Ямаға Соко: Самурай этикасы мен философиясы

Кіріспе

Ямага Соко (жапонша: 山鹿素行) – Эдо кезеңіндегі Токугава сёгунатының тұсындағы жапондық әскери жазушы және философ. Ғалым ретінде ол Конфуцийдің "жоғары адам" идеясын Жапонияның самурайлар тобына қатысты қолданды. Бұл самурайлардың өмір салты мен мінез кодексінің маңызды бөлігіне айналды.

Өмірбаян

Ямага Айзувакамацуда бұрынғы Айзу доменінің ронинінің ұлы ретінде дүниеге келді және 1628 жылы алты жасында Эдоға көшіп келді. Ол сол кезден бастап қытай классикасын оқыды және тоғыз жасында Токугава сёгунатының басым идеологиясының негізіне айналған Синто және конфуциандық сенімдер мен тәжірибелерді практикалық тұрғыда үйлестірген неоконфуцианның жақтасы Хаяши Разанның шәкірті болды. 15 жасында ол Кай провинциясына барып, Обата Кагенориден әскери стратегияны оқыды. Бірақ, қырық жасқа келгенде ол ресми доктринадан бас тартып, Хаяши кланы тарапынан қолдау тапқан Чэн-Чжу мектебін қабылдамай, оның ықпалымен жазған барлық кітаптарын өртеп жіберді. Бұл, сондай-ақ "Сейкё Ёроку" атты философиялық еңбегін жариялауы, келесі жылы Айдзу доменінің даймёсы Хошина Масаюкидің қоздырысымен тұтқындалуына себеп болды. Ямага шындыққа тек Конфуцийдің этикалық ұстанымдары арқылы жететініне сендінді және конфуцийшіл дәстүрдегі кейінгі дамулар бастапқы ілімнің бұрмалануын білдіретінін мәлімдеді. Алайда Хошина бұл шабуылды Токугава билігіне қатер деп қарастырып, оны Эдодан қуғынға жіберді. Эдодан қуылғаннан кейін көп ұзамай, Ямага 1653 жылы Харима провинциясындағы Ако доменіне көшіп, Асано Нагатомомен дос болып, аймақта конфуциандық және әскери ғылымның маңызды ұстазы болды. Ямаганың ықпалы кейін Генроку Ако оқиғасында байқалды, өйткені оның басшысы Оиши Йосио оның адал шәкірттерінің бірі болған. Ямага "жауынгерлік сенім" (букё) және "әділ адамның жолы" (шидо) тақырыбында бірнеше еңбек жазды. Осылайша ол жауынгерлер класының асқақ миссиясын және оларға жүктелген міндеттерін сипаттады. Уильям Скотт Уилсонның "Самурай идеалдары" кітабында айтылғандай, Ямага "Шидо теориясында (бушидодан кем радикалды теория) жауынгерді қоғамның басқа топтары үшін конфуцийлік тазалықтың үлгісі және оның жолынан тайғандарды жазалаушы ретінде анықтады". Уилсон Ямага самурайды "бір түрі жауынгер данасы" деп ойлаған және өзінің жазбаларын осы "адамнан асқан идеалдың" жетілдіруіне бағыттаған, бірақ "осы ойлау бағыты Эдо кезеңінің ғалымдарына тән болды, олардың болжамдарға бейімділігімен". Ол самурайлардың зияткерлік дамуы үшін бейбіт өнер, әдебиет және тарихтың маңызды екенін атап өтті. Ямага самурайлар класының тарихи трансформациясын көрсетеді, олар таза әскери аристократиядан саяси және интеллектуалды көшбасшылыққа айналды. Оның шәкірттерінің бірі Даидожи Юзан, Даидожи әулетінің самурайы, ол маңызды бушидо мәтінінің авторы болды – "Будо шошин шу". Ол сондай-ақ голландтықтардың әкелген батыс қару-жарағы мен тактикасын зерттеу және қабылдау қажеттігіне назар аударды. Ямаганың өмірін толық түсіну және бағалау үшін оның замандасы Мацудайра Саданобудың өмірі маңызды контекст береді. Екеуі де конфуцийшілдіктің азаматтық және жеке құндылықтарына толық сенді, бірақ Эдо дәуіріндегі қоғамдағы өздерінің орнына байланысты осы қағидаларды сәл әртүрлі түсіндірді. Өз уақытында конфуцийшіл құндылықтардың осы тұжырымдамасы голландтықтардың әкелген батыс қару-жарағы мен тактикасын зерттеу және қабылдау қажеттігіне назар аударуға итермелеген факторлардың бірі болды. Ямаганың тұжырымы өткен ғасырлардағы жазбаларды қайта жаңартып, жүйеледі және императорды барлық адалдықтың орталық нүктесі ретінде көрсетті. Сондықтан оның ілімдері қазіргі феодалдық құрылымдағы барлық адамдарға тікелей қатысты және ол императордың мәртебесін өзгертуді талап етпеді. Ямага 1675 жылы кешіріліп, Эдоға оралуға рұқсат алды, онда ол келесі 10 жыл бойы әскери пәндерді оқытты. Ол 1685 жылы қайтыс болды және оның қабірі Токиодағы Синдзюкудағы Сосан дзидің Сото Дзен ғибадатханасында орналасқан. Оның қабірі 1943 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды.

Yamaga was born in Aizuwakamatsu the son of a rōnin formerly of Aizu Domain and moved to Edo at the age of six in 1628. He had been studying the Chinese classics from that time, and at the age of nine became a student of Hayashi Razan, a follower of Neo Confucianism who had developed a practical blending of Shinto and Confucian beliefs and practices which became the foundation for the dominant ideology of the Tokugawa shogunate. At the age of 15, he travelled to Kai Province to study military strategy under Obata Kagenori. However, at the age of forty he broke away from the official doctrine, rejecting the Cheng–Zhu school promoted by the Hayashi clan and burning all of the books he had written while under its influence. This, along with the publishing of a philosophical work entitled Seikyo Yoroku, caused him to be arrested the following year at the instigation of Hoshina Masayuki, daimyō of Aizu Domain. Yamaga proclaimed his belief that the unadulterated truth could be found only in the ethical teachings of Confucius, and that subsequent developments within the Confucian tradition represented perversions of the original doctrine. Hoshina, however, saw this attack on the prevailing orthodoxy as a potential challenge to Tokugawa authority itself and ordered his exile from Edo. Soon after his expulsion from Edo, Yamaga moved to the Akō Domain in Harima Province in 1653, befriending Asano Nagatomo and becoming an important teacher of Confucianism and military science in the region. Yamaga's influence would later be expressed in the Genroku Akō incident, as its leader, Ōishi Yoshio, had been one of his devoted pupils. Yamaga wrote a series of works dealing with "the warrior's creed" (bukyō) and "the way of the gentleman" (shidō). In this way he described the lofty mission of the warrior class and its attendant obligations. According to William Scott Wilson in his Ideals of the Samurai, Yamaga "in his theory of Shidō (a less radical theory than bushidō), defined the warrior as an example of Confucian purity to the other classes of society, and as punisher of those who would stray from its path". Wilson wrote that Yamaga thought of the samurai as a "sort of Warrior Sage" and focused his writings on the perfection of this "transcendent ideal", but "this direction of thinking was typical of the scholars of the Edo Period in its tendency toward speculation". He re emphasized that the peaceful arts, letters, and history were essential to the intellectual discipline of the samurai. Yamaga thus symbolizes the historical transformation of the samurai class from a purely military aristocracy to one of increasing political and intellectual leadership. One of his pupils was Daidōji Yūzan, a samurai from the Daidōji family, who would become the author of an important bushidō text, Budō shoshin shu. He also drew attention to the need to study and adopt Western weapons and tactics, as introduced by the Dutch. The life of his near contemporary Matsudaira Sadanobu presents a plausible context for more fully understanding and appreciating Yamaga's life. Both believed entirely in the civic and personal values of Confucianism, but both construed those precepts a little differently because of their places in Edo period society. In his own time, this conception of Confucian values was among the factors that led him to draw attention to the need to study and adopt Western weapons and tactics, as introduced by the Dutch. Yamaga's conception restated and codified the writings of past centuries and pointed to the emperor as the focus of all loyalties. His teachings, therefore, had direct application for everyone in the existing feudal structure, and he was not calling for a change in the status of the emperor. Yamaga was pardoned in 1675 and allowed to return to Edo, where he taught military studies for the next 10 years. He died in 1685, and his grave is at the Sōtō Zen temple of Sōsan ji in Shinjuku, Tokyo. His grave was designated a National Historic Site in 1943.