Кіріспе

Компьютерлік ғылымдағы ұғым. Компьютерлік ғылымда жебелер немесе бұрандалар – программалауда есептеулерді таза және декларативтік түрде сипаттауға қолданылатын типтік сынып. Компьютерлік ғалым Джон Хьюз бұларды монодалардың жалпылама түрі ретінде алғаш ұсынды, жебелер есептеудегі логикалық қадамдар арасындағы қатынастарды анық, өзгермейтін тәсілмен беруге мүмкіндік береді. Монадалардан өзгеше, жебелер қадамдарды бір ғана кіріспен шектемейді. Осының нәтижесінде, олар функционалды реактивті бағдарламалау, нүктелік емес бағдарламалау және парсерлер сияқты басқа да қолданыстарда пайдаланылады.

Қозғалысы мен тарихы

Жебелер жеке класс ретінде мойындалғанға дейін қолданыста болғанмен, Джон Хьюз оларға арналған зерттеулерін 2000 жылға дейін жарияламады. Осыған дейін, таза кодтағы бағдарламалық логиканы біріктіруді қажет ететін көптеген мәселелер үшін монодтар жеткілікті болды. Дегенмен, кейбір пайдалы кітапханалар, мысалы, графикалық интерфейс үшін Fudgets кітапханасы және белгілі бір тиімді анализаторлар, монодтық формада қайта жазу мүмкін болмады.

Категориялар теориясымен байланысы

Категориялар теориясында барлық монадтардың Клейсли категориялары Хьюз жебелерінің нақты қосалқы жиынын құрайды. Кейіннен жебелердің одан да жалпылама екені дәлелденді. Шындығында, жебелер тек эквивалентті ғана емес, тікелей Фрейдтің байытылған категорияларымен тең.

Анықтама

Барлық типтік сыныптар сияқты, жебелерді кез келген дерек типіне қолданылатын қасиеттер жиынтығы ретінде қарастыруға болады. Haskell бағдарламалау тілінде жебелер функцияларды (Haskell-де > символымен бейнеленеді) нақты түрде біріктіруге мүмкіндік береді. Дегенмен, "жебе" терминінің өзі кейбір (бірақ барлығы емес) жебелердің әртүрлі Клейсли санаттарының морфизмдеріне (категория теориясында "жебе" деп те аталады) сәйкес келуінен туындауы мүмкін. Жаңа түсінік ретінде, бірыңғай стандартты анықтамасы жоқ, бірақ барлық тұжырымдамалар логикалық тұрғыдан эквивалентті, қажетті әдістерді қамтиды және нақты математикалық заңдарды қатаң сақтайды.