Кіріспе
Британдық футбол әкімшісі және атқарушы
Дэвид Барри Дейн (7 қыркүйек 1943 жылы туған) – британдық бизнесмен, бұрынғы «Арсенал» футбол клубының серіктес иесі және вице-төрағасы, сондай-ақ Премьер-лиганы құрушы ретінде танымал. Дейн 1983 жылдан 2007 жылға дейін «Арсеналдың» вице-төрағасы болды және 1992 жылы Премьер-лиганың құрылуына зор үлес қосты. 2007 жылдың тамызында ол «Арсенал» акцияларының үлесін Лондонға орналасқан, Ресейге тиесілі Red and White Holdings компаниясына сатты. 2006 жылдың қазанынан 2007 жылдың мамырына дейін ол G14 еуропалық футбол клубтарының президенті болды және ФИФА мен УЕФА-ның түрлі комитеттерінде, оның ішінде УЕФА-ның клубтық жарыс комитеті мен атқару комитетінде жұмыс істеді. Сондай-ақ ол Англияның 2018 жылғы әлем чемпионатына қатысуына байланысты халықаралық президент болды. Дейн The Twinning Project қайырымдылық жобасын да құрды, ол түрмелер мен футбол клубтарын байланыстырып, тұтқындардың қайта оңалтуына көмектеседі. Ол көп уақытын Ұлыбританиядағы мектептер мен түрмелерде, сондай-ақ футбол конференцияларында мотивациялық сөздер айтуға жұмсайды.
Арсенал
Дейн бизнесті қант саудасымен айналысудан бастады. 1983 жылдан 2007 жылға дейін ол «Арсенал» клубының вице-төрағасы болды. Ол «Арсеналдың» төрағасы Питер Хилл Вудтан клубтың 16,6% үлесін 292 000 фунт стерлингке сатып алғанда осы лауазымға тағайындалды. 1983 жылы Дейн клубты сатып алған кезде Хилл Вуд оның ақшасын клубқа инвестициялауын «ессіздік» деп сипаттап, «де-факто бұл ақшаның құны жоқ» деген пікірін білдірді. Дейн 1991 жылы клубтың 42% үлесіне ие болғанша өз үлесін ұлғайтты.
Премьер-лиганың құрылуы
Дейн 1992 жылы Премьер-лиганың негізін қалаушылардың бірі болды, ол ағылшын футболының құрылымын және қаржысын түбегейлі өзгертті. "Футболдың үлкен әлеуеті бар, оған дамуға көп мүмкіндік бар екенін сезіндім", - деді Дейн. "Америкалықтардың спортпен қарым-қатынасын, әсіресе американдық футбол, бейсбол және баскетболды көргеннен кейін, біз олардан өте артта екенімізді түсіндім. Біз көрермендерге ұсынарға тағы да көп нәрсеге қабілетті едік".
Арсен Венгермен табыстылық
Клубта болған кезінде ол ойыншылар трансфері және келісімшарттарды келісуде белсенді рөл атқарды. 1996 жылы бұрын көп танылмаған Арсен Венгерді бас жаттықтырушы лауазымына тағайындауда Дэйннің үлкен еңбегі болды. Венгер басшылығымен «Арсенал» Премьер-лиганы үш рет, ал Англия Кубогын (FA Cup) жеті рет жеңіп алды, ал Дейн оны және оның трансферлік жоспарларын ықпалды түрде қолдады. 1995 жылдың ақпанында Джордж Грэм жұмыстан босатылғаннан кейін, ол клубтың басқа мүшелерін Венгерді бас жаттықтырушы етіп тағайындауға көндіруге тырысты. Олар Жапониядағы белгісіз французды жұмысқа алуға құлшынбады және оның орнына Брюс Риошты таңдады. Бір жыл өткен соң Риоч жұмыстан босатылып, Дейн қайтадан Венгерді жұмысқа алуды ұсынды. Оның күш-жігері сәтті аяқталды және Венгер 1996 жылдың қазан айында «Арсеналдың» бас жаттықтырушысы болып тағайындалды. Көпшілік пікір бойынша, Дейн болмағанда Венгер ешқашан бас жаттықтырушы болып тағайындалмас еді. Дейн Венгердің «Арсеналдың» догматикалық және бір өлшемді ойын стилін өзгертіп, континенттік командалардың тәсілдеріне сәйкес келетін техника мен жылдамдыққа негізделген стильге көшіруге сендірді. Дэйн клубтың ойыншыларды тартуына зор үлес қосты. 1991 жылдың қыркүйегінде ол «Арсеналдың» «Кристал Пэластан» Иан Райтты 2,5 миллион фунт стерлингке сатып алуына көмектесті. Райт кейіннен Дейн «әрдайым ойыншылармен жақын болды. Ол бізге әкедей болды, және барлығы оны жақсы көретін» деді. 1995 жылдың маусымында Дейн «Интернационалдан» 7,5 миллион фунтқа голландиялық Деннис Бергкампты сатып алды.
Хайбериді қайта дамыту
Дайн Хайбери стадионының толық отыру орындарына ие болуына зор ықпал етті. Хиллсборо трагедиясынан кейін Тейлор есебі Премьер-лига клубтарына толық отыру орындары бар стадиондарды енгізуді міндеттеді. Дайн Хайберидің Солтүстік трибунасы мен Сағат жағындағы террасаларын толық отыру орындарына айналдыруды қаржыландыру үшін, жанкүйерлер арасында наразылық тудырған облигациялар жүйесін енгізді. 2002 жылы Дайн "Арсеналдың" Еуропаның ірі футбол клубтарының G 14 тобына қатысуына көмектесті және 2006 жылғы қазан айында G 14 президенті болды. "Арсенал" вице-президенті қызметін атқаратын кезеңде ол "Арсенал" әйелдер футбол клубының президенті де болды.
Кету
2007 жылдың 18 сәуірінде Дейн клубты өзі мен басқа басқарма мүшелері арасындағы "айтылмаған келіспеушіліктерге" байланысты тастап кетті. Ол Арсеналдың сыртқы инвесторлармен сатып алу мүмкіндігін қолдаған деген болжам бар. Арсенал жаңа стадионды дамытуға көп қаржы жұмсады, бұл клубты ауыр қарыздарға баттырды, сондықтан клубқа жаңа кіріс қажет болды. Басқа басқарма мүшелері бір жылға акцияларын сатпауға келісімшартқа қол қойған және оларды ұзақ мерзімге сақтап қалу ниетін білдірген. Келесі айда Дейн G 14 төрағасы лауазымынан Олимпик Лион төрағасы Жан Мишель Ауласқа ауыстырылды. Арсен Венгер: "Бұл үлкен қайғы, себебі біз тығыз байланыста жұмыс істедік, Дэвид соңғы 10 жылда және тіпті одан бұрын да клубтың жетістігіне зор үлес қосты. Қызыл және ақ түстер – оның жүрегінің түсі." Бұрынғы ойыншы Иан Райт та Дейннің кетуіне наразылығын білдірді және ойыншылардың да көңілі қалғанын айтты.
Арсенал акцияларын сату
2007 жылдың тамызында Дэвид Дейн өзінің 9,072 акциясын (14,58%) клубта 75 миллион фунт стерлингке Red & White Holdings компаниясына сатты. Бұл компания Ресей металлургиялық миллиардері Алишер Усманов пен оның бизнес әрідасы Фархад Моширидің инвестициялық құралы еді. Дейн Red & White төрағасы болып тағайындалды, ол сол кезде директорлар кеңесінің мүшелерінен өзге клубтың ең ірі акционері болды. 2008 жылдың қыркүйегінде ол Red & White төрағасы лауазымынан кетіп, The Times газеті бұл Arsenal мен Red & White арасындағы қарым-қатынасты жақсарту мақсатында жасалғанын болжады.
Футбол қауымдастығы
1986 жылы Дэйн Футбол лигасының басқару комитетінің құрамына сайланды және кейіннен ФА кеңесінде орын алды. Ол 1992 жылы Англия Премьер-лигасын құрудың негізгі ұйымдастырушыларының бірі болды. Ақырында ол 2000 жылы ФА төрағасының орынбасары болып тағайындалды, бұл лауазымды 2004 жылға дейін, қайта құрылымдау кезінде жойғанға дейін атқарды. Кейін ол ФА Премьер-лигасының өкілі ретінде ФА басқармасына қайта сайланды. Дэйн 2001 жылы Англия құрамасының бас жаттықтырылуына Свен Геран Эриксонды тағайындауда маңызды рөл атқарды. Бес жыл өткен соң, 2006 жылы ол Эриксонның орнын іздеуге арналған ФА комиссиясының төрт мүшесінің бірі болды (қалғандары – Брайан Барвик, Ноэль Уайт және Дейв Ричардс). Дэйннің басымдығы Луис Фелипе Сколариге ұсынылды және ол келісуге дайын болды, бірақ кейіннен шешімін өзгертті; нәтижесінде ФА Миддлсброудың бас жаттықтырылушысы Стив Макларенды таңдады. Дэйн 2006 жылдың 2 маусымына дейін ФА Премьер-лигасы клубтарының төрт өкілінің бірі ретінде ФА басқармасында қызмет етті. Оның орнына «Манчестер Юнайтед» клубының бас директоры Дэвид Гилл келді. Бұл өзгеріс BBC Newsnight бағдарламасында Бельгиялық «Беверен» клубына ойыншыларды трансферлеу және сондай-ақ қарыз беру қағидаларын бұзу туралы хабарлама тарағаннан кейін бір күн өткен соң болды. ФА-ның регламенттік комитеті BBC-нің айыптауларын тексерді, бірақ «Арсенал» ФА немесе Премьер-лига ережелерін бұзғанын анықтамады. 2006 жылдың 30 маусымында ФИФА «Арсеналдың» «Беверенмен» байланысына қатысты қандай да бір құқықбұзушылықтың жоқ екенін мәлімдеді. Дэйн ФА Премьер-лигасынан УЕФА-ның клубтық жарыстар комитетіне өкіл болды және ФА кеңесінің бұрынғы мүшесі болды, ол «Арсеналдан» кеткен кезде лауазымынан бас тартуға тиіс болды. Дэйн 1993 жылы лорд Оуслимен бірге «Футболдан расизмді жолайық» (кейіннен «Кик Ит Аут») науқанын құрған құрылтай комитетінің мүшесі болды.
мүдделер қақтығысы
Дэйннің «Арсенал» клубының директоры және Футбол қауымдастығының (FA) жетекші мүшесі ретіндегі қос қызметі мүдделер қақтығысына алып келді. 2005 жылы «Челси» клубының бас жаттықтырушысы Жозе Моуринью: «Клубта жұмыс істейтін адам FA-да жұмыс істемеуі керек. FA – FA, клуб – клуб» деп, Дэвид Дейннің отставкаға кетуін талап етті. Моуриньюдың шағымы «Арсеналға» тиімді лига кестесіне қатысты болды. 2004–2005 жылдары «Арсенал» Чемпиондар лигасының топтық кезеңінен кейін алты лига матчының бесеуін өз алаңында өткізді, ал «Челси» бес матчты сырт алаңда ойнауға мәжбүр болды. Бұл Дейннің «Челсимен» болған жалғыз жанжалы емес: Дейн «Челсидің» Эшли Коулды «тартып алуына» наразылық білдірді, нәтижесінде Коул, «Челси» және Жозе Моуриньюге FA айыппұл салды. Кейіннен ол Гилберто Силваға «жасырын» ұсыныс жасады деген айыптауға ұшырады, бұл Гилберто «Атлетико Минейро» құрамында болған кезде «Челсидің» Коулға жасаған ұсынысына ұқсас болды. Дейн бұны жоққа шығарып, өзінің ниеттерін «Атлетикоға» білдіргенін мәлімдеді; «Минейро» президенті Александр Калл Дейннің сөзін растады және «Арсенал» барлық ережелерді сақтады деді. Калл: «Гилберто Силваның сатылуына қатысты баспасөз хабарларын естіп, қатты таң қалдым. «Арсенал» барлық ережелерді сақтады және ойыншымен барлық келіссөздер екі клуб арасында ғана жүргізілді деп сендіре аламын» деді. 2006 жылы Эриксонның орнына жаңа Англия құрамасының бас жаттықтырушысын іздеу кезінде «Болтон Уондерерс» жаттықтырушысы Сэм Аллардайс Дейннің FA-дағы рөліне күмән келтірді: «Дэвид Дейннің қаншалықты ықпалы бар екенін білмеймін, бірақ ол FA-да зор беделге ие екені анық», – деп мәлімдеді және Дейн «Арсенал» бас жаттықтырушысы Арсен Венгерді іріктеу процесінен қорғады деп айыптады. «Миддлсброу» төрағасы Стив Гибсон да осыған ұқсас айыптаулар жасады, бірақ Венгер бұны жоққа шығарды, ол FA бас директоры Брайан Барвик жасаған алғашқы тізімде болғанын, бірақ бастапқыда жұмысты қаламайтынын айтқанын, ал бұл оқиғаны кейіннен FA растады.
G-14 тобы
Дэйн 2006 жылдың қазан айында G14 президенті болып тағайындалды. Ол кезде клубтар мен ФИФА және ұлттық федерациялар арасында халықаралық матчтарға ойыншыларды жіберу мәселесі бойынша бірнеше заңдық даулар болып жатты. Нәтижесінде, халықаралық турнирлерге ойыншыларды жіберу үшін компенсация төлеу туралы келісімге қол жеткізілді.
Англияның 2018 жылғы әлем чемпионатына қатысуға өтініші
2010 жылдың ақпан айында Дейн Англияның сәтсіз 2018 жылғы Әлем чемпионатының үмітіне халықаралық президент болып тағайындалды, оның міндеті – турнирді өткізуге лайық елді таңдаған FIFA Атқару комитетінің мүшелерін лоббилеу болды. Оның футбол саласындағы тәжірибесі және әлемдік футболдың жоғары деңгейіндегі байланыстары Англияның үміттерінің жеңіске жету мүмкіндігін арттыратыны есептелді.
Тунинг жобасы
2018 жылдың қазан айында Дейн Уэмбли стадионында «Туындыру» жобасын іске қосты. Футбол клубтары мен түрмелер арасындағы серіктестік негізіндегі жобаны Ұлыбритания үкіметі мен футбол федерациялары қолдайды. Бұл схема клубтарға түрмеден шыққан адамдарға ақылы жұмыс табуға көмектесетін жаттықтырушылар, төрешілер курстарын және басқа да спорттық біліктіліктерді ұсынуға мүмкіндік береді. Ұлыбританияның 100-ден астам түрмесінде лекция оқыған Дейн жобаның таныстырылымында: «Футбол жақсылыққа зор күш бола алады, ал «Туындыру» жобасы осы мүмкіндікті түрмеден босатылған адамдардың өмірін өзгертуге пайдаланады» деді. 2021 жылдың қараша айында Дейн мен Арсен Венгер футболшылар Ян Райт және Алекс Скотт ұйымдастырған Лондон Палладиумдағы толық сатылған шарада «Туындыру» жобасына 150 000 фунт стерлинг жинады.
Жеке өмір
Дейн Солтүстік Лондонның Тоттеридж қаласында тұрады және Мейфэрде үлкен үйі бар. Ол 1972 жылдан бері әйелі Барбарамен тұрмыс құрған, қызы Саша Дейн Фугаццола, екі ұлы Даррен және Гэвин Дейн тәрбиелеп отыр. Оның тоғызыншы немересі бар. Дейннің ұлы Даррен заңгер, және ол Тьерри Генридің куәгері болды. Ал оның екінші ұлы Гавин Дейн, 2020 жылдың қараша айында 100 миллион фунттан астам құнмен бизнесінің бір бөлігін сатқан Reward Insight компаниясының негізін қалаушы және бас директоры. Дейн Англиядағы Театр инвестициялық қорының төрағасы болды. 2018 жылдың 29 желтоқсанында Дейн футболға қосқан үлесі және мектептер мен түрмелерде атқарған еріктік жұмысы үшін 2019 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсетулер тізімінде MBE орденімен марапатталды.