Даму

Фильмнің сценариін Бенджамин Брэнд жазды, ол бірнеше шығарылмаған сценарийлерді жазып, студияларға сатқан. Брэнд Грег Харрисон режиссерлік еткен Groove (2000) фильмінде продюсер Даниэль Ренфрюге ассистент болып қызмет еткен. Брэнд, Ренфрю және Харрисон дос болып, туған қаласы Сан-Францискода тұрды. Олар "Ірі киностудиялар#Мини-студиялар" студияларында жеке жобаларды әзірледі. Ренфрюдің сөзінше, бұл студиялар "даму тозағында батқан" еді. Брэнд дүкенді тонау туралы жаңалықты көрді, онда тонаушы касса қызметкерінің денесін кассаның артына жасырып, клиенттер келгенде касса қызметкерінің рөлін сомдаған. Осы оқиғадан, сондай-ақ өзінің өміріндегі тәжірибелерден (бұрын ол Сурет академиясында фотографияны оқытқан) Брэнд сценарий жазып, оны Ренфрю мен Харрисонға ұсынды. Екеуі де әсерлі болды, ал Харрисон бұл "таңғажайып, повествода абстрактілі тәжірибе сияқты, мен оны қызықты және батыл деп ойладым" деді. Брэнд пен Харрисон келесі алты айда сценарийдің бірнеше нұсқаларын жасады. Жақын досының қазасы фильмге жеке шабыттың бірі болғанын айтқан Харрисон, сценарийге көбірек эмоционалды элементтерді енгізуге баса назар аударды; оның сөзінше, олар "травманың субъективті тәжірибесін білдіруге тырысты". Фильмнің даму кезеңінен бұрын Харрисон актриса Кортни Коксты Гарри Трюдо жазған сценарий бойынша Fox Searchlight студиясында түсіріліп жатқан фильмге шақырған. Кокс – "Достар" телесериалындағы рөлімен кеңінен танылған комедиялық актриса және небәрі бірнеше күрделі туындыларға қатысқан. Гарри Трюдоның жобасы комедия ретінде жоспарланғанмен, Харрисон Кокс "драмаға өте қабілетті және комедиялық бейнесінен асып түсуге ниетті" екенін сезінгенін айтты.

Түсірілім

Харрисон, Брэнд және Ренфрю фильмді Сан-Францискода түсіруді ниеттенген, бірақ олардың ұсынысымен мәселелер туындады. Кокс «Достар» сериалына міндеттеме берген, оның түсірілімі Лос-Анджелесте жүріп жатқан еді, ал фильмнің өндіріс шығындары түсірілімнің барлық кезеңіне өндіріс тобының Солтүстік Калифорнияға көшуіне мүмкіндік бермеді. Фильм жасаушылар Лос-Анджелесте түсіруге мәжбүр болды, бірақ Ренфрю кейіннен олардың шешіміне өкімділік білдірмеді: «Біз оқиғаның анонимді қалалық аймақта өрілуін қаладық. Менің ойымша, біз осыны іске асыра алдық». Фильмнің операторы – Нэнси Шрайбер, ол бұрын Mini DV форматында фильм түсірген емес. Харрисон фильмнің бөлімдері мен Софидің эмоциялары арасындағы ауысуды визуалды түрде көрсетуді жоспарлаған және Шрайберге сәйкес түрлі түс схемаларын қолдануды тапсырған. Ашылу тонау сахналары үшін (фильмде қайталап көрсетілетін), Шрайбер ақ баланс пен түс температурасын реттеуге мүмкіндік беретін екі Panasonic AG DVX100 камерасын сатып алды. Ол суретті жасыл түспен көрсету үшін оларды жарық сүзгілерімен және фильмдегі нақты дүкеннің айналасындағы көше шамдарымен қолданды. Ұқсас тәсіл екінші бөлімде де қолданылды, ол Софидің күйзелісін бейнелеу үшін қызғылт сары түске боялды, ал ақ түс фильмнің үшінші және соңғы бөлімінде «қабылдауды» білдірді. Фильмнің бірінші фазасы үшін («жоққа шығару») көк түс схемасын жасау үшін Шрайбер түсірілім алаңын түтін шығаратын машиналармен қоршады. Кинооператор және Санденс кинофестивалінің қазысы Фредерик Элмес Шрайбердің жұмысы туралы: «Ол жарықтандырып, түстерді сондай етіп қолданды, камера оған жауап берді. Менің ойымша, мұндай нәрсе кездейсоқ жасалмайды. Бұл толығымен жоспарланған». Харрисон Mini DV форматының жылдамдығына риза болды, ол осындай қысқа түсірілімге мүмкіндік берді: «Біз кейде бірнеше камерамен түсіре алатынбыз, бұл кестеге көмектесті». Variety журналының Тодд Маккарти фильмді «драмалық қанағаттандыруға емес, кинематографиялық жұмбақты құруға бағытталған стильдік шедевр» деп сипаттады. Продюсерлер фильмді дистрибьюторға жылдам сатуға құлықсыз болды, ал Fox News телеарнасының блогеры Роджер Фридман «олар ұсыныстарды теңестіруде тым көп ойнаған болуы мүмкін» деп мәлімдеді. Фильм сол жылы Groove фильмін иеленген Sony Pictures Classics компаниясына сатылды. Кортни Кокс жүкті болғандықтан, фильмнің кинотеатрларда көрсетілу күні келесі жазға ауыстырылды, одан кейін ол алғашқы баласын дүниеге әкелді. Осы уақыт аралығында фильм 2004 жылдың 20 қарашасында АҚШ-тан тыс жерлерде Осло халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. 2005 жылдың 26 сәуірінде фильм Сан-Франциско халықаралық кинофестивалінде көрсетілді, оны ұйымдастырушылар «Дэвид Линчтің миды бұратын триллерлеріне құрмет» деп сипаттады. Бұл фильм Мулхолланд Драйвтың шындық пен қабылдау арасындағы ойын-сауықтарынан және Николас Рогтың «Қазір қарама» фильмінің есімді психологиялық эстетикасынан шабыттанды. Фестивальде көрсетілгенде көрермендердің пікірі көбінесе оң болды, бірақ сыншы Брэндон Джуделл фильмді «тыныштандыратын және мағынасыз» деп сипаттады, ал Джоанн Били оны «Мулхолланд Драйв / Дэвид Линчтің көшірмесі» деп атады, тіпті 88 минуттық фильм де оған тым ұзақ болды. Фильм 2005 жылдың 31 мамырында Сиэтл халықаралық кинофестивалінде және 2005 жылдың 22 маусымында Лос-Анджелес кинофестивалінде көрсетілді.

Кассалық жинақ

АҚШ-тағы тұңғыш апта соңында сегіз кинотеатрда 21 813 доллар жинап, кассалық тізімде алпыс үшінші орынға тұрды. Екінші апта соңында (тоғыз кинотеатрға кеңейгеннен кейін) 59-орынға көтеріліп, он екі апта ішінде билет сатылымынан 192 186 доллар табыс тапты. Бірақ Sony Pictures Classics фильмді 27 кинотеатртан аспайтын санымен көрсетуді жөн көрді (алтыншы аптасында). New York Daily News фильм туралы жазған пікірінде оны "қиын және қанағаттандырмайтын психологиялық драма" деп сипаттады. The Village Voice тілшісі Марк Холкомб фильмнің "шешімі қаншалықты анықталса, соғұрлым әсері төмендейді. Алайда, ортасынан бұрын, оның әртүрлі, алаңдатарлық элементтері әсерлі" екенін айтты. LA Weekly газетінің F. X. Feeney "Бұл ешқашан "Мулхолланд Драйвы" немесе тіпті "Алтыншы сезім" сияқты құпияға толы болмайды (соңғы ашылуының әрекетіне қарамастан)" деп жазды. Seattle Post-Intelligencer газеті оны "М. Найт Шьямалан мен Дэвид Линчтің әлсіз қайта жасауы" деп атады. The A.V. Club-тың Скотт Тобиас "сахнаға қайта-қайта оралған сайын, жағдай одан әрі күңгірт және қызықтырмайды, мағынасыз символизм мен анық визуальды меңзеулерге ұтылады" деді. Майкл Срагоу Балтимор Санда осыған ұқсас сын айтып: "Бенджамин Брэндтің сценарийі – шешімі жоқ жұмбақ" деді. Chicago Sun-Times сыншысы Роджер Эберт фильмнің сюжеті мен Элизабет Кюблер-Росс ұсынған өлімнің бес кезеңі арасындағы ұқсастықтарды атап, "жауаптардің маңызы жоқ. Мысалы, психиатр немесе полицей нақты не болғанын түсіндірген сөздер, қиялдау болар еді. Керісінше, қарашаның шатасу мен үмітсіздікке түсуіне мүмкіндік беру дұрыс, ол келісімге келмейді және түсіндірмейді" деді. Entertainment Weekly журналында Лиза Шварцбаум фильмді "Дэвид Хокнидің туындыларына жасалған құрмет: Хокни кішкентай, бір-біріне жабысқан полароидтерді жинап, мағынасы жоқ суреттерден мағыналы үлкен сурет жасайды" деп сипаттады. The Oregonian газетінің Марк Мохан фильмді "Memento кейін, ойыңды шатастыратын, өзінен ақылдырақ санайтын триллер" деп бағалап, бірақ Кортни Кокс рөлінде "өзін ұятқа қалдырмайды" деп атап өтті, ал The Hollywood Reporter оның "мүмкін болғанның бәрінше сенімді" екенін айтты. Көптеген сыншылар фильмдегі оператор Нэнси Шрайбердің жұмысын жоғары бағалады. Тобиас фильмнің "көрнекі шектеулерін барынша пайдаланғанын" айтты, Кирк Хоникатт Шрайберді "фильмнің нағыз қаһарманы" деп атап, "жарық пен түс арқылы әр сегмент үшін әртүрлі көріністер мен эмоцияларды жасап, шындықты сюрреализммен керемет үйлестіреді" деді, ал Джек Мэтьюс "Менің ойымша, оның жұмысы ғана "Қарашаның" тағдырын тікелей бейнеден кинотеатрлардағы қысқаша көрсетілімге өзгертті" деді. Rotten Tomatoes сайтындағы шолулардың 80-і негізінде "Қарашаның" мақұлдау деңгейі 31% құрайды. Сайттың сыншыларының пікірінше, "Күлкілі және өзіне зиянды әртістік, қараша стильге толы, бірақ мазмұны аз".

Марапаттар мен ұсыныстар

2004 жылы Санденс кинофестивалінде Нэнси Шрайбер операторлық шеберлігі үшін «Драмалық өтемін» сыйлығын жеңіп алды. Шрайбер бұл жеңіс «күтпеген нәрсе болды, себебі түсірілім miniDV форматында жүргізілді және біз фильмге түсірілген фильмдермен бәсекелестік» деді. Даниэль Ренфрю 2004 жылғы Independent Spirit Awards сыйлығына «November» және «Groove» фильмдеріндегі жұмысы үшін «Үздік продюсер» номинациясына ұсынылды.