Кіріспе

Катовице, Польшадағы көпфункционалды арена
Польшадан шыққан кейбір хасидтік секталар киетін тері шапан

Сподек – Польшаның Катовице қаласында 1971 жылдың 9 мамырында ашылған көпфункционалды арена кешені. Негізгі күмбезден басқа, кешенде спорт залы, мұз айдыны, қонақ үй және үш үлкен тұрақ орны бар. 2014 жылы Таурон Арена ашылғанға дейін Польшадағы осындай жабық ғимараттардың ішінде ең ірісі осы болды. Сподек көптеген маңызды мәдени және бизнес шараларын қабылдайды. Музыкалық концерттер спорттық емес шаралардың ең көп кездесетіні. Ол шамамен 11 500 адамды қабылдай алады, бірақ сахна орнатулар көрістің бұзылуына байланысты бұл сан іс жүзінде 10 000-ға, тіпті 8 000-ға дейін шектеледі. Оның польша тіліндегі атауы «ұшатын тарелканы» білдіреді, себебі оның ерекше пішіні НЛО-ға ұқсайды. Сподек Польшадағы Катовице қаласының мәдени маңыздылығына, әсіресе жас буын үшін зор үлес қосты. Сондай-ақ, ол Катовицедегі жаңаруды насихаттаған плакаттарда қаланың ресми емес логотипі ретінде қолданылған. Сонымен қатар, Сподек қыс айларында хоккей клубтарына үй иесі болып табылады.

Тарих

Үлкен арена салу идеясы 1955 жылы туды, сол кезде Катовице уақытша Сталиноград деп аталған. Ең үздік жобаны іріктеу үшін конкурс өткізілді. Алғашқыда ол қала шетінде салынуы жоспарланған, бірақ Воеводстволық Ұлттық Кеңесі оны қала орталығына жақын салуға шешім қабылдады. Құрылысқа "2А" класты тау-кен қалдықтары жиналатын орын таңдалды. "2А" класы – жергілікті жерде құлаулар болу мүмкін орташа деңгейдегі кен зақымдалуын білдірді. Негізді қазу кезінде жұмысшылар топырақ орнына көмірге тап болды. Құрылыс басталғаннан кейін көп ұзамай, жаңа ғимараттың жобасындағы ақаулар туралы әңгімелер тарады, оның ішінде күмбездің мұражайлық конструкциясы алынғанда құлайтыны туралы қауесет тарады. Осы себепті 1964 жылы құрылыс 18 айға тоқтатылды. Spodek архитекторлары мен бас инженерлері тіректерді бөлшектеген кезде күмбездің ішінде болды, бұл қауесеттерге қарсы нақты дәлелдеме ретінде жасалды. Ғимаратты көпшілікке ашу алдында, төзімділігін сынау үшін 3500 әскер залдың ішінде марш жасады; діріл өлшемі жағымды нәтиже берді.

Технология

Архитекторлар Мацей Гинтовт және Мацей Красиньский Сподекті тенсегриттік принципті қолдану арқылы жобалады, бұл осы принципті қолданған алғашқы ірі құрылымдардың бірі болды. Олар төбесі үшін, оның шеңберін ұстап тұратын кабельдер жүйесімен тежелген еңіс бетті пайдаланды. Бұл ерекше тенсегриттік төбені жасаған және оны жұмыс істеуге мүмкіндік берген инженер-конструктор – Вацлав Залевский. Оның инновациялық құрылыстарының ішінде Варшавадағы Supersam супермаркеті (төбесі ауыспалы аркалар мен кабельдерден тұрады), Польшадағы көптеген бірегей өнеркәсіптік төбелер, Венесуэладағы аспалы төбелері бар екі баскетбол аренасы, Каракастағы Ұлттық өнер мұражайының құрылымы, 1992 жылғы Севилья ЭКСПО-дағы Венесуэла павильоны және Оңтүстік Кореядағы бірнеше көпірлер мен төбелер бар.