Кіріспе

Эдмонтон Градс – 1912-1940 жылдары Канаданың Альберта провинциясындағы Эдмонтон қаласында құрылған әйелдер баскетбол командасы. Бұл команда әйелдер спорты командалары арасындағы ең жоғары жеңіс көрсеткішімен Солтүстік Америка рекордын сақтап тұр. Градс 1924 жылы баскетболдан әйелдер арасындағы алғашқы әлем чемпионатын жеңіп алды.

Шығу тегі

1912 жылы 25 жасар мұғалім Джон Перси Пейдж Онтариодан Эдмонтонға (Альберта) көшіп келді, онда ол жергілікті жоғары мектептерде коммерциялық сабақтарды ұйымдастыру үшін жұмысқа орналасты. Пейдж көп ұзамай жаңа құрылған Макдугалл орта мектебінде коммерциялық сабақтарды оқытты. Пейдж мектепте баскетбол командасын ұйымдастыруды шешкенде, оның оқытушы көмекшісі ұлдар командасын жаттықтыруды қабылдады, ал Пейдж қыздар командасын жаттықтырды. Баскетбол туралы білімі шектеулі болғанымен, Пейдж оқу арқылы спортты тереңірек түсінді. Ол аптасына екі рет жаттығулар өткізді. Орта мектепте спорт залы болмағандықтан, студенттер жыл бойы, тіпті қыстың аязды күндері де ашық алаңда баскетбол ойнады. 1914 жылы жарысқа қатыса бастаған Макдугалл орта мектебінің қыздар командасы жергілікті орта мектептер арасындағы турнирде жеңіске жетті. 1915 жылдың ортасында Макдугалл орта мектебін бітірген команда мүшелері баскетболмен айналысуын жалғастыруды шешті, осылайша Коммерциялық түлектер баскетбол клубы құрылды. Олардың жаңа баскетбол командасы «Коммерциялық түлектер» (жақын арада «Grads» деп белгілі) деп аталды. Пейдж команданың жаттықтырушысы қызметін жалғастырды. Команда мүшелері негізінен Макдугалл орта мектебінің студенттері мен түлектерінен, сондай-ақ басқа да бизнес және техникалық мектептерден іріктелді. Пейдж жаңа ойыншыларды даярлау және тарту жүйесін де құрды: үміткер жоғары сынып оқушылары «Грэдеттер» деп аталатын екінші командаға шақырылды, ал ең жақсы «Грэдеттер» бос орын ашылғанда «Grads» командасына өтті.

Алғашқы жылдар

1915 жылы «Градтар» Альбертаның әйелдер баскетбол командаларын жеңіп, провинциялық чемпион атанды. Командаларға титул иелерін жыл бойы кез келген уақытта матчқа шақыруға рұқсат берілді, егер жеңілсе, келесі матчтар арасында үш ай күту қажет еді, және «Градтар» келесі бірнеше жыл бойы кубогын сәтті сақтап қалды. 1917 жылы барлық қарсыластарын жеңіп, атаққа ие болған «Градтар» провинциялық чемпиондық мәртебесін бірде-бір рет қорғамай-ақ сақтап қалды. 1919 жылдың 27 сәуірінде Альберта университетінің «Varsity» командасы «Градтарға» қарсы шығып, екі ұпай айырмасымен жеңіске жетіп, кубокты иеленді. Сол жылдың қараша айында «Градтар» реванш өткізіп, провинциялық чемпиондық атағын қайтадан жеңіп алды. Альберта университеті 1920 жылдың сәуірінде «Градтарға» тағы да қарсы шығып, жекпе-жектен жеңіліп қалды, бірақ дереу тағы бір ойын талап етті, «Градтардың» командасында жас мектеп оқушысын дұрыс емес түрде қатысқандығына шағымданып, наразылық білдірді. Келесі ойында «Градтар» тағы да қарсыластарына чемпиондық атағын жоғалтты.

Солтүстік Американың Андервуд кубогы

1923 жылы канадалық және американдық әйелдер баскетбол командалары алғашқы халықаралық Андервуд кубогы үшін күш сынасты. Эдмонтон Градс командасы Кливленд Фейворит Нитс командасымен кездесіп, екі ойынның жалпы есебімен 53-33 көрсеткісімен жеңіске жетіп, тұңғыш Андервуд кубогының иегері атанды.

Олимпиада ойындары

Градтар егер баскетбол ресми олимпиадалық спорт түріне айналса, Олимпиадаға қатысуға лайықты болатынына көз жеткізу үшін әуесқой статустарын сақтап қалды. 1924 жылы Градтар Париждегі жазғы Олимпиада ойындарына шақырылды. Олар барлық ойында жеңіске жетіп, Париж, Рубе, Страсбург және Лилль қалаларының әйелдер командаларын 60–10 есебімен жеңді. Финалдық матчтан кейін команда Еуропаны аралап демалысқа шықты. Пейдж және оның екі ойыншысы – Винни Мартин мен Дейзи Джонсон – Парижге Fédération Sportive Féminine Internationale (Халықаралық әйелдер спорт федерациясы) үшінші конгресіне оралды. Федерация Канаданы ресми түрде мүшелікке қабылдады және Градтарды әлем чемпионы деп жариялады, командаға келесі әлем ойындарына дейін осы атақты сақтап қалуға рұқсат берді. Әлем чемпионаттарын жеңіп елге оралған Градтар Канадада жаңа демеушілер мен қаржылық қолдау тапты. Пейдж команданың тұрақты аренасы ретінде Эдмонтон Аренасын қамтамасыз етті. Градтар 1926 жылғы әйелдер әлем ойындарына Еуропаға қайта оралуға үміттене білді, бірақ баскетбол сол жылғы бағдарламаға енгізілмеді, сондықтан Градтар Солтүстік Америкада қалып, канадалық және американдық командалармен жарысты. Келесі екі жылда Градтар 1928 жылғы жазғы Олимпиада ойындарына баскетболды – ерлер және әйелдер спортын – қосу үшін үгіт жүргізді. Канадалық Олимпиада комитетінің қолдауына қарамастан, бұл өтінішті Халықаралық Олимпиада комитеті қабылдамады және баскетбол бағдарламаға енбеді. Алайда, Халықаралық әйелдер спорт федерациясы Олимпиадамен бірлесіп Еуропалық әйелдер баскетбол турын ұйымдастырды және федерация Градтарды әлем чемпионаты атағын қорғау үшін Нидерландының Амстердам қаласына шақырды. 1928 жылғы Канада әйелдер чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін Градтар Еуропаға келді және тоғыз матч ойнады. Олар барлық матчтарда жеңіске жетіп, көптеген командаларды 60-70 ұпаймен жеңді, ал Градтар француз чемпиондарын 46–14 есебімен жеңіп турын аяқтады. Солтүстік Америкадағы спортта үстемдік танытқаннан бөлек, Градтар Еуропадағы ең жақсы командалармен де күресіп, ақырында Париж, Лондон, Амстердам және Берлиндегі қарсыластарын жеңді. Градтар 1924 жылдан 1936 жылға дейін қатарынан төрт Олимпиада ойынында жеңіске жетті, олар ойнаған барлық 24 Олимпиада матчында жеңіске жетті. Алайда, бұл жетістік медальдар табылуымен мойындалмады, себебі әйелдер баскетболы 1976 жылғы Монреальде өткен жазғы ойындарға дейін ресми Олимпиада спорты болып танылмады.

Таратылуы

1940 жылы Канада Корольдік әуе күштері Эдмонтон аренасын соғыс уақытында пайдалану үшін иеленді, бұл «Градтар» командасын халықаралық командалармен ойнауға арналған жергілікті алаңнан айырды. Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы Еуропа және одан тыс аймақтардағы баскетбол жарыстарын бұзып, турнирлер мен чемпионаттардың жойылуына және спорт командаларының саяхаттауына қиындықтар тудырды. Сонымен қатар, Пейдж жылдар бойына лайықты қарсыластарды табуға тырысқанымен, ешбір команда «Градтарға» тұрақты түрде жақсы қарсыласа алмады. «Градтардың» баскетболдағы үстемдігі бұрынғыдан аз назар аудартатын болды және ойынға қатысушылар саны азайды. 1940 жылдың мамырында «Градтар» тарап кетуге дейін соңғы Канада чемпионатында жеңіске жетті. Баскетболдың авторы доктор Джеймс Нейсмит «Градтарды» «ең үздік баскетбол командасы» деп атады. Кейбір «Градтар» ойыншылары «Кометс» және «Хедлундс» сияқты басқа канадтық баскетбол командаларына қосылды. «Градтар» тарағаннан кейін де байланыста болып, әр төрт жыл сайын кездесулер өткізіп тұрды. 1961 жылы «Градтар» байланыста болуға және команда туралы қоғамдық сұрақтарға жауап беруге көмектесетін ресми ұйым құруға шешім қабылдады. Олар Эдмонтон «Градтар клубын» құрып, архивтік материалдар мен естеліктерді жинау және сақтау жұмыстарын бастады. Топ 1987 жылға дейін ресми кездесулерді жалғастырды. 2018 жылдың 23 шілдесінде «Градтардың» соңғы тірі қалған мүшесі Кей Макбет 96 жасында дүниеден өтті.

Бас бапкер

Пейдж өз ойыншыларын "баскетбол ойнауға, баскетбол туралы ойлауға және баскетбол армандауға" шақырды. Ол команданың моральдық қасиеттеріне ерекше мән беріп, "Grads" командасының әрқашан адал ойын көрсетуіне талап етті. Сапарларда Пейдж кешкі сағатты белгілеп, ойыншыларға ішімдік ішуге және темекі шегуге кеңес бермеді. Ойыншылары оны "жақсы адам және керемет джентльмен" деп сипаттады. 1940 жылы команда тарағаннан кейін Пейдж Альберта провинциясының заң шығарушы жиналысына сайланды және 1959 жылға дейін саясаткер ретінде қызмет етті. 1959 жылдың соңында 72 жасқа толған Пейдж Альбертаның генерал-губернаторы болды. Ол 1966 жылға дейін осы лауазымды атқарды. Пейдж 1973 жылы пневмонияның салдарынан қайтыс болды.

Жазба

Ресми деректерде 1915 және 1940 жылдар аралығында «Градс» командасы 522 ресми ойын өткізіп, 502 ойында жеңіске және 20 ойында жеңіліске ұшырағандығы айтылады. Бұл команданың жалпы жеңіс-жеңіліс көрсеткішінің 96,2% құрайтынын көрсетеді. Биограф М. Энн Холл бұл өткізілген ойындардың жалпы санының (522) дұрыс болмауы мүмкін екенін айтады, себебі «Градс» командасының ойындарының ресми тіркелуі 1922 жылы ұлттық чемпионатта жеңіске жеткеннен кейін ғана қатаң түрде жүргізіле бастады. Оның зерттеулеріне сүйене отырып, Холл «Градс» командасының барлығы 412 ойын өткізіп, 392 ойында жеңіске және 20 ойында жеңіліске ұшырағанын ұсынады. Бұл тәсіл команданың жеңіс көрсеткішіне аз ғана өзгеріс (95,1%) әкелер еді.

Мұра

ХХ ғасырдың басындағы ең табысты әйелдер баскетбол командасы ретінде танылған Эдмонтон Градс Солтүстік Америкада және Гонконг пен Филиппин сияқты алыс елдерде де жаңалықтардың басты тақырыбы болды. Олардың жетістіктері әйелдердің спортпен айналысуына қоғамдық көзқарасты өзгертті, бұл әйелдердің спортпен шұғылдануын әлеуметтік жағынан қабылдауды жеңілдетті. 1932 жылғы Градс ұлттық баскетбол чемпионаты Эдмонтон Растлерс әйелдер хоккей командасы үшін маңызды болды, оларға шығысқа сапар шегуге және ұлттық хоккей титулы үшін Престон Ривулетс командасымен ойнау үшін қолдау табуға көмектесті. 1950 жылы Canadian Press Канаданың спорт комментаторлары мен спорт редакторларының арасында сауалнама жүргізгенде, Градс командасы ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы Канаданың ең ұлы баскетбол командасы деп танылды. 1976 жылы Градстың жетістіктері Ұлттық тарихи оқиға ретінде танылды. Екі жылдан кейін Parks Canada команданың құрметіне ескерткіш тақта орнатты. 1983 жылы Канада Баскетбол Даңқы залы команданың 38 ойыншысын қамтитын толық құрамын қабылдады. 1987 жылы Ұлттық кино кеңесі команда туралы "Shooting Stars" атты деректі фильмді шығарды. 1980-жылдардың соңында Эдмонтон қаласы Вестмоунтта Эдмонтон Градс паркін ашып, тұрақты тарихи экспозиция орнатты. 2010 жылы Теннесси штатының Ноксвилл қаласындағы Әйелдер Баскетбол Даңқы залы Градс командасын құрметті тақтамен марапаттады. 2014 жылы Канада Баскетбол Градс командасының құрметіне алғашқы Эдмонтон Градс Халықаралық Классикасын өткізді. Бұл жарыс екі жылда бір рет өткізіліп, Канада әйелдер баскетбол құрамасы Бразилия, Қытай және Түркия командаларымен күш сынасады. Қазіргі таңда Эдмонтон Градс Баскетбол Орталығы Савилл орталығындағы коммерциялық емес ұйым ретінде жұмыс істейді және қыздар үшін жазғы баскетбол бағдарламаларын ұсынады. 2015 жылы Савилл орталығында Градс командасына арналған сурет салынған қабырға ашылды, сондай-ақ Эдмонтон Градс Баскетбол Орталығының басқару кеңесі Альберта Пандас университетінің әйелдер баскетбол командасының мүшелеріне жыл сайынғы Коммерциялық Градс стипендиясын беруді жоспарлап отыр. Градс командасы 2017 жылы Спорт орденімен марапатталды және Канаданың Спорт Даңқы залына енгізілді. Сол жылы Historica Canada Халықаралық Әйелдер күніне арналған команда туралы "Heritage Minute" видеоролігін жариялады. 2019 жылдың 9 қарашасында Градс командасы Google Doodle-да көрсетілді.