясы жасады, ол қозғалыс бағытына қатысты оң жақ рельстен сыртқа орнатылған индукциялық орамдардан тұрады. Теміржол жұмыс кітаптарында көбінесе АТТ деп аталатын жүйенің толық атауы – үзіліссіз индуктивті автоматты пойыз тоқтатуы, оны сол кезде ұсынылып жатқан механикалық жүйелерден ажырату үшін берілген. 1930 жылдары жол кодталған кабина сигналдары енгізілгеннен кейін АТТ-ның пойызды қорғау механизмі ретіндегі танымалдылығы төмендеді.

АҚШ-тағы АТС қондырғылары

Жүйелік оператор желілері қызмет көрсету жазбалары Пойыз тоқтағысы Нью-Йорк метрополитені A бөлімі (IRT) 1904 – қазіргі уақытқа дейін Жүрістер оңға B бөлімі (BMT және IND) 1915 – қазіргі уақытқа дейін Жүрістер солға Port Authority Trans Hudson жүйесі бойынша 1908 – қазіргі уақытқа дейін Жүрістер солға SEPTA Broad Street метрополитені 1928 – қазіргі уақытқа дейін Жүрістер солға Market–Frankford желісі ? Солға, тек жол жиегіндегі сигналдарда MBTA Blue Line 1925 – қазіргі уақытқа дейін Екі бағытта Orange Line 1901 – қазіргі уақытқа дейін Жүрістер оңға, тек жол жиегіндегі сигналдарда Red Line 1912 – қазіргі уақытқа дейін Тек жол жиегіндегі сигналдарда Chicago Transit Authority Chicago 'L' ? Жүрістер солға, тек жол жиегіндегі сигналдарда Pennsylvania Railroad/Long Island Rail Road New York Tunnel Extension 1911 ? Жүрістер оңға, пойыздарда Hall жүріс клапандары қолданылған Long Island Rail Road Dunton – Flatbush Avenue ? шамамен 1970 жылдары Жүрістер оңға, пойыздарда Hall жүріс клапандары қолданылған IIATS BNSF Railway Santa Fe Chicago – Los Angeles "Super Chief" бағыты 1930-шы жылдар – қазіргі уақытқа дейін Бағыттың кейбір бөліктерінен ATS алынып тасталған Metrolink және Coaster Бұрынғы ATSF San Diego магистралі ? қазіргі уақытқа дейін 179-шы және 249-шы мильдік бекеттерде қызметте New York Central New York – Chicago Water Level Route 1920-ші жылдар 1971 Penn Central Southern Railway мұрагерімен алынып тасталды 2700 шақырымдық басты желі Southern Railway 1920-ші жылдар 1971 КТК қолдануды арттыру үшін алынып тасталды Union Pacific Бұрынғы Chicago & North Western North Line, Northwest Line 1952–2019 Union Pacific Metra Commuter пойыздары жүретін желілерде қолданылады. Жүк және жолаушылар локомотивтерінің барлығы, кейбір ерекшеліктермен, жабдықталуы тиіс New Jersey Transit RiverLINE 2003 – қазіргі уақытқа дейін Тек байланыс нүктелерінде орнатылған. Тоқтатуды күшейтеді Westcab Port Authority of Allegheny County Pittsburgh Light Rail 42S желісі қала орталығынан South Hills Village-қа дейін 1985 – қазіргі уақытқа дейін 47-ші маршрут желісінде орнатылған Автоматты пойыз басқару жүйесімен кейбір үйлесімдер бар.

Жаңа Зеландия

Веллингтонда конвергенциялық қиылыстағы аз ғана сигналдарға механикалық АТС орнатылған. Барлық электр пойыздары жабдықталған.

Оңтүстік Корея

Кейбір Korail және метро желілері осы жүйемен жабдықталған: 1-жол, 4-жол (Геумчжон мен Ойдо станциялары арасындағы жер үсті бөлігі), Суин Бундаң желісі (Госэк пен Инчхон арасында), Гьёньги Жунган желісі және Гьёнгчун желісі. Оңтүстік Кореядағы алғашқы АТС жүйесі 1969 жылы Korail желісіне орнатылды, ал 1974 жылы Сеул метросының 1-жолы (жапондық ATS S жүйесімен ұқсас).

Аргентина

Буэнос-Айрес метросының желілері мен АТС жабдықталған, ал , , және байланыс негізіндегі пойызды басқару жүйесімен жабдықталған. Roca желісі 1985 жылдан бері электрленген тармақтарында АТС жабдығымен жабдықталған. Оның АТС жүйесін жапондық Nippon Signal компаниясы жеткізді, ол 2006 жылы енгізілген Bombardier компаниясы жобалаған ATP жүйесіне (ETCS 1-деңгейімен тең) қосымша ретінде қызмет етеді. Бұл жүйе 1978 жылы EMU100 және EMU200 экспресс пойыздарында қолданылған ескі AWS жүйесін алмастырды.

Ұлыбритания

Манчестер Метролинк пойыздарының кейбір Firema T 68 және Bombardier M5000 трамвайлары ATS жүйесімен жабдықталған, бірақ көріс шегіндегі сигнализация енгізілуіне байланысты бұл жүйе біртіндеп тоқтатылуда. Лондон метрополитенінің барлық желілерінде ATS жабдықтары орнатылған. Оған оң жақтанғы рельстен сыртқа қараған тоқтату құрылғысы және пойыздың алдыңғы күлігіндегі ауа клапаны (тұтқа) кіреді. Сигнал "қауіп" көрсеткенде, тоқтату құрылғысы серіппемен жоғары көтеріледі. Егер пойыз сигналдан өтуге тырысса, тоқтату құрылғысы тұтқаға тиеді. Бұл тұтқаны ашып, пневматикалық тежегіштердің құбырына байланыстырып, шұғыл тежеуді іске қосады. Сигнал "бос" көрсеткенде, тоқтату құрылғысы қысылған ауамен төмен түсіріледі.

Қытай

Қытай темір жолының көптеген магистральдық желілері 1980 жылдардың соңында пайда болған ATS жүйесін қолданады, ол принцип бойынша жапондық ATS P және ATC жүйелеріне ұқсас.