Кіріспе

Металл бөлшектері мен пластикалық байланыстырғыш материалдан жасалған қолөнер материалы. Металл саз – күміс, алтын, қола немесе мыс сияқты өте ұсақ металл бөлшектерінің, органикалық байланыстырғыш зат пен су араластырылып, әшекейлер, моншақтар және кішкентай мүсіндер жасау үшін қолданылатын қолөнерлік материал. 1990 жылы Жапонияда пайда болған металл саз, кез келген жұмсақ саз сияқты қолмен немесе қалыптарды пайдаланып пішінделуге болады. Кептіргеннен кейін, саздың түріне және құрамындағы металға байланысты, пеште, қолға ұсталатын газ шаммен немесе газ плитасында түрлі тәсілдермен күйдіріледі. Байланыстырғыш зат толығымен күйіп кетеді, нәтижесінде таза металл қалды. Қолданылған өнімге қарай 8%-дан 30%-ға дейін қысқару мүмкіндігі бар. Қола, стерлинг күмісі және болат сияқты қорытпалар да қолжетімді.

Тарих

Металл балшығы алғаш рет 1990 жылы Жапонияда пайда болды, бұл қолөнер шеберлеріне жылдар бойы оқып үйренбестен де әдемі зергерлік бұйымдар жасауға мүмкіндік берді.

Күміс металл қыш

Күміс металл балшығынан жасалған бұйымдар 99,9% таза күмістен тұрады, бұл оларды эмальдеуге қолайлы етеді. Балшық ылғалдылығын сақтап, жұмыс істеуге ыңғайлы болуы үшін жабық қаптамаларда сатылады. Күміс түрлері сонымен қатар сығылған формаларды жасауға арналған, алдын ала толтырылған шприцте жұмсақ паста түрінде, кішкентай банкаларда және ылғалдың көп бөлігі алынған қағаз тәрізді парақтар түрінде қол жетімді. Күміс металл балшығының танымал брендтері – Precious Metal Clay (PMC) және Art Clay Silver (ACS). Металл балшығымен айналысатын суретшілер күміс бұйымдарын нығайту үшін PMC күміс балшығын PMC Sterling балшығымен тең пропорцияда араластыра алады. Бұл қорытпаны өңдеу екі сағатқа дейін созылуы мүмкін. Тағы бір қорытпа – EZ960 Sterling Silver Metal Clay, Metal Adventures компаниясының және BRONZclay™ мен COPPRclay™ ойлап тапқан Bill Struve жасаған. Бұл балшықтың ең маңызды қасиеттерінің бірі – таза күміске қарағанда, өңделгеннен кейін күшінің артық болуы. Бұл балшық 2 сағат бойы толық циклмен, көтерілген қатты керамикалық пеш сөресінде ашық күйдіріледі. Көміртек қажет емес. Оның ыдырауы басқа балшықтарға қарағанда аз, 10–11% құрайды.

Бағалы металл балшығы (PMC)

PMC-ді 1990-шы жылдардың басында Жапонияда металлург Масаки Морикава жасады. Қымбат металл бұйымдарын жасау үшін қолданылатын қымбат металл ұнтағының қатты фазада қыздырылған өнімі ретінде, PMC Pro: 0,900 сынамалы күмістен жасалған, сондықтан оны стерлинг күмісі деп таңбалауға болмайды. Ол сондай-ақ, 1 сағат бойы белсендірілген көміртегімен толтырылған ыдыста пеште қыздыруды қажет етеді. PMC Sterling: қыздырылғанда 10–20% қысқарады. Формула құрамындағы мыс болғандықтан, қыздыру екі кезеңде жүзеге асырылады: бірінші кезең – ашық тіректе қыздыру, ал екінші кезең – белсендірілген көміртегі бар ыдыста қыздыру.

Арт Клей күміс (ACS)

ACS-ті AIDA Chemical Industries, сонымен қатар жапон компаниясы әзірледі. ACS өздерінің Art Clay Original саз балшығымен (PMC Standard-қа қарағанда PMC+-қа көбірек ұқсас) PMC Standard стандартын ұстанды, бұл пайдаланушыға қолдағы оттықпен немесе газ плитасында қыздыруға мүмкіндік береді. Байлаушы зат пен ұсынылатын қыздыру уақытының шағын айырмашылықтарына байланысты, бұл балшық PMC нұсқаларына қарағанда аз, шамамен 8-10% қысқарады. Кейіннен Art Clay Slow Dry – ұзақ жұмыс істеуге мүмкіндік беретін балшық енгізілді. Art Clay 650 және Art Clay 650 Slow Dry жақын уақытта пайда болды; екі балшықты да пайдаланушыға балшықты шынымен және стерлинг күмісімен үйлестіруге мүмкіндік береді, ал бұл материалдар алғашқы буын балшықтарын қыздыру үшін қажетті жоғары температурадан кері әсер көреді. AIDA сонымен қатар тек қыздырылған металл балшығына немесе ұсақ күміске қолданылатын майлы пастаны, сондай-ақ шыны мен фарфорға сурет салуға арналған Overlay Paste-ті өндіреді. 2006 жылы AIDA алтынмен жұмыс істеудің тиімді жолын ұсынатын Art Clay Gold Paste-ті таныстырды. Паста қыздырылған күміс балшығына жағылады, содан кейін пеште, оттықпен немесе газ плитасында қайта қыздырылады. Қыздырылғаннан кейін ол күміспен байланысып, 22 каратты алтын жалатылуын береді. Сол жылы басқа металл балшықтарына қарағанда азырақ тотығатын Art Clay Slow Tarnish та енгізілді.

Жалпы металл балшықтары

2008 жылы Metal Adventures Inc., ал 2009 жылы Prometheus компаниялары бронзадан жасалған металл балшықты таныстырды. Мыс балшығын 2009 жылы Metal Adventures Inc. және Aida компаниялары ұсынды. Төмен құнының арқасында, американдық нарықтағы суретшілер алтын мен күміс балшығына қарағанда бронза мен мыс балшығын көбірек пайдаланады. Бронза немесе мыс бұйымын жасауға күміс бұйым жасауға қарағанда әлдеқайда көп уақыт кетеді. Бронза, мыс және болат сияқты базалық металл балшықтарын металдың атмосфералық оттегімен тотығуын болдырмау үшін оттегісіз жағдайда күйдіру керек. Мұны іске асыру үшін – балшықты белсендірілген көмірге салып, ыдысқа қою – әдісін Билл Струв әзірледі.

Ұнтақтар

Металл балшықтары құрғақ ұнтақ түрінде де қолжетімді, оған су қосылып, балшық тәрізді консистенцияға келтіріледі. Ұнтақтардың бір артықшылығы – олардың сақталу мерзімі шексіз. Алғашқы күміс балшығы ұнтақ түрінде 2006 жылы Silver Smiths' Metal Clay Powder деген атпен шығарылды. Келесі жылдары Хадар Джейкобсон мен Голди Уорлд компаниялары мыс, латунь және тіпті болат қосылған бірнеше түрлерін шығарды.

Ату әдістері

Металл балшығын әр түрлі әдістермен күйдіруге болады. Ең көп қолданылатыны үш түрлі:

Электр пеші Металл балшығына арналған пештер бағдарламаланады және пайдалануға ыңғайлы. Барлық балшық түрлерін осы әдіспен күйдіруге болады. Қағаз және мыс балшығын күйдірудің жалғыз жолы осы. Пеш үстінде табиғи немесе баллонды газды пайдалануға болады, егер ол металды байланыстыруға қажетті температураға жетсе. Дайындаманың түсі күйдіру уақытын анықтайды. Факел Кез келген қолға ұсталатын факель металды байланыстыру үшін жеткілікті ыстық болса жұмыс істейді. Түсі күйдіру уақытын анықтайды.