Кіріспе

Мюррей – АҚШ-тың Кентукки штатындағы Каллоуэй округіне қарасты, өзін-өзі басқаратын қала. Ол Каллоуэй округінің орталығы және Кентукки штатындағы 19-шы ең ірі қала. 2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша қаланың халқы 17 741 адамды құрайды, ал оның шағын қалалық аймағының халқы 37 191 адамды құрайды. Мюррей – студенттік қала және Мюррей мемлекеттік университетінің орналасқан жері.

Ерте тарих

Қазіргі Мюррей деп аталатын қала 1820-жылдардың басында пошта бөлімі және сауда орталығы ретінде құрылды. Алғашқыда ол Джеймс Уиллис құрметіне «Уиллистон» деп аталды. Кейіннен, жергілікті саудагер Роберт Пулдың атымен «Пултаун» деп өзгертілді. 1844 жылдың 17 қаңтарында қала ресми түрде тіркелген кезде, атауы тағы да «Pleasant Springs» деп өзгертілді, содан кейін қазіргі атауы конгрессмен Джон Мюррейді құрметтеу үшін қабылданды. Мюррей округ орталығы болған жоқ, ол алдымен Уэдесборо қаласында орналасқан. Ол кезде Каллоуэй округі бүгінгідей үлкен емес еді. Бірақ 1842 жылы штат заң шығарушы органы осы аймақты бөліп, Маршалл округін құрды. Орталықта орналасқан округ орталығы қажет болды, және Мюррей ауылы географиялық тұрғыдан орталықта болғандықтан, осы мақсатқа сай деп таңдалды. Жаңа сот үйі мен түрме салынды, ал Мюррей қаласы сегіз көшемен бөлінген 137 сауда және тұрғын үй учаскесіне бөлінген жерге жоспарланып салынды.

Азамат соғысы

Кентукки азаматтық соғыстың басында Одақтан ресми түрде бөлінбеді, оның орнына бейтараптығын жариялады, бірақ Мюррей және Каллоуэй округтері Конфедерацияны жақтап, күшті қолдау көрсетті. Каллоуэй округі Кентуккидің Конфедеративтік үкіметі құрылған және Кентуккидің 1861 жылдың 10 желтоқсанында Конфедерацияға қабылданған Расселвилл конвенциясына делегат жіберген округтердің бірі болды, Боулинг Грин алғашқы астанасы ретінде тағайындалды. Бұл аймақ соғыстың басында Конфедерацияның бақылауына көшті. Қаланың жанында ірі шайқастар болған жоқ, бірақ кейде жақын маңда партизандық соғыс жүрді. 1862 жылдың көктемінде Падукада орналасқан Одақ әскерлері округ арқылы Теннесси өзеніне қарай жорық жасап, тұрғындардан кез келген нәрсені төлемей алды. Сондай-ақ, Мюррейдің бірнеше бөлігі бірнеше рет өртеліп жанып кетті. Бір рет қаланың бір бөлігі Конфедерация партизандарына қолдау көрсеткен деген күдікпен Одақ әскерлері тарапынан өртеліп кетті. Мюррей тұрғыны Джош Эллисонның күнделігінде 1864-1865 жылдардың қысында бір түні Падукадан келген Одақ сарбаздарының тобы сот алаңының шығыс жағындағы барлық ғимараттарды өртеп жібергені, ал үш күннен кейін алаңның солтүстігіндегі барлық ғимараттарды өртеп жібергені жазылған.

Демографиялық және географиялық мәліметтер

Мюррей (36.609494, −88.315656) координаталарында орналасқан, Теннесси шекарасынан солтүстікке қарай 7 миль (11 км) жерде. Бентон солтүстікке қарай 19 миль (31 км), ал Мейфилд солтүстік-батысқа қарай 24 миль (39 км) қашықтықта орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы , оның , немесе 0,26%-ы су құрайды.

Торнадолар мен дауылдар

Мюррейде соңғы жылдары бірнеше торнадо мен дауыл болды және екі F4 торнадо тіркелді. 2008 жылдың 5 ақпанында Кентукки және көршілес штаттарда көптеген күшті торнадолар болды, олардың бір бөлігі Батыс Кентуккиде өтті. 2009 жылдың 30 маусымында жойқын дауыл ағаштарды қиратты және ғимараттарға зақым келтірді. 2009 жылдың 4 шілдесінде Батыс Кентуккиде болған тағы бір торнадо аймақтағы Тәуелсіздік күні тойлауларын үзіліске ұшыратты.

Қалалық көрініс

Мюррей қаласының сәулеті көптеген орталықтағы кәсіпорындарында тарихын сақтап қалған. 2014 жылдың 28 қазанында Кентукки штатының Нью-Конкорд қаласындағы Форт-Хейман бекінісінің Азамат соғысының 150 жылдығына арналған еске алу шарасы өткізілді, ол 2006 жылдың 30 қазанында Ұлттық шайқас алаңы мәртебесін алды.

Санақ деректері

2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 14 950 адам, 6004 үй шаруашылығы және 2869 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 6622 тұрғын үй бірлігін құрады. Халықтың этникалық құрамы: 88,16% ақ нәсілді, 6,80% афроамерикалық, 0,21% американдық үндістер, 2,75% азиялық, 0,02% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,68% басқа нәсілдер және 1,38% екі немесе одан көп нәсілдің өкілдері. Кез келген нәсілге жататын испандықтар мен латиноамерикандықтар халықтың 1,73% құрады. 6004 үй шаруашылығының 19,5%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 35,6%-ы бірге тұратын жұбайлар, 9,5%-ы күйеуі жоқ әйелдер, ал 52,2%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 39,1%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 13,6%-ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,02 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,70 адамды құрады. Қала халқының жас ерекшеліктері: 13,6%-ы 18 жасқа дейінгілер, 33,7%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 20,7%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 16,0%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 16,0%-ы 65 жастан асқандар. Орташа жас 26 жас. Әр 100 әйелге 86,7 еркек шақ келді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 83,8 еркек шақ келді. Үй шаруашылығының орташа табысы 25 647 доллар, ал отбасының орташа табысы 41 331 доллар болды. Ер адамдардың орташа табысы 30 266 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 22 294 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 15 389 доллар. Отбасылардың 11,2%-ы және халықтың 22,1%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 20,8%-ы және 65 жастан асқандардың 9,9%-ы.

Дін

Мюррей қаласы мен айналасындағы ауданда 75 діни ұйым бар. Мюррейде баптистер ең көп кездесетін дін, олардың аймақта 28 қауымы қызмет етеді.

Мұражайлар мен галереялар

Clara M. Eagle галереясы – шамамен 1200 тұрақты өнер туындысын сақтайтын көп деңгейлі өнер галереясы. Галерея сонымен қатар заманауи өнер, африкалық өнер, ағаш өңдеу және Испаниядан келген гобелендерді ұсынатын уақытша көрмелерге де үй иесі болды. Галереяларда көрмелерге арналған кеңістік жеткілікті. Wrather West Kentucky мұражайы Мюррей мемлекеттік университетінің кампусында салынған алғашқы ғимаратта орналасқан және Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген. Мұражайға кіру тегін. Мұражай Кентукки штатының Джексон сатып алу аймағының тұрақты және алмасатын көрмелер арқылы әлеуметтік, экономикалық және мәдени дамуын көрсетеді.

Саябақтар

Мюррейде үш қалалық саябақ бар, олар кең аумақты қамтиды: Орталық парк, Каштановый парк және Би-Крик. Мюррейдің Орталық саябағында үш бассейндік кешен және Оуэнс Спрей паркі орналасқан. Саябақтарда 17 футбол алаңы, екі баскетбол алаңы, бес ойын алаңы, тоғыз бейсбол және софтбол алаңы, төрт жабық эстакадалы жаттығу алаңы, «Лайонз клубы» сырғанау паркі және 5 шақырымдық табиғат жолы бар. Саябақтарда отбасылық жиындар үшін тоғыз жабық пикник орындары, Мюррей Ротари амфитеатры және Батыс Кентуккидегі алғашқы иттер паркі орналасқан. Паркте 18 лункалы, 1585 метрлік дискілік гольф алаңы бар, ол аймақтағы алғашқы осындай нысан.

Парктегі ойын үйі

Кентукки штатындағы ең көне қоғамдық театрлардың бірі – Playhouse in the Park. Театр Мюррей қаласының Орталық саябағында орналасқан және 1907 жылғы теміржол мен жүк депосында жайғасқан. Playhouse in the Park жыл бойы ашық болып, түпнұсқа туындылар, комедиялар, драмалар, балаларға арналған спектакльдер мен мюзиклдер қояды. 2008 жылдың 16 мамырында бұрынғы президент Билл Клинтон Playhouse in the Park-қа әйелінің (Хиллари Клинтонның) президенттік науқаны туралы сөз сөйлеу үшін келді.

Спорт

Колледж спорты Мюррей аймағындағы таңдаулы спорттық іс-шаралар болып табылады. Мюррей мемлекеттік университеті NCAA I дивизионындағы колледж спортына қатысады, бұл жоғары деңгейлі студенттік спорт. Университетте Огайо аңғары конференциясында өтетін 16 спорт бағдарламасы бар және 1948 жылдан бері 117 конференция титулын жеңіп алды. Мюррей штатының ең танымал спорты – ерлер баскетбол командасы. Бұл NCAA тарихындағы ең табысты бағдарламалардың бірі, олар 1300-ден астам жеңіске жетіп, жалпы жеңіс көрсеткіші 0.637-ге жетеді, бұл Мюррей штатын NCAA тарихында 20-шы орынға қояды. Мюррей штаты 23 рет Огайо аңғары конференциясының жеңімпазы атанды және 15 рет OVC турнирінде жеңіс тойлады, бұл OVC-дегі ең жақсы көрсеткіш. Ерлер баскетбол командасы бірнеше NBA ойыншысын тәрбиеледі, олардың ішінде Жа Морант, Джефф Мартин, Попай Джонс, Исайя Канаан, Камерон Пэйн және Джо Фулкс есімдері бар. Джо Фулкс – Баскетбол Даңқы залының мүшесі және секіру соққысының негізін қалаушылардың бірі ретінде танылады. Мюррей штатының ерлер баскетбол командасын қазіргі уақытта Стив Пром жаттықтырады, ал бұрынғы жаттықтырушылар Мэтт МакМахон, Билли Кеннеди және Мик Кронин болды. Мюррей штатының футбол командасы Огайо аңғары конференциясында сегіз рет жеңімпаз атанды және 17 NFL ойыншысын тәрбиеледі. Футбол командасы тәрбиелеген жаттықтырушылар да кеңінен танымал. Ральф Фридген, Фрэнк Бимер, Майк Готфрид, Хьюстон Натт және Рон Зук – бәрінің де жаттықтырушылық мансабы Мюррей штатының футбол командасы арқылы өтті. Он ойыншы бірінші команданың құрамына, ал 21 ойыншы екінші, үшінші және арнайы мақтауға ие болды. Мюррей штатының футбол командасы 400-ден астам ойын жеңіп алды, ең ірі жеңіс 1932 жылы Луисвилл университетін 105:0 есебімен жеңген кезде тіркелді.

Кино

Мюррейдің екі кинотеатры бар. Шери театрында жеті экран бар, тек жаңадан шыққан фильмдер көрсетіледі. "Шери" 1967 жылы 600 орындық бір экранды кинотеатр ретінде ашылды. Жылдар бойы көптеген кеңейтімдер мен жөндеу жұмыстары жасалды, ал 1997 жылы 290 орындық екі стадиондық зал қосылды. 2008 жылы театр Dolby 3D технологиясын қолдану үшін проекторларын жаңартты. Кэррис орталығы театрында Cinema International көрсетіледі. Бағдарлама Мюррей штаты университетінің қазіргі тілдер кафедрасы арқылы жүзеге асырылады және студенттер мен жалпы жұртшылық үшін тегін ашық. Cinema International әдеттегі университет семестрлері кезінде көптеген демалыс күндері жұмыс істейді. Жыл сайын шамамен 18 көрсетілім әлемнің түкпір-түкпірінен келген режиссерлердің барлық жанрдағы фильмдерін ұсынады.

Білім

Мюррей тәуелсіз мектеп жүйесі 1872 жылдан бері қалалық қоғамның бір бөлігі болып келеді, ол кезде қала орталығында алғашқы мемлекеттік мектеп салынған. Мюррей мектеп жүйесінде 1800-нен астам оқушы білім алады. 1974 жылдан бері 35 Ұлттық жетістік иегері (National Merit Finalist) анықталды. 2006 жылы Мюррей орта мектебінің емтихан нәтижелері Кентукки штатында 9-шы орынға ие болды. Standard & Poor's Мюррей тәуелсіз мектеп округін Кентуккидегі үздік мектептердің бірі деп мойындады, осындай көрсеткіш тек 18 округке берілді. Спорттық бағдарлама Кентукки орта мектептерінің атлетикалық қауымдастығы (KHSAA) аясында футболдан AA класында, кросс-кантри және жеңіл атлетикадан A класында бәсекелеседі – KHSAA оқушы санын ескере отырып, мектептерді кластарға бөлетін жалғыз үш спорт түрі. Басқа спорт түрлері, әсіресе баскетбол, бірыңғай кластық форматта өткізіледі. Мектеп жүйесі сонымен қатар хор, өнер, әлеуметтік клубтар және академиялық команда сияқты көптеген сыныптан тыс іс-шараларды қамтиды. Каллоуэй округі мектептерінде 3200 оқушы білім алады, олар Каллоуэй округіндегі мектепке дейінгі білім беру орталығында, үш бастауыш мектепте, Каллоуэй округі орта мектебінде және Каллоуэй округі жоғары мектебінде оқиды. Каллоуэй округі Лейкерс футбол, баскетбол, бейсбол, софтбол, теннис, күрес, кросс-кантри, жеңіл атлетика, балық аулау және тұзақ ату сияқты KHSAA спорт түрлеріне қатысады. Сонымен қатар, Каллоуэй округінің оқушылары академиялық команда, Американың болашақ бизнес лидерлері, FFA және робототехника сияқты мемлекеттік деңгейде танымал сыныптан тыс іс-шараларға қатысады. 2022 жылы Каллоуэй округі жоғары мектебі болашақ проблемаларды шешу бойынша мемлекеттік жарыста жеңіске жетті, ал 2023 жылы Каллоуэй округі орта мектебі академиялық команда аясындағы «Quick Recall» бәйгесінде мемлекеттік деңгейде екінші орын алды. Мюррей жоғары мектебінің және Каллоуэй округі жоғары мектебінің оқушылары Мюррей/Каллоуэй округі аймақтық технологиялық орталыққа қатыса алады, онда олар автомобиль технологиясы, ағаш өңдеу, аспаздық өнер, электрлік дағдылар, машина жасау технологиясы, медбикелік және дәнекерлеу сияқты пәндерді оқи алады. Мюррейдің солтүстік және батыс бөлігіндегі оқушылар Каллоуэй округі мектептерінде оқиды, ал қаланың қалған бөлігіндегі оқушылар Мюррей тәуелсіз мектептерінде білім алады.

Жоғары білім

Мюррей қаласы Мюррей мемлекеттік университетінің орналасқан жері, ол төрт жылдық мемлекеттік университет. Ол 1922 жылы Мюррей нормалық мектебі ретінде құрылған. Бүгінгі таңда университет 11 мамандық бойынша орта білім беру бағдарламаларын, 64 бакалавриат және 42 магистрлік бағдарламаларды ұсынады, ал студенттер саны 10 000-нан астам. Мюррей мемлекеттік университетіне президент доктор Боб Джексон басшылық етеді.

Қоғамдық кітапхана

Мюррейде Каллоуэй округінің қоғамдық кітапханасы бар.

Жолдар

US 641, жергілікті тұрғындар 12-ші көше деп атайды, қалаға кіретін және шығатын басты тас жол. Ол солтүстікке қарай 69-шы және оңтүстікке қарай 40-шы тас жолдарымен қосылады. Мюррейдің солтүстігіндегі төрт жолақты US 641 жолмен қозғалысы жоғары, Мюррейде күніне 25 000-нан астам көлік жүреді. Қазіргі уақытта US 641 Мюррейдің оңтүстігінен Теннесси штатының шекарасына дейін екі жолақты тас жол болып табылады. Дегенмен, Кентукки Көлік кабинеті алты жылдық жоспарында бұл тас жолды төрт жолаққа дейін кеңейтуді көздеп отыр. Ағымдағы екі жолақты нұсқасы тым толып кеткен, себебі Теннесси штатының көптеген азаматтары сату салығын үнемдеу үшін Мюррейге келеді, ал Мюррей тұрғындарының көпшілігі 2012 жылдың шілде айында қала толыққанды алкоголь сатуға рұқсат бергенге дейін алкогольді орамдаулы түрде сатып алу үшін Теннессиге баруға мәжбүр болды. Кентукки-80 – ең жаңа бөлінген тас жол. Бұл тас жол Кентуккидегі Колумбус қаласын Вирджиния штатының шекарасымен байланыстырады және Мюррейдің солтүстігінен өтеді. Бұл тас жол Мюррей аймағында туризм мен өнеркәсіпті дамытуға септігін тигізеді деп күтілуде. Кентукки 94, жергілікті жерде Main Street деп аталады, Мюррей қаласынан тікелей өтетін негізгі шығыс-батыс жолы. Ол батыста Уотер Вэллидегі 45-ші АҚШ тас жолымен, ал шығыста Аврора маңындағы Кентукки 80 тас жолымен қосылады. Кентукки 121, жергілікті тұрғындар 4-ші көше деп атайды, Мюррей қаласынан өтетін тағы бір тас жол. Ол батыста Кентукки 80 тас жолымен, ал шығыста Теннесси штатының шекарасында Теннесси 119 тас жолымен байланысады. Мюррейдегі басқа жобаларға Мюррей қаласы арқылы Кентукки 121 тас жолын кеңейту кіреді. Күн сайын осы жолмен 12 000-нан астам көлік жүреді. Сонымен қатар, қаладағы жол ағлағын азайту үшін қалалық айналма жол және төрт жолақты айналып өту жолы салынуда.

Әуежай

Мюррейдегі әуежай – Мюррей Каллоуэй округі әуежайы. Кайл Окли Филд деп белгілі әуежай – тәулік бойы жұмыс істейтін терминалы бар, 6,200'x 100' өлшемдегі ұшу-қону жолағы және қос дөңгелекті шассиі бар ұшақтарды қабылдай алатын жалпы авиациялық әуежай. Кайл Окли Филд әуежайының IATA коды – CEY.

MCTA

Мюррей Каллоуэй көлік басқармасы жақында Мюррей қаласы бойынша төрт қоғамдық автобус маршрутын қамтитын "Racer Routes" (Жарыс маршруттары) қызметін іске қосты. Бұл қызмет көлігі жоқ адамдарға да арналған.

Темір жол

KWT темір жолы Мюррейден солтүстікке қарай бір миль (1,6 км) жерден басталып, оңтүстікке Брусетонға (Теннесси штаты) дейін созылады, онда Мемфиске және одан әрі бағыттарға қатынайтын CSX темір жолымен қосылады.

Коммуналдық қызметтер

Мюррей қаласындағы электр қызметін Мюррей электр жүйесі қамтамасыз етеді. Электр жүйесі жергілікті меншікте және басқарылады, ал энергияның барлығы Теннесси алқабынан келеді. Мұның өзі Мюррейдегі электр тұтынушыларына АҚШ-тағы ең төмен электр тарифтерінің біреуін ұсынады. Бұл тариф шамамен 7,2 цент/киловатт-сағатты құрайды. Соңғы жылдары MES телекоммуникация саласына да қадам басты. Ол 12 Мбит/с жылдамдыққа дейін жететін интернет-қызметін, үй телефоны қызметін және цифрлық кабельді теледидар қызметін ұсынады. Табиғи газ және сумен қамтамасыз ету Мюррей қаласының Қоғамдық жұмыстар бөлімінің құзырында. Табиғи газ қызметіне шамамен 5500 тұтынушы қызмет көрсетеді. Су жүйесі жылына 1,3 миллиард галлон суды тазартады, ол 105 миль (169 км) су құбырлары арқылы тасымалданады. Қазіргі тазарту орнатылысы 1992 жылы салынған, оның күндізгі қуаты 7 миллион галлонды құрайды. Қазіргі уақытта орнатылыс күніне 3,6 миллион галлон суды тазартады. Мюррей кәріздік тазарту орнатылысы күніне 4 миллион галлон ағынды суды тазартады және 122 миль (196 км) санитарлық кәріз құбырларымен байланысты.