Жер бетіндегі Gypsisols топырақтары: құрамында көп мөлшерде гипс бар, шөлейт аймақтарда кездеседі. WRB, USDA, Ресей классификациясы бойынша сипаттамасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Топырақ ресурстарының әлемдік эталондық базасында (WRB) гипсольдер – гипс (CaSO4.2H2O) мөлшері көп жинақталған топырақтар. Олар құрғақ климат аймағының ең шөлді бөліктерінде кездеседі. USDA топырақ таксономиясында олар гипсидтер (USDA Soil Taxonomy) деп жіктеледі, ал Ресей топырақ классификациясында – шөл топырақтары (КСРО) деп аталады. Гипсольдер көбінесе бірікпеген аллювиалды, коллювиалды және эольдік шөгінділерде, негіздік құрамы бай ыдырау материалдарында қалыптасады. Олар құрғақ аймақтардағы жазық және төбелі жерлерде таралған. Табиғи өсімдік жамылғысы сирек, оның басым бөлігін ксерофиттік бұталар мен ағаштар және/немесе жылдық шөптер құрайды.
Gypsisols in the World Reference Base for Soil Resources (WRB) are soils with substantial secondary accumulation of gypsum (CaSO4.2H2O). They are found in the driest parts of the arid climate zone. In the USDA soil taxonomy they are classified as Gypsids (USDA Soil Taxonomy), in the Russian soil classification they are called Desert soils (USSR). Gypsisols are developed in mostly unconsolidated alluvial, colluvial and aeolian deposits of base rich weathering material. They are found on level to hilly land in arid regions. The natural vegetation is sparse and dominated by xerophytic shrubs and trees and/or ephemeral grasses
Осы топырақтарда ABC профилі қалыптасқан. Кальций сульфатының (карбонаттармен немесе оларсыз) жинақталуы B горизонтында және одан төменгі қабаттарда байқалады. Су көздеріне жақын орналасқан терең гипсольдерге көптеген егіс дақылдарын отырғызуға болады. Петрогипстік горизонттың бетке жақын орналасуы болғанда өнім күрт төмендейді. Қоректік заттардың теңгерімсіздігі, тастылығы және гипс еріген кезде жер бетінің тегіс емес шөгуі – қосымша шектеулер. Суару каналдарының қабырғаларының құлауын болдырмау үшін оларды қаптау қажет. Гипсольдердің кең аумақтары аз көлемді мал жаюға пайдаланылады. Гипсольдер тек құрғақ аймақтарда ғана кездеседі; олардың дүние жүзіндегі жалпы ауданы шамамен 100 миллион гектарды құрайды. Олардың негізгі таралу орындары – Месопотамия және оның төңірегіндегі Таяу Шығыс, оған іргелес Орталық Азия республикаларындағы шөлді аймақтар, Ливия және Намиб шөлдері, Оңтүстік-Шығыс және Орталық Австралия, сондай-ақ АҚШ-тың Оңтүстік-Батысы.
These soils have ABC profiles. Accumulation of calcium sulphate, with or without carbonates, is concentrated in and below the B horizon. Deep Gypsisols located close to water resources can be planted to a wide range of crops. Yields are severely depressed where a petrogypsic horizon occurs at shallow depth. Nutrient imbalance, stoniness, and uneven subsidence of the land surface upon dissolution of gypsum in percolating (irrigation) water are further limitations. Irrigation canals must be lined to prevent the canal walls from caving in. Large areas of Gypsisols are in use for low volume grazing. Gypsisols are exclusive to arid regions; their worldwide extent is probably of the order of 100 million hectares. Major occurrences are in and around Mesopotamia in desert areas in the Middle East and adjacent central Asian republics, in the Libyan and Namib deserts, in southeast and central Australia and in the southwestern United States.