Кіріспе

Американдық әйелдер баскетболшысы Элис Рут Болтон (1967 жылғы 25 мамырда туған), Рути Болтон ретінде танымал, – американдық бұрынғы кәсіби әйелдер баскетболшысы. Миссисипи штатының Люцедел қаласында дүниеге келген ол әйелдер баскетболының колледж, Олимпиада және кәсіби деңгейлерінде өнер көрсетті. Болтон 1997 жылдан 2004 жылға дейін Sacramento Monarchs сапында Әйелдер ұлттық баскетбол лигасының (WNBA) ойыншысы болды. Ол Оберн университетінде үлкен әпкесі Мей Ола Болтонмен бірге ойнады. 2011 жылы Әйелдер баскетбол залының мүшесі атанды. Болтон АҚШ Армиясының резервінде бірінші лейтенант қызметін де атқарды.

Кәсіби мансап

Болтон өзінің кәсіби карьерасын 1990–91 маусымында Швециядағы «Висби Ледис» клубында бастады. Келесі маусымда ол Венгрияда ойнап, елде кәсіби түрде ойнаған алғашқы американдық әйел болды. Ол 1992–93 маусымын Италиядағы «C. A. Fainzia» командасында өткізді, ойынға орташа есеппен 26 ұпай жинады. 1995–96 маусымында Болтон Түркияда ойнады. 1997 жылдың 22 қаңтарында Болтон 1997 жылғы WNBA драфтындағы алғашқы ойыншылардың бөлу кезінде «Сакраменто Монаркс» командасының 13-ші таңдауымен шақырылды. Оның тұңғыш ойыны 1997 жылдың 21 маусымында «Юта Старзз» командасына қарсы өткізіліп, 73–61 есебімен жеңіске жетті, онда ол 16 ұпай, 11 допты қайтару және 6 ұрлау көрсетті. Осы нәтижесінің арқасында Болтон WNBA тарихындағы екінші «дабл-даблды» жасады. Алғашқы «дабл-дабл» сол күні, 21 маусымда «Лос-Анджелес Спаркс» және «Нью-Йорк Либерти» командаларының арасындағы матчта Лиза Лесли 16 ұпай және 14 допты қайтару арқылы жасаған еді. Болтон 1997 жылдан 2004 жылға дейін WNBA-да 8 жыл ойнады, барлық 8 маусымды «Монаркс» командасымен өткізіп, франшизаның ең танымал ойыншыларының бірі болды. 1998 жылғы маусымда тізе жарақатының салдарынан ол тек 5 ойынға қатысты, бірақ жағдайын түзеліп, 1999 жылғы маусымда «All-Star» командасына ілікті. Ол 2001 жылғы маусымда да «All-Star» командасына қайтадан шақырылды. «Монаркс» командасымен өткізген 8 маусымында Болтон және команда 5 рет плей-оффқа қатысты. Бұл кезеңде финалға жетпесе де, команда 2001, 2003 және 2004 жылдары Батыс конференциясының финалына өтті. Болтонның соңғы ойыны 2004 жылдың 5 қазанында «Сиэтл Сторм» командасына қарсы 2004 жылғы Батыс конференциясы финалының үшінші ойынында болды. «Монаркс» командасы ойынды 62–82 есебімен ұтып, Болтон соңғы ойынында 4 ұпай және 1 ұрлау көрсетіп, плей-оффтан шығарылды.

Сакраменто Монархтарынан бас тарту сезімін сезіну

2004 жылы плей-оффтағы ойсыратып жеңілістен кейін Болтон WNBA-дан зейнетке шығуға мәжбүр болды. Болтон 2004 жылғы маусым соңында зейнетке шығуға дайын емес екенін және «Монархтар» ұйымы оны зейнетке шығуға қысым жасағанын, осылайша Ребекка Брансон және Николь Пауэлл сияқты жас таланттарды дамытуға мүмкіндік беруді көздегенін айтты. Жағдайды ушықтырған нәрсе – Болтон командада болмаған алғашқы жылы «Монархтар» бұрынғы кедергілерді жеңіп, 2005 жылы WNBA чемпионатында жеңіске жетті, «Коннектикут Сан» командасын бес ойынның үшінде жеңді. Болтон осы кезеңді өміріндегі ең қараңғы және ең ауыртпалықты уақыттардың бірі деп есептейді. Ол 2005 жылдың 23 сәуірінде «Монархтармен» жаттығу лагеріне қатысу шартына қол қойды, бірақ соңғы құрамға ілікпеді және 9 мамырда командадан босатылды. «Монархтар» ұжымы оның күш-жігерін және франшизаға деген адалдығын бағалағанын, бірақ ол енді бұрынғыдай емес екенін және зейнетке шығудың дұрыс шешім болатынын айтты. Сонымен қатар, 2005 жылы Болтонның әкесі де қайтыс болды. Әкесінен айырылып, зейнетке шығуға мәжбүр болғаннан кейін, команданы тастағаннан кейін «Монархтардың» алғашқы чемпиондығын көруге мәжбүр болған Болтон франшиза өзін тастап кеткендей сезінгенін және өмірінің барлық саласы тоқтап қалғандай болғанын айтады. «Sky Sports» телеарнасына берген сұхбатында ол: «Бұл маған қабылдамау секілді әсер етті. Сол кезде әкем қайтыс болды, ол мен үшін тірек болды, мен онымен сөйлесе алмадым. Ол менің бекем тірегім еді. Осы жағдаймен бірге, 25 жыл бойы айналысқан ісімнен қол үзіп, мен терең ойға батып, дұға етуге мәжбүр болдым, қарсыластарыммен бетпе-бет келуім керек еді. Ұйым маған жамандық жасады деп ойладым. Бұл жағдай менің психикалық денсаулығыма зиян келтіруге оңай болды, себебі мен әлі де ұйым үшін жұмыс істеп, күн сайын жұмысқа баруым керек еді» деді.

АҚШ баскетбол

Болтон 1991 жылдың шілде айында Англияның Шеффилд қаласында өткен Дүниежүзілік студенттер ойындарында АҚШ құрамасынан өнер шегетін командаға қосылды. АҚШ құрамасы 1983 жылы алтын медальді жеңіп алған болса, 1985 жылы күміс медальмен аяқтады, 1987 жылы бесінші орынды иеленді, ал 1989 жылы команда қатыспады. Команданы Стэнфорд университетінен Тара ВанДервер баптады. Ашылу ойындарын оңай жеңіске жеткеннен кейін, АҚШ медальдар үшін күресте Қытаймен кездесті. АҚШ алаңнан 36% ғана тигізді, бірақ Қытай командасының тигізуін 35% дейін шектеді және 79-76 есебімен жеңіп, алтын медаль үшін күреске өтті. Онда олар 7-0 есебімен жеңіліссіз келген Испанияға қарсы шықты, бірақ 88-62 есебімен жеңіске жетіп, алтын медальді жеңіп алды. Болтон команданың ең көп ұпай жинаған ойыншысы болды, орташа есеппен ойын сайын 14 ұпай жинады, бұл Лиза Леслидің ойын сайын жинаған 13 ұпайынан сәл көп.

ЖылКомандаОйындарҰпайларFG%3P%FT%СоққыларҚорғауАппастарТоқтатуларҰпай/Ойын
1985 86Auburn3029653,3% 62,8%4.81.41.60.09.9
1986 87Auburn3327552,1% 73,5%2.92.31.60.08.3
1987 88Auburn3533554,7%62,5%74,1%3.16.12.00.19.6
1988 89Auburn3427044,6%37,5%61,8%4.25.72.30.07.9
БарлығыAuburn132117651,1%50,0%68,8%3.74.01.90.08.9

Ағымдағы қызмет

2005 жылы «Монархтар» командасының белсенді ойыншысы ретінде босатылғаннан кейін, ол «Монархтарға» оралып, олардың кеңсесінде жұмыс істеді, қоғамдық қатынастар саласында маманданды. 2004 және 2005 жылдары ол Калифорния штатының Роклин қаласында орналасқан Калифорния Тынық мұхиты конференциясының Уильям Джессуп университетінің әйелдер баскетбол командасының бас бапкері болды. Қазіргі уақытта Болтон Калифорния штатының Вакавилл қаласындағы Вакавилл христиан орта мектебінде әйелдер баскетбол командасының бас бапкері; ол сондай-ақ шіркеу әндерін орындаумен айналысады. Болтон АҚШ Мемлекеттік департаментінің «Спорттық дипломатия» бағдарламасының спорт елшісі ретінде де белсенді қатысады. Осы қызметі барысында ол Армения, Австралия, Қытай, Молдова, Қазақстан, Папуа-Жаңа Гвинея және Сауд Арабиясына барып, әлем бойынша шамамен 1300 жасөспірім мен әйелге баскетбол оқыту семинарларын өткізді. Осылайша Болтон спорт арқылы түсіністік пен ынтымақтастықты арттыру мақсатын көздейтін «Спорттық дипломатия» миссиясына үлес қосты және әлемдегі әйелдер мен қыздардың құқықтарын қорғау жөніндегі АҚШ сыртқы саясатын қолдады. Қазіргі уақытта ол Калифорния штатының Сакраменто қаласында тұрады. Рути Болтон «Голден Стейт Уорриорс» командасымен жұмысын жалғастырып, олардың көптеген жасөспірімдер лагерлеріне қатысады. Ол сондай-ақ Сакраменто округінің және одан тыс аймақтағы көптеген орта және жоғары мектептерде «AIM HIGH» бағдарламасын іске асыруда. Рути Болтон «Рутидің орны» ашылуын қолдап отыр, ол Сакраментоның Оук Парк ауданында орналасады. «Рутидің орны» (1) әйелдер мен отбасыларға арналған травмалық тәжірибеге негізделген, үй ішіндегі зорлық-зомбылықтан зардап шеккендерге көмек орталығы, (2) Сакраменто округінде құрбан болған және сексуалдық қанауға ұшыраған қыздар мен ЛГБТҚ жастарына арналған алғашқы жастар қолдау орталығы, (3) әлеуметтік жаңару моделіне негізделген қайырымдылық дүкені («Бірін үйрет, бірін жеткіз») болады. Рути «Рутидің орны» жобасын «Бейбітшілік үшін қауымдастық» (ACFP) ұйымымен бірлесіп іске асырып жатыр. www.acommunityforpeace.org. 2014 жылы Рути көп ұлтты спорт ардагерлерінің залына енгізілді. Рути Болтон – екі кітаптың авторы: 1) «Азаптан бейбітшілікке» және 2) «Өмір бойы саяхат».