Кіріспе
Бір файлдық жүйесі бар сақтау аймағы, әдетте қатты дискідегі бір бөлімде орналасқан. Компьютерлік деректерді сақтауда том немесе логикалық диск – бұл бір файлдық жүйесі бар, әдетте (бірақ міндетті емес) қатты дискідегі бір бөлімде орналасқан, қолжетімді сақтау аймағы. Том физикалық дискіден өзгеше болуы мүмкін, бірақ оған операциялық жүйенің логикалық интерфейсі арқылы қол жеткізуге болады. Дегенмен, том бөлімшеден өзгеше.
In computer data storage, a volume or logical drive is a single accessible storage area with a single file system, typically (though not necessarily) resident on a single partition of a hard disk. Although a volume might be different from a physical disk drive, it can still be accessed with an operating system's logical interface. However, a volume differs from a partition.
Бөлімшеден айырмашылықтар
Көлем мен бөлім – бір емес. Мысалы, дискеталар қазіргі заманғы компьютерлік бағдарламалық жасақтамамен бөлінбегендіктен, бөлімдерсіз болғанымен, том ретінде қолжетімді болуы мүмкін. Сондай-ақ, операциялық жүйе (ОЖ) онымен байланысты ешқандай томды танымай-ақ, бөлімді тани алады, мысалы, ОЖ онда сақталған файлдық жүйені түсіндіре алмаған кезде. Мұндай жағдай, мысалы, Windows NT негізіндегі ОЖ-лар Linux-та кеңінен қолданылатын ext4 файлдық жүйесі сияқты Microsoft емес бөлімдері бар дискілерді кездестіргенде туындайды. Тағы бір мысал – Intel әлеміндегі «Кейіңгі бөлім» (Extended Partition). Бұл бөлімдер, бірақ олар тікелей файлдық жүйені қамтымайды. Оның орнына, олардың ішінде «логикалық дисктер» (немесе томдар) құрылуы керек. NetWare томдары да бір бөлімнің ішінде орналасқанда осылай болады. Қысқасы, томдар логикалық ОЖ деңгейінде, ал бөлімдер физикалық, құрылғы деңгейінде болады. Кейде олар бір-бірімен сәйкес келеді, бірақ мұндай сәйкестік кепілдік берілмейді. Microsoft Windows Server 2008 және одан кейінгі нұсқаларында «көлем» термині «бөлімді» де қамтитын жоғары деңгейдегі ұғым ретінде қолданылады. Томды бір файлға жиналған күйде кездестіру де сирек емес. Мысалдарға ISO9660 дискінің бейнелері (CD/DVD бейнелері, көбінесе «ISO» деп аталады) және Mac OS X-тің орнату томдары (DMG) жатады. Бұл томдар басқа томның ішінде орналасқан файлдар болғандықтан, олар бөлімдер емес екені анық.
Номенклатура
Linux жүйелерінде томдар әдетте Логикалық томды басқарушы (Logical Volume Manager) немесе Кәсіпорындық томды басқару жүйесі (Enterprise Volume Management System) арқылы басқарылады және mount(8) командасымен манипуляцияланады. Microsoft Windows NT негізіндегі нұсқаларында томдар ядромен басқарылады және Disk Management MMC қосымшасы немесе Diskpart командалық жол құралы арқылы басқарылады.
Unix-қа ұқсас операциялық жүйелер
Unix-ке ұқсас операциялық жүйелерде жүктеу томынан басқа толықтар файлдық жүйенің ішінде бір жерде орнату нүктесіне ие, ол жол арқылы көрсетіледі. Логикалық тұрғыдан алғанда, томда сақталған каталог ағашы орнату нүктесіне қосылады. Әдетте, орнату нүктелері көбінесе "/mnt" деп аталатын каталогқа орналастырылады, бірақ кейде "/media" және басқа атаулар да қолданылады. Белгілі бір жолды басқа томды орнату нүктесі ретінде пайдалану үшін, онда каталог (кейде "папка" деп те аталады) болуы керек. Unix-ке ұқсас операциялық жүйелерде томдардың орнату нүктелерін басқару үшін команда қолданылады. Мысалы, егер "info.txt" атты мәтіндік файлды сақтаған CD-ROM дискісі орнату нүктесінде орналастырылса, мәтіндік файл сол жол арқылы қолжетімді болады.
Деректерді басқару жылдамдығы
Бір томдағы файлдарды файлдық жүйені қолдану арқылы, деректерді жылжытпай, сол томның кез келген басқа жеріне жылжытуға болады. Дегенмен, егер файл томнан тыс жерге көшірілсе, деректердің өзі физикалық түрде жылжытылуы керек, бұл әлдеқайда шығынды операция. Осы тұжырымды жақсырақ түсіну үшін үлкен кітапхана мысалын қарастырайық. Егер ғылыми еңбек бастапқыда "өсімдіктер" тақырыбына жатқызылса, бірақ кейін "флора" тақырыбына ауыстырылса, кітапты қайтадан жазудың қажеті жоқ, кітаптың полкадағы орны өзгермейді, тек каталог карточкасын ауыстыру жеткілікті. Алайда, кітапты басқа кітапханаға көшіру үшін каталог карточкаларын ғана түзету жеткіліксіз. Кітаптың өзін жылжыту қажет.
Таңбалар мен реттік нөмірлер
Топтама белгісі – файлдық жүйедегі нақты бір томға берілген атау. FAT файлдық жүйесінде томдық белгі дәстүрлі түрде 11 таңбамен шектелген (8.3 шектеуін көрсетеді, бірақ атау мен кеңейтімге бөлінбейді), тіпті ұзақ файл атауларына рұқсат берілген жағдайда да, арнайы томдық белгі атрибуты бар дискінің түбірлік каталогында жазба ретінде сақталады, сондай-ақ дискінің жүктеу секторындағы кеңейтілген BIOS параметр блогының 11 байттық өрісіне көшіріледі. Белгі әрқашан FAT және VFAT файлдық жүйелерінде үлкен әріптермен сақталады және әдеттегі файл атаулары үшін рұқсат етілмейтін арнайы таңбаларды қамтамайды. NTFS файлдық жүйесінде томдық белгінің ұзындығы 32 таңбаға дейін шектелген, кіші әріптерді және тіпті Юникодты қамтуы мүмкін. exFAT файлдық жүйесінде томдық белгінің ұзындығы да 11 таңбаға дейін шектелген, бірақ кіші әріптер мен Юникодты қамтуы мүмкін. Команда DOS, Windows және OS/2 жүйелерінде белгіні өзгерту үшін қолданылады. Windows Explorer сияқты графикалық интерфейсті жүйелерде, томды бөліп көрсеткен кезде басып тұруға болады, немесе атауды оң жақ батырмамен шерту арқылы контексттік мәзірді шығаруға болады, ол қайта атауға мүмкіндік береді – бұл файлды қайта атау процесімен бірдей. Windows-та белгіні өзгерту FAT файлдық жүйелері үшін томды құрудың уақыт белгісін ағымдағы күн мен уақытқа өзгертеді. NTFS бөлімдерінде System Volume Information каталогы бар, оның құрылу уақыты Windows бөлімді жасағанда немесе жеке дискілік құрал арқылы қайта бөлуді (жаңа томды құру) бірінші рет танығанда белгіленеді. Белгіден айырмашылығы, томның сериялық нөмірі әдетте бірегей болады және пайдаланушы оны әдетте өзгертеді, сондықтан том өзгерген кезде (дискіні алып тастап, басқасын қосу) тұрақты және сенімді идентификатор болып табылады. Дискіні пішімдеу сериялық нөмірді өзгертеді, бірақ белгіні өзгерту өзгертеді. Ол 1950 жылдары негізгі компьютерлердің операциялық жүйелерінде пайда болды. OS/360 желісінде ол қолданушымен конфигурацияланады, ең көп алты таңбаға ие, үлкен әріптермен жазылады, әріппен басталуы керек және жүйеге томды бірегей түрде анықтайды. Мысалы, "SYSRES" жүйелік тұрақ көлемі үшін жиі қолданылады. Операциялық жүйелер томның сериялық нөмірін орнату нүктесінің атауы ретінде пайдалана алады. Томның сериялық нөмірі – дискілік немесе таспалық томға тағайындалған сериялық нөмір. FAT және NTFS файлдық жүйелерінде томның сериялық нөмірі дискінің жетегінде бар-жоғын анықтау және оны басқасымен алмастырылған-алмастырылмағанын анықтау үшін қолданылатын мүмкіндік. Бұл идентификациялық жүйені Microsoft және IBM OS/2 әзірлеу кезінде жасады. Ол MS DOS 4.01 нұсқасында 1988 жылы енгізілді. Томның сериялық нөмірі – дискіні пішімдеу кезінде ағымдағы компьютердегі нақты уақыт сағатындағы күн мен уақытпен анықталатын 32 биттік сан. Бұрын операциялық жүйе дискі алмастырылғанын анықтау үшін дискінің томдық белгісін оқу керек болатын. Алайда, тіпті сол кезде томдық белгі бірегей болуы міндетті емес және оны таңдауға болады. Сондықтан көптеген пайдаланушылар дискілерге мағыналы атау бермеді және бұрынғы әдіс сәтсіз аяқталды. Команданы командалық жолдан томның ағымдағы белгісі мен сериялық нөмірін көрсету үшін пайдалануға болады.
by Microsoft and IBM during their development of OS/2. It was introduced in MS DOS 4.01 in 1988. The volume serial number is a 32 bit number determined by the date and time on the real time clock on the current computer at the time of a disk's formatting. Previously, determination by the OS of whether a disk was swapped was done by reading the drive's volume label. However, even at that time the volume label was not required to be unique and was optional. Therefore, many users had not given disks any meaningful name and the old method failed. The command can be used from the command line to display the current label and serial number of a volume.