Кіріспе

Канадада туған ландшафт сәулетшісі, бақ дизайнымен айналысушы, қала жоспарлаушы және автор (1910–1979)

Артур Кони Туннард (1910 жылы Викторияда, Британдық Колумбияда дүниеге келген – 1979 жылы қайтыс болған), кейін Кристофер Туннард деп аталған, «Заманауи ландшафттағы бақтар» (1938) кітабының авторы, Канадада туған ландшафт сәулетшісі, бақ дизайнымен айналысушы, қала жоспарлаушы болған.

Өмірбаян

Кристофер Туннард – Кристофер Кони Туннардтың ұлы, Бостон қаласының жанындағы Линкольнширдегі Фрэмптон үйінің иесі Чарльз Томас Туннардтың (қазіргі тұрғын үй күтім үйі) және Мадлен Кингскоттың екінші баласы. Оның бір кіші інісі болған, Питер Кингскот Туннард (11 желтоқсан 1919 ж. туған, 16 наурыз 1940 ж. қайтыс болған), 20 жасында дүние салды. Туннардтың әйелінің ағасы – Джон Чарльз Туннард (1873 ж. туған), оның жалғыз ұлы – британдық сюрреалист суретші Джон Туннард (1900–1971). Тағы бір әйелінің ағасы – Томас Монктон Туннард (1882 ж. туған), Birtles Hall-дың викарийі, Over Alderley, Грейс Кукқа үйленген және пианист Виола Мэри Туннардты (1916–1974), Томас Ньюбург Туннардты (1919 ж. туған) және галерея иесі Питер Хамфри Туннардты (1920 ж. туған) әке болған. Ол сонымен қатар, Чертсидегі Раймонд Макграт жобалаған, дөңгелек Арт-Деко стиліндегі Сент-Эннс-Корт (II* санаттағы ғимарат) ғимаратындағы 18 ғасырдың бұрынғы бақтарын өзгерткені үшін танымал, онда Туннард қысқа уақыт бойы сол кездегі серігі, биржа брокері Г.Л. Шлезингермен бірге тұрған. Ол «Архитектуралық шолу» журналына бірқатар мақалалар жазды, кейін «Заманауи ландшафттағы бақтар» манифесі ретінде қайта жарияланды. 1939 жылы ол «Барлық Еуропа үйі» үшін бақтың дизайнын жасады, Earls Court-тағы «Идеал үй көрмесінде». Сол жылы ол Уолтер Гропиус шақыруымен Гарвардтың Дизайн мектебінде оқыту үшін Америкаға көшті. 1938 жылдан 1943 жылға дейін Туннард Гарвардта сабақ берді. Массачусетс штатында жүргенде ол заманауи үйлер үшін бірнеше бақтарды жобалады, олардың фотосуреттері мен/немесе суреттері кейіннен 1948 жылы кітабының екінші басылымында жарияланды. Олардың арасында Эдвард Д. Стоун мен Карл Кохтың Кембридждегі Кох үйі үшін жасалған шағын аула бақшасы, Кохпен бірге Бельмонттағы Снейк Хилл-роудтағы ерте заманауи тұрғын үй құрылысын жоспарлау, және Линкольндегі кең аумақты ауылдық жер үшін бақша жобалары бар. 1943/44 оқу жылында Туннард анасы Мадлен Кингскотпен бірге Greenwich Village-де тұрды. Мадлен Нью-Йоркке басқа ұлы Питер Кингскоттың жанында болу үшін көшті, ол 40 миль қашықтықтағы Риджфилдте, КТ Майкл Чеховтың театр студиясында жұмыс істеді. Питер – ақын және әңгімелер жазушы, бірақ оның мансабы 1940 жылдың ортасында 20 жасында қайтыс болған кезде тоқталды. Ол сонымен қатар АҚШ-тағы қала құрылысы туралы бірнеше кітап жазған. Ең танымалдарының бірі – Туннард пен Борис Пушкаревтің «Адам жасаған Америка: Хаос ма, бақылау ма?» (1963) кітабы, ол 1964 жылы ғылым, философия және дін саласындағы Ұлттық кітап сыйлығын жеңіп алды. 1969 жылы Йель университеті оны рұқсатсыз студенттерге қабылдау туралы хаттар жібергені үшін, шешілмеген кафедралық даудан кейін, төмендету арқылы жазалады. Бұл формалды бақ емес. Ағаштар үйге қатысты топта немесе жеке-жеке қалыптасады. Бұл Туннардтың «пайдалы аумақтардың арасындағы бөліністі жою және олардың пайдалану мүмкіндігін арттыру арқылы кеңістікті ағыту» деп сипаттаған тұжырымдамасы. Туннардтың тағы бір жобасы – архитектор Реймонд Макгратпен бірлесіп жасалған Galby Leicestershire House. Үйдің құрылыс материалдары ландшафтқа сәйкес таңдалған. Мысалы, Бодезерттің бұрынғы үлкен иеліктерінің қалдықтары жаңа ғимаратты салу үшін пайдаланылды. Сонымен қатар, Туннард бақтың үй мен ашық ландшафттың арасындағы байланыс ретінде түсіндірілуін қалады, жай ғана формалды бақ ретінде емес.

Құрылыс философиясы

Туннард Англияға бақ дизайны Эдвин Лютенс, Гертруд Джекилл және Маккей Хью Бейли Скоттың еңбектеріне күшті ықпал еткен кезеңде келді. Әртүрлі Өнер және қолөнер қозғалысы осы негізге сүйене отырып, бақтың ерекше элементтеріне, мысалы, кездейсоқ төселген жолдарға, перголаларға, күн сағаттарына, батып кеткен бассейндерге және мүсіндерге назар аударды. Туннард мұны бақ дизайнының "романтикалық әдемілеуі" деп есептеді және оған қарсы тұрып, ландшафт дизайнына модернистік көзқарас ұсынды, оны "Қазіргі заманғы ландшафттағы бақтар" атты polemical еңбегінде білдірді. Оның тәсілі әшекейлеуден, сезімталдықтан және классикалық сілтемелерден аулақ болып, функционалдық минималистік дизайнды қолдады. Мысалы, оның Чермаевтың Бентли Вуд үйі үшін жасаған танымал ландшафты, өзі де модернистік болатын, айналасындағы орманды жұқарып, кейбір жерлерін нарцисстермен қайта отырғызды. Оның жазбалары Томас Долливер Черч сияқты дизайнерлердің келесі буынына әсер етті.

Қазіргі заманғы саябақтар

1937 жылдың қазанынан 1938 жылдың қыркүйегіне дейін «Architectural Review» журналында мақалалар сериясы ретінде алғаш рет жарияланған «Gardens in the Modern Landscape» кітабы, сол кездегі ландшафт архитектурасының қалыпты көзқарастарына күрт қарсы келді. Джеффри Джеллико «Gardens in the Modern Landscape» кітабына «Architecture Review» журналында шолу жазып, Туннардтың жұмысын жоғары бағалады. Ландшафт архитектурасының бұрынғы және кеңінен қабылданған стильдерін жоққа шығара отырып, Туннард жаңа табиғатты ашады, симметрия және бақтың картина сияқты шектеулі кеңістікке сығуы сияқты қалыпты қағидаларды сынап, бұзады. Ол кітапты: «Егер сіз бұл қиындықтарға дайын болсаңыз, сіз ландшафттың жаңа, керемет әлемімен танысасыз» деп сипаттады, бұл қиындықтарды қазіргі қағидаларға қарсы күрес деп атады. Қорыта айтқанда, Джеллико Туннард сипаттаған жаңа ландшафтқа оқырмандардың реакциясы «мүлдем дүрсіліп, немесе ынтамен әсерленген» екенін айтады. Лоуренс Халприн «Gardens in the Modern Landscape» кітабын өзі үшін және болашақ мансабы үшін аян ретінде еске алады. Кітаптан Халприн үшін ең маңызды идея: «Бақ – бұл өнер туындысы, және ол демалыс, ойын-сауық және эстетикалық ләззат алудың бақтың артықшылықтарын кеңінен таратуға тырысқанда, кеңірдек пейзажда басшылыққа алатын көрініс болып табылады». Халприн сондай-ақ Туннардтан оқығысы келді. Жоғары білім алу үшін ол Гарвардтың GSD-сіне түсіп, Туннард және басқа да ықпалды тұлғалармен бірге ландшафт архитектурасын оқыды. Кейіннен Халприн Туннардпен бірлесіп «Task» журналының бір нөмірін шығарды. Уокер, Питер және Мелани Симо. Белгілі ландшафт архитекторы Флетчер Стил Туннардтың қазіргі заманғы құрылыс дизайнына қатысты көзқарасымен келіседі, бірақ Туннардтың көзқарасы әмбебап тұжырымдама емес, жаңа стиль екенін атап өтті.

Қалалық жоспарлау

Туннардтың өмірінің соңғы жылдары ландшафт сәулетінен алшақтады. Ол Йель университетінде қала жоспарлау бойынша оқытумен айналысты, тарихи ғимараттарды сақтауға көбірек назар аударды және қала жоспарлау туралы көптеген кітаптар жазды. 1960-шы жылдардың басында ол Нью-Хейвенді сақтау қорының (New Haven Preservation Trust) негізін қалаушылардың бірі болды. Экбо Туннард қала жоспарлауға кеткенде ландшафт сәулеті зор тұлғасын жоғалтты деді.