Кіріспе

Жоғарғы Ақыл-Ой – американдық комикстерде кездесетін, Marvel Comics басылымында жарияланған ойдан шығарылған кейіпкер. Ол Кри деген шетелдік жаратылыстарды басқаратын жасанды интеллект. Ол Marvel Cinematic Universe (MCU) әлеміндегі "Captain Marvel" (2019) фильмінде Аннет Бенинг рөлінде кинода тұңғыш рет пайда болды. Ал "The Marvels" (2023) фильмінде нағыз бейнесінде көрінді.

Жариялану тарихы

Жоғарғы Зиялылық, сондай-ақ Супремор, алғаш рет Fantastic Four #65 (тамыз 1967) санында пайда болып, Стэн Ли мен Джек Кирби жасаған. Ол соңғы миллион жылдағы Кри халқының ең ұлы ойшылдарынан құралған суперкомпьютер ретінде таныстырылды және олардың көшбасшысы саналды. Крилер Супреморды Скруллдар өздерінің суперқаруын – Космикалық Кубты жасағаннан кейін құрды. Оның басты мақсаты – қандай құнмен болса да Кридің дамуын ілгерілету. Жоғарғы Зиялылық бастапқыда Капитан Марвелдің алғашқы түрінде Мар Веллмен бірге қосалқы кейіпкер болды. Супремордың алғашқы маңызды рөлі Кри-Скрулл соғысында болды, онда ол Мар Велл мен Рик Джонсқа Джонстың Тағдыр күші деп аталатын суперқабілетін ашуға көмектесті. Ол 19 бөлімнен тұратын «Галактикалық Дауыл» операциясы, сондай-ақ Кри/Ши’ар соғысы деп белгілі қиылысқан оқиғаның басты қарсыласы ретінде қайта оралды. Оқиғада Кри, Ши’ар, Аңсатушылар және Квазар бейнеленген, онда Аңсатушылар Кри және Ши’ар империялары арасындағы галактикалық соғысқа араласты. Осы оқиғада Супремор жасаған Жұлдыздық күш тобы таныстырылды. «Галактикалық Дауыл» операциясында қаза тапқаннан кейін Жоғарғы Зиялылық Императорлық Қорғаушылар мини-сериясында қайта пайда болды, ал кейінірек Айдың көк жағында толыққанды жаңадан құрылды. Супремор спутникке сигнал жіберді, оны Скрулл агенттері тауып алды. Ол Аңсатушылар мен S.H.I.E.L.D. күзетіне алынды. Кейіннен ол «Аңсатушылар мәңгілік» лимиттік сериясында пайда болды, онда ол уақыт арқылы шайқасқан Канг Жеңімпаз бен Өлместікке қарсы күрескен Аңсатушыларға көмектесті. Жоғарғы Зиялылық келесіде Annihilation және Annihilation: Conquest кроссовер сюжетіне қатысты, онда оны Фийеро үйі ығыстырып, оның ең үлкен қолдаушысы Ронанды жер аударды. Тек Крилер ғана жойылу толқынынан зардап шекті. Ронан саудагерлер үйіне қарсы төңкеріс жасап, оларды өлтіріп, империяны өз билігіне алды. Алайда, Супремордың санасы бұзылып, оның азабы тоқтатылды. FF және Fantastic Four жалғасында Ронан Криге өзінен артық басшы қажет екенін түсінді және жаңа Жоғарғы Зиялылыққа сіңген екі балама Рид Ричардсты қолданып, Жоғарғы Зиялылықты қайта тірілтуге шешім қабылдады. Ол бірден Жерді және Адамсыздарды жоюға кірісті. Олар ақырында қақтығысты тоқтатты. Кейіннен ол Зарек пен Ронанның сатқындығын анықтап, Кридің батыры Мар Веллге жаңа киім кигізді. Жоғарғы Зиялылық Ронанмен Кри империясының басшысы лауазымынан алынды. Жоғарғы Зиялылық Рик Джонс пен АҚШ-тың шетелдік әрекеттер жөніндегі комиссиясына өзінің билігін қайта алу үшін көлеңкеде әсер еткені анықталды. Ол Рик Джонстың псиондық әлеуетін, адамзаттың эволюциялық әлеуетін, яғни Тағдыр күшін ынталандырып, бірінші Кри-Скрулл соғысында Жерге жақын аймақтағы науқанды тоқтатуға көмектесті. Супремор Крилер эволюциялық тұйыққа тірелгенін білгенін айтты. Оның басты мақсаты – өз халқының эволюциясын қайта жандандырудың жолын табу болды, ал Рик Джонс пен Мар Веллді манипуляциялау осы процестің бір бөлігі болды. Жоғарғы Зиялылық Кри империясының басшылығын қайтадан қолға алды. Кейіннен ол Ронанды психикалық тұрғыдан басып алды және Рик Джонс пен Капитан Марвелге қарсы шайқаста Ронанды құрылысшы ретінде пайдаланды. Ол Рик Джонс пен Капитан Марвелдің санасын өзіне сіңіруге тырысты және өзінің санасы үшін Supremor андроидтерін қашықтан басқару құралы ретінде қолданды. Супремор Скруллдардың формасын өзгерту қабілетін жоғалтқанын түсінді және екінші Кри-Скрулл соғысына жаңа науқан жоспарлады. Соғыста Жоғарғы Зиялылық Жан Тасын сатып алды, оны жаратылыс өзінің көк және қызғылт түсті Кри компоненттері арасындағы бейбіт тепе-теңдікті сақтау үшін пайдаланды. Ол Жан Тасын пайдаланып, Күміс серфердің жанын жұтып алды. Күміс серфердің жаны одан қашып, Жан Тасын алып тастады, осылайша Жоғарғы Зиялылық ақыл-есінен айырылды. Кейіннен Крий империясының билігін Крийдің жоғары лауазымды шенеунігі болып көрінген Скрулл шпионы Ненора қолға алды. Соғыс Ненораның Скрулл екені анықталып, аяқталды. Кейіннен Contemplator Жоғарғы Зиялылықтың шатасқан санасын қайта құруға кірісті. Содан кейін оны Contemplator бақылауына алды. Бірақ көп ұзамай оны Cotati сиқыршысы Contemplator бақылауынан азат етті, бірақ Cotati ықпалымен Жоғарғы Зиялылық шетелдік «Clumsy Foulup»-ты Крийдің жоғарғы басшысы етіп тағайындады. Біршама уақыттан кейін Супремор билікке қайта оралды. «Галактикалық Дауыл» операциясы сюжеті кезінде Супремор Кри галактикасында «Нега бомбасын» (Негативті аймақтан жиналған ерекше радиация тудыратын құрылғы) жаруға құпия түрде әрекеттенді, оның энергиясы Кридің генетикалық әлеуетін қайта жандандырады деп үміттенеді. Бірақ осы процесте миллиардтаған Кри қаза тапты. Бұл Аңсатушылар тобының геноцид үшін оны өлім жазасына кесуіне әкелді, команданың қалған бөлігінің қарсылығына қарамастан. Супремор өлтірілмеді; оның хост-компьютерінің өлімі алдында ол Кри мен Ши’ар арасындағы қақтығыстан жасырылған жұлдыз кемесіне өзін телепорттады. Кейіннен бұл кеме зардап шегіп, S.H.I.E.L.D. тауып алды, ол Супремор қазір орналасқан кішкентай компьютерді ұстап алды. S.H.I.E.L.D. Жоғарғы Зиялылықты зерттеу үшін Жердің Айында сақтап, Супремор уақытын күтті. Кри империясы Кри-Ши’ар соғысынан кейін құлады, Кри империясы Өлімқұсы басқаратын Ши’ар империясының билігіне көшті. Кри Жұлдыздық күші оның орындаушылары болды, енді Императорлық Қорғаушылардың бір бөлігіне айналды. Жұлдыздық күштегі Супремор андроиді қалған Кри империясының жұмысын бақылау үшін Жоғарғы Зиялылықтың тыңшысы болды. Жоғарғы Зиялылық S.H.I.E.L.D. ғалымдарының санасын иеленгеннен кейін Манхэттенге жеткізілді, онда ол Манхэттеннің канализациясында тағы бір Нега бомбасын жаруды жоспарлады. Супремор Кри Императорлық Қорғаушылар Командосының біреуінің мутацияға ұшырағанын көргенде Кридің алғашқы мутациясын көрді, ол Жоғарғы Зиялылықты қондырған компьютерді жоюға тырысты, бірақ осы әрекет Супреморды босатып, оны космостың тереңдігіне оралуға мүмкіндік берді. Супремор Кри империясына жетті және өзі үшін жаңа қондырғы жасады, өйткені ол Канг Жеңімпаздан Forever Crystal, өте қуатты мистикалық артефактты алуға қол жеткізді және оны Кридің эволюциясын ілгерілету үшін пайдаланды, жаңа нәсіл, Ruul құрылды. Олар арқылы ол Ғарыш кеңесін Жерге қарсы бұрып алды, бірақ оның жоспарлары Аңсатушылар тобымен тоқтатылды. Кейінірек, Инхуман тайпаларының бірі қайтадан өсіп келе жатқан Кри империясымен қайта біріккенде, Жоғарғы Зиялылық Кри үшін генетикалық материалдың көбірек болуына қол жеткізді. Ruul және мутацияға ұшыраған Кримен біріктірілген Кри империясы Ши’ар империясының шектеулерінен арылып, жақын арада қайтадан көтеріледі. Әлем Genis Vell және Entropy: Son of Eternity арқылы жойылғаннан және қайта құрылғаннан кейін Кри халқы өзінің бастапқы түріне қайта келді. Annihilation #2 санында Жоғарғы Зиялылық Кри империясын басқармайтыны, оның орнына Фийеро үйінің басқарып отырғаны хабарланды. Фийеро үйі, шындығында, Жоғарғы Зиялылықты «тірі өлім» күйіне түсіріп, оның келісімінсіз Криді басқарды. Ронанға оның күтушілері Жоғарғы Зиялылықтың оның қайтысын күтіп, Криді жойылу толқынына қарсы дұрыс жолға салуын қалағанын айтты. Адамды қалпына келтіруге болмайтынын түсінген Ронан оның азабын тоқтату үшін оның резервуарын қиратты. Жоғарғы Зиялылық Annihilation Conquest-те пайда болды, онда оның қалдықтары Phalanx табылып, оны қайта жандандыруға тырысты. Жоғарғы Зиялылықты қайта жандандыру арқылы Phalanx кеңістіктегі саналық эхо жіберуді жоспарлады.

Күштері мен қабілеттері

Крийдің Жоғарғы Зиялылығы – 5000 текше метрлік компьютерлік тізбектерден құралған, алып кибернетикалық/органикалық компьютерлік жүйе. Оның құрамында Крий тарихындағы ең ұлы мемлекет қайраткерлері мен философтарының милары бар, олар криогендік сақтау арқылы сақталған. Бұл милардың біріккені компьютерлік жүйенің кең ауқымды ақпарат сақтау және өңдеу мүмкіндіктерін шығармашылықпен пайдалана алатын біртұтас ұжымдық интеллект құрайды. Крийлер онымен байланыс жасағысы келгенде, оның терминалдық палатасында сөйлейді, онда алып экранға голографиялық бейне проекцияланады. Жоғарғы Зиялылық өлшеусіз интеллектке ие, оның білімі қазіргі Жердегіден әлдеқайда артық. Ол адам миынан асып түсетін ақпарат сақтау және өңдеу қабілеттеріне ие, сонымен қатар Крий империясының барлық ресурстарын қолдана алады. Қозғалмайтын және негізінен тұрақты болғанына қарамастан, Зиялылық телепатия, болжам жасау, телекинез, ғарыштық сана, сезімдік байланыс, ақпаратты сіңіру, посткогниция сияқты барлық белгілі псиондық күштерге ие. Супремор энергия мен материяны басқара алады, сондай-ақ өзінен алыс болғанда оның көзі мен құлағы ретінде қызмет ететін үшқа дейін қашықтан басқарылатын андроид қызметшілерді жасай алады. Бұл андроидтар, сондай-ақ Супремор деп аталады, жаратылғанда белгілі бір деңгейде тәуелсіздікке ие, бірақ Супреморға толық адал. Ол кеңістікте, киберкеңістікте және тіпті Астральдық жазықтықта, әлемге шашыраған агенттерімен байланыс үшін, "шаш" сияқты мүшелері бар, алып, бейпішін, жасыл түсті, адам тәрізді бет пішінінде өзінің бейнесін проекциялайды. Ол тіпті сары түсті айдаһар түрінде, жасыл терілі сегізқарғылы бауыры басы болған, Көптік деп аталатын формаға да айналды. Оның күші инертті Космикалық Кубпен біріккен кезде күшейді, ол қазір оның нағыз жайылымы болып табылады және оны өлтірушілерді жаңылыстыру үшін жасалған органикалық компьютерлік фасадтан бөлек бөлмеде сақтайды. Жаңа жайылымын иемденгеннен кейін, Супремор өзінен шектеулі қашықтықта шындықты бақылай алды, сонымен қатар Астральдық жазықтық және Өлім өлшемі сияқты өлшемдер арасында порталдар аша алды.

Керемет жігіт

Грант Моррисонның Marvel Boy мини-сериясында Жерге құлаған Крий кемесінен аман қалған соңғы өмір қалған Но Варрдың одақтасы, Супремордың балама әлемдегі нұсқасы бейнеленген. Плекс деп аталған бұл Жоғарғы Зиялылық, әр түрлі саналық тұлғаларды танытты, олардың әрқайсысы нақты жағдайларда басымдық таныта алады (мысалы, "Плекс әскерлері", "Плекс ғалымдары", тіпті "Плекс кісі өлтірушілер" және "Плекс нәрестелері") – ол орналасқан кемеге кеңес беру үшін. Жоғарғы Зиялылық Жер технологиясын қашықтан басқару және өзі мен кемені қысқа қашықтыққа телепорттау қабілетін көрсетті. Сондай-ақ, кемеде мекендейтін жәндіктерге ұқсас жандарды бақылауға да қабілетті екені анықталды. Бұл барлық күштер "Омни толқыны" деп аталатын сигнал арқылы қол жеткізілді.

Теледидар

Жоғарғы ақыл-ой "Х-адамдар: Анимациялық серия" фильмінде Лен Карлсонның дауысымен көрінеді. Жоғарғы ақыл-ой "Silver Surfer" сериясының "Мәңгілік соғыс" эпизодында пайда болады, Дэвид Хемблен дауыстаған. Жоғарғы ақыл-ой "Фантастикалық төртеу: Әлемнің ең ұлы батырлары" фильмінде пайда болады, оны Джон Новак дауыс береді. "Бұл керемет соққы" эпизодында ол Лиландара Нераманимен бірге Кри мен Шиар арасындағы бейбіт келісімді келіседі, бұл Галактиканың күзетшілеріне оларға Ақиқат сферасын әкелуді қамтиды. Екі бөлімді "Планеталық жәндік" сериясының финалында Жоғарғы Зиялылық Ронанның қамауға алынуына кек алу үшін Криді Жерге басып кіргізеді, бірақ оны S.M.A.S.H. агенттері мен олардың одақтастары жеңеді. Жоғары ақыл-ой "Галактиканың күзетшілері" фильмінде Кевин Майкл Ричардсонның дауысымен пайда болады. Бұл нұсқада, кіммен сөйлесе, сол адамға ең сыйлы тұлғаны қабылдайды. Кэрол Дэнверс үшін ол Венди Лоусонның (Аннетт Бенинг бейнелеген) кейпін алады, бірақ Дэнверс бастапқыда Лоусонның кім екенін білмейді, себебі оның есте сақтауы жойылған. Дэнверс Крийдің жасырын оператившісін алып шығу миссиясынан аз уақыт бұрын Жоғарғы Зиялылықпен сөйлеседі, онда ол эмоцияларын бақылауда ұстауға кеңес береді. Жойылған сахнада Жоғарғы Зиялылық Йон Роггтың (Джуд Лоу бейнелеген) кейпіне еніп, Мар Веллге болған оқиға үшін Йон Роггты сөккен. Йон Рог Дэнверспен жұмыс істегенін айтқанда, Жоғарғы Зиялылық оған Дэнверсті тірі әкелуді бұйырады, осылайша ол мәселені шеше алады. Есі қалпына келгеннен кейін, Дэнверс Жоғарғы Зиялылықтың бақылауына қарсы күреседі және оның қабілеттерін шектейтін имплантты бұзады. Йон Роггты жеңгеннен кейін Дэнверс оны Халаға Жоғарғы Зиялылыққа ескерту жеткізу үшін жібереді.

Бейне ойындар

Жоғарғы Зиялылықтың Супремор андроид түрі "Галактикалық дауылдағы Аңсатушылар" ойынында ойналатын кейіпкер ретінде көрінеді. Жоғарғы Зиялылықтың өзі Супремор сахнасының фонында камео түрінде пайда болады. Жоғарғы Зиялылық "Лего Марвел Супер Батырлар 2" ойынында Гари Мартиннің дауысымен естіледі. Ронан Айыптаушының жеңілісінен кейін, Галактика күзетшілерінің санасын баурап алғаннан соң, Жоғарғы Зиялылық Қара Болт пен Медузамен күреседі. Қара Болт Жоғарғы Зиялылықты жеңіп алады, ал Ракеталық Ракун Жоғарғы Зиялылықтың әйнегін сындырады, осылайша оның жүйесінің апаттық жағдайдағы қорғау бағдарламасы іске қосылып, зақымданған жағдайда оны оқшаулайды. Титрлерден кейін Равонна, егде Канг, Жоғарғы Зиялылық, Космо және Адам Зат Аңсатушыларға "уақыттық жарық оқиғасы" туралы хабар береді.