Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық зерттеуші және автор
British explorer and author
Файнс Морисон (немесе Морисон) (1566 – 12 ақпан 1630) 1590-шы жылдардың көп бөлігін Еуропа құрлығында және Жерорта теңізінің шығыс аймақтарында саяхаттап өткізді. Ол туралы кейіннен көп томдық "Саяхат жолдары" атты еңбегінде жазды, бұл еңбек тарихшылар үшін ол барған елдердегі әлеуметтік жағдайлардың картинасы ретінде құнды.
Fynes Moryson (or Morison) (1566 – 12 February 1630) spent most of the decade of the 1590s travelling on the European continent and the eastern Mediterranean lands. He wrote about it later in his multi volume Itinerary, a work of value to historians as a picture of the social conditions existing in the lands he visited.
Өмір
Морисон Линкольнширдегі Гримсбидің парламент мүшесі болған Томас Морисонның ұлы болды. Файнс Морисон Кембридждегі Питерхауста білім алды және бітіргеннен кейін одан әрі оқу үшін стипендия алды. 1591 жылдың мамыр айынан 1595 жылдың мамыр айына дейін Морисон жергілікті әдет-ғұрыптарды, институттарды және экономиканы бақылау мақсатында континенттік Еуропаны аралап жүрді. Ол жазбалар жасады. 1596 жылдың басынан 1597 жылдың ортасына дейін ол Иерусалимге, Триполиге, Антиохияға, Алеппоға, Константинопольге және Критке сапар шекті, дәл осы мақсатта. 1600 жылы Морисон Ирландиядағы патша әскерінің басшысы және қолбасшысы болған Лорд Маунтджойдың жеке хатшысы болып тағайындалды. Морисонның ағасы сэр Ричард Морисон да Ирландиядағы үкіметтік жоғары лауазымды қызметте болды. 1603 жылы көтеріліс аяқталғаннан кейін Морисон мен Маунтджой екеуі де Англияға оралды. Морисон 1606 жылы Маунтджой қайтыс болғанға дейін оның хатшысы болып қызмет етті. Кейін Морисон Маунтджоймен бірге болған жылдарындағы Ирландияның әскери және үкіметтік істері туралы кітап жазды. 1617 жылы Морисон "Жол жүру кестесі" атты үш томдық еңбегін жариялады: Германия, Богемия, Швейцария, Нидерланды, Дания, Польша, Италия, Түркия, Франция, Англия, Шотландия және Ирландияның он екі доминионы арқылы он жылдық саяхат. "Жол жүру кестесі" бастапқыда төрт немесе бес томнан тұруы тиіс болған. Оның өмірінде тек үш том ғана жарық көрді, олар баяндаманың ортасында тоқталды. Морисон мәтіндерін латын тілінен аударуға тура келді, осылайша оларға кең аудитория табуға мүмкіндік болды. Алдыңғы аргументті жалғастыратын төртінші том 1626 жылы баспаға жіберілді. Бірақ ол басылмаған, және Оксфордтың Корпус-Кристи колледжі кітапханасында қолжазба түрінде сақталған. Кейін ол "Шекспирдің Еуропасы: Файнс Морисонның жол жүру кестесінің басылмаған тараулары" деген атпен жарық көрді. Бұл – 16 ғасырдың соңындағы Еуропаның жағдайына жасалған шолу. Морисонның "Жол жүру кестесінің" I, III және IV томдары негізінен Еуропа континентін, ал екінші кезекте Осман жерлерін қамтиды. I том 1591 жылдан 1598 жылға дейінгі саяхаттық баяндамаларды, ал III және IV томдар география, әдет-ғұрып, сән, дін және саяси институттар тақырыптарын қамтитын тақырыптық "Саяхаттау туралы әңгімелерден" тұрады. Соңғысында Ирландиядағы әдет-ғұрыптар мен институттар туралы кең мақалалар, сондай-ақ Англия, Шотландия және Ирландия туралы қысқаша мақалалар бар, автордың пікірінше, оларды толықтыру қажет болды. Екінші том 1599-1603 жылдардағы Ирландиядағы көтеріліс қозғалыстарына арналған. Кейде Морисон бейтарап емес және сенімсіз ақпарат көзі. Оның өмірбаянын жазған Чарльз Хьюз: «Оның түріктер мен ирланд дін қызметкерлерін қоспағанда, барлық адамдарға адал ниеті болды» дейді, яғни ол түріктер мен ирланд дін қызметкерлеріне қарсы бейтараптық танытқан және олар туралы ақпараттың нашар көзі. Оның ирланд дін қызметкерлеріне деген жеккөрушілігін оның "Жол жүру кестесіндегі" сатиралық өлеңі көрсетеді. Онда ирландияны төрт жаман жануардың шалғаны айтылады: биттер, егеуқырлар, дін қызметкерлері және қасқырлар. Осы томда «Қуанышты Рождество» сөзінің басылымда алғаш рет кездесетініне сенемін: әйелі мен үлкен ұлы кенеттен алынды, ал өзі артқы терезеден, жалаңаш, орманға қашып шықты, онда ол суық Рождествоны өткізді, ал менің Ием үйінде, оған және оның Боннагтары мен кернелеріне қуанышты Рождество тойлау үшін жасалған азық-түлікпен мол той жасады.
Moryson was the son of Thomas Moryson, a Lincolnshire gentleman who had been member of parliament for Grimsby in Lincolnshire. Fynes Moryson was educated at Peterhouse, Cambridge, and after graduating he gained a fellowship for further study there. From May 1591 to May 1595 Moryson travelled round Continental Europe for the specific purpose of observing local customs, institutions, and economics. He took written notes. From early 1596 to mid 1597, he journeyed to Jerusalem, Tripoli, Antioch, Aleppo, Constantinople, and Crete, for the same purpose. In 1600, Moryson was appointed personal secretary to Lord Mountjoy, who was the head of government and commander in chief of the crown army in Ireland, then fighting against Tyrone's Rebellion. One of Moryson's brothers Sir Richard Moryson also held an upper level government appointment in Ireland. When the rebellion ended in 1603, Moryson and Mountjoy both returned to England. Moryson remained Mountjoy's secretary until Mountjoy's death in 1606. Later Moryson wrote a book about the military and government affairs of Ireland during the years when he was there with Mountjoy. In 1617, Moryson published the first three volumes of An Itinerary: Containing His Ten Years Travel Through the Twelve Dominions of Germany, Bohemia, Switzerland, Netherland, Denmark, Poland, Italy, Turkey, France, England, Scotland and Ireland. The Itinerary was originally intended to consist of four or five volumes. Only three volumes were published in his lifetime, breaking off in the middle of an exposé. Moryson had to translate his texts from Latin to find a larger audience. A fourth volume, continuing the previous argument but written in English from the outset was licensed for the press in 1626. Apparently, it was never printed, and is preserved in manuscript in the library of Corpus Christi College, Oxford. and published under the title "Shakespeare's Europe: Unpublished Chapters of Fynes Moryson's Itinerary. Being a survey of the condition of Europe at the end of the 16th century." The volumes I, III and IV of Moryson's Itinerary primarily cover Continental Europe and secondarily the Ottoman lands, with volume I being travel narratives from 1591 to 1598 and volumes III and IV forming a thematic "Discourse of Travelling" covering themes of geography, customs, fashion, religion and political institutions. The latter also has extensive material on customs and institutions in Ireland and more concise articles on England and Scotland and Ireland, which needed, according to the author, to be elaborated. Volume II, on the other hand, is devoted to rebellious movements in Ireland from 1599 to 1603. Sometimes Moryson is a prejudiced and unreliable informant. His biographer Charles Hughes says "he had a sane charity for all men, except Turks and Irish priests", which is another way of saying that he was prejudiced against Turks and Irish priests and is a poor source for information about them. His antipathy to Irish priests can be illustrated by a satirical verse in his Itinerary in which "four vile beasts" are said to afflict the Irish: lice, rats, priests, and wolves. It is believed that in this volume, it is the first time that "Merry Christmas" is found in print: so suddenly as his wife and eldest son were taken, and himself hardly escaped at a backe window, and naked, into the woods, where he kept a cold Christmas, while my Lord hued plentifully in his house, with such provisions as were made, for him and his Bonnaghs and kerne to keepe a merry Christmas.
Конкордтанстық
Кітап Файнс Морисон – Саяхат (А) Жылдар 1617-шы жылғы басылым. 1907/08 І бөлім 1; 2; 3.1 Саяхаттар 1591–98 I, 1 I, 1 3.2–3.5 I, 217 II, 1 3.6 Ақша айырбастау 1605–17 I, 275 II, 122 ІІ бөлім 1; 2.1 Ирландиядағы көтеріліс 1599–1602 II, 1 II, 165 2.2 II, 141 III,1 ІІІ бөлім 1 Саяхат туралы әңгіме 1605–17 III, 2 III, 349 2.1 Саяхаттау тәсілдері III, 54 III, 464 2.2 Ғимараттар туралы III, 63 III, 483 2.3–4 География III, 75 IV, 1 4.1; 4.2 Киім-кешек III, 165 IV, 204 4.3 Ұлттық мемлекет III, 181 IV, 238 Файнс Морисон – Саяхат (Б) 1617–26 Қолжазба басылым. 1903 жылғы басылым. 1995 IV бөлім 1; 2.1 (жалғасы) fol.1 1 II, 1–615 2.2 fol.231 174 II, 616–796 3 Дің fol.300 261 III, 796–1199 4 Табиғат және мінез-құлық fol.460 290 IV, 1200–1741
Book Fynes Moryson – Itinerary (A) Years ed. 1617 ed. 1907/08 Part I 1; 2; 3.1 Journeys 1591–98 I, 1 I, 1 3.2–3.5 I, 217 II, 1 3.6 Money exchange 1605–17 I, 275 II, 122 Part II 1; 2.1 The Rebellion in Ireland 1599–1602 II, 1 II, 165 2.2 II, 141 III,1 Part III 1 The Discourse of Travelling 1605–17 III, 2 III, 349 2.1 Means to Travel III, 54 III, 464 2.2 On Buildings III, 63 III, 483 2.3–4 Geography III, 75 IV, 1 4.1; 4.2 Apparel III, 165 IV, 204 4.3 Commonwealth III, 181 IV, 238 Fynes Moryson – Itinerary (B) 1617–26 Manuscr. ed. 1903 ed. 1995 Part IV 1; 2.1 (continued) fol.1 1 II, 1–615 2.2 fol.231 174 II, 616–796 3 Religion fol.300 261 III, 796–1199 4 Nature and Manners fol.460 290 IV, 1200–1741