Кіріспе
Фэйрхейвен (Массачусетс: Сконтикут) – АҚШ-тың Массачусетс штатындағы Бристоль округіне қарасты қала. Ол Массачусетс штатының оңтүстік жағалауында, Акушнет өзені Атлант мұхитының бөлігі – Базардс шығанағына құятын жерде орналасқан. Қала Нью-Бедфорд қаласымен бірлескен портты бөліседі, бұл қала кит аулау және балық аулау дәстүрлерімен әйгілі; нәтижесінде, Фэйрхейвеннің тарихы, экономикасы және мәдениеті үлкен көршісімен тығыз байланысты. 2020 жылғы халық санауы бойынша Фэйрхейвенде 15 924 адам тұрады.
Жерді сатып алу
Фэрхейвен алғаш рет 1659 жылы "Кушня" деген атпен Дартмут қаласының ең шығыс бөлігі ретінде қоныстанды. Ол Плимут колониясындағы ағылшын отаршыларының Вампаноаг басшысы Массасоиттен және оның ұлы Уамсуттадан сатып алынған жерлерде құрылған.
Дартмут, бөлініп және қайта бөлініп
1787 жылы Дартмуттың шығыс бөлігі бөлініп, Нью-Бедфорд деп аталатын жаңа елді мекен құрды. Бұл жаңа қалаға қазіргі Фэрхейвен, Акушнет және Нью-Бедфорд қалалары кірді. Кейіннен Фэрхейвен Нью-Бедфордтан бөлініп, 1812 жылы ресми түрде қалыптасты. Ол кезде Фэрхейвен Акушнет өзенінің шығыс жағалауындағы барлық жерді қамтыды. Фэрхейвеннің солтүстік бөлігі, Бъзардс шығанағынан өзен ағысымен жоғары орналасқан аймақ, 1860 жылы Акушнет деп аталған тағы бір тәуелсіз қала болып құрылды. Осылайша, бір кезде аумағы кең болған Дартмут қаласы 75 жылдан кем уақыт ішінде төрт жеке муниципалитетке бөлінді. (Дартмуттың бастапқы жер сатып алынған батыс бөлігі кейіннен бесінші қала, Вестпортқа айналды.)
Феникс бекінісі
Фейрхейвен қаласына тиесілі Феникс форты Фейрхейвенде Акушнет өзенінің сағасында орналасқан. Ол отаршылдық және революциялық кезеңдерде Нью-Бедфорд портына теңізден жасалған шабуылдарға қарсы негізгі қорғаныс ретінде қызмет етті. Ол мемлекет басқаратын Форт-Феникс штаттық жағажай мен қорыққа іргелес орналасқан. Форттың көрінетін жерінде 1775 жылдың 14 мамырында Америка революциясының алғашқы теңіз шайқасы болды. Натаниел Поуп пен Дэниел Эгридің басшылығымен 25 Фейрхейвен милиционері (оның ішінде Ноа Стоддард) «Success» шлюпімен бірге бұрынғыда Баззардс-Бейде британдық соғыс кемесі басып алған екі кемені қайтарып алды. 1778 жылдың 5 және 6 қыркүйегінде британдық әскер Акушнет өзенінің батыс жағасына төрт мың сарбазды түсірді. Олар Нью-Бедфордтағы кемелер мен қоймаларды өртеп жіберді, өзен басындағы көпірде (қазіргі Акушнеттегі Мейн-стрит көпірі орналасқан жерде) шайқасты және Фейрхейвен арқылы Сконтикут Некке қарай жол бойындағы үйлерді өртеп жіберіп жүріп өтті. Құрлықтан жақындап келе жатқан үлкен күшке мойынсұну үшін форт тасталды және жау оны қиратты. Фейрхейвен ауылына жасалған шабуыл майор Израиль Феринг басқаратын милиция тарапынан тойтарылды, ол қосымша милициямен бірге шамамен 15 миль (24 км) қашықтықтағы Уорхэмнен келді. Ферингтің батылдық әрекеті Фейрхейвенді одан әрі зардап шегуден сақтады. Форт 1812 жылғы соғысқа дейін кеңейтілді және британдық күштердің портына шабуыл жасауына жол бермеуге көмектесті. 1814 жылдың 13 маусымында таңғы сағаттарда британдық «Нимрод» рейдерінен десанттық қайықтар іске қосылды. Форт-Феникстегі оқтардың дауысын естіген милиция жиналды, ал британдықтар жағаға шықпады. Форт 1876 жылы қолданыстан шығарылды, ал 1926 жылы бұл жер Генри Хатлстон Роджерстің қызы Кара Роджерс Браутон қалаға сыйға берді. Бүгінде форттың айналасында саябақ және суға түсуге арналған жағажай бар. Форт портың дауылдан қорғайтын тосқауылдың теңіз жағында орналасқан.
Киттер аулау
XIX ғасырдың екінші жартысына дейін кит майы АҚШ-та жарықтандыру үшін басты отын көзі болып келді. Кит аулау индустриясы екі жүз жылдан астам уақыт бойы Жаңа Англияның жағалау қалаларының экономикалық негізі болды. Жаңа Бедфордтың танымал кит аулау порты Фэрхейвеннен Акушнет өзені арқылы орналасқан. Фэрхейвен де кит аулау порты болды; тіпті 1838 жылы Фэрхейвен 24 кемесі кит аулауға бағыт алған АҚШ-тағы екінші ірі кит аулау порты еді. "Моби Дик" романының авторы Герман Мелвилл 1841 жылы "Акушнет" кит аулайтын кемесімен Фэрхейвен портынан сапарға шықты. Бірақ, кит аулау саласында Нью-Бедфордтың үстемдігі анық болған соң, Фэрхейвен экономикасы Нью-Бедфорд экономикасымен тікелей бәсекелесудің орнына, оны толықтыруға бағытталды. Фэрхейвен кеме жасаушылар, кеме жабдықтарын сатушылар, арқан өрушілер, шелек жасаушылар және желкен тігушілердің қаласына айналды. Сонымен қатар, кеме иелері мен капитан үшін үй салып, балаларын тәрбиелеуге қолайлы орынға айналды.
Генри Хатлстон Роджерс
Фэрхейвеннің тумаларының арасында Генри Хатлстон Роджерс (1840–1909), кәсіпкер және меценат болды. Роджерс Джон Рокфеллердің Standard Oil тресінің маңызды тұлғаларының бірі еді. Кейіннен ол Вирджиния теміржолын дамытты. Роджерс және оның әйелі, Эбби Гиффорд Роджерс, тағы бір Фэрхейвен тумасы (кит аулаушы капитан Пелег Гиффордтың қызы), он тоғызыншы ғасырдың соңы мен жиырмасыншы ғасырдың басында қауымдық жақсартулардың көптеген нысандарын салды, олардың ішінде грамматикалық мектеп, өте сәнді орта мектеп, қалалық әкімшілік ғимараты, Джордж Х. Табердің масондық ғимараты, Унитарийлік ескерткіш шіркеуі, Табита қонақ үйі, Миллисент кітапханасы және заманауи су және кәріз жүйесі бар еді. Бұл құрылыстар Генри Х. Роджерстің танымал философиясы бойынша ең жоғары сапалы құрылыс стандарттарымен салынды; олардың кейбіреулері жүз жылдан астам уақыттан бері үздіксіз пайдаланылуда. 1885 жылы Роджерс үлкен және сол кезге сай заманауи бастауыш мектеп салды, ал 1893 жылы сүйікті қызы Милисенттің құрметіне итальяндық Ренессанс сарайы стиліндегі ескерткіш тұрғызды, ол бүгінгі күнге дейін қаланың тегін халық кітапханасы болып табылады. 1894 жылдың 22 ақпанында Эбби Палмер (Гиффорд) Роджерстің сыйы – Фэрхейвен қалалық әкімшілік ғимаратының ашылуында Марк Твен осы оқиғаға арналған әзілді сөз сөйледі. Үш айдан кейін, 1894 жылдың 21 мамырында Эбби Роджерс Нью-Йоркте асқазан рагынан жасалған операциядан кейін қайтыс болды. Оның немересі – 1-ші Фэрхейвен бароны (1896–1966) болды. Роджерс жоғары мәртебелі көптеген адамдармен достық қарым-қатынас жасады; сонымен қатар ол жағдайы нашар адамдардың да досы, кеңесшісі және демеушісі болды. Оның достарының арасында Букер Т. Вашингтон, Энн Салливан, Хелен Келлер және Марк Твен болды, олардың барлығы Роджерсті Фэрхейвенде аралап, кейде ұзақ уақытқа созылған визиттер жасады. Твен өмірінің соңында өзін кедейлендіріп алды; Роджерс оған көмектесті, ал Твен оған жасалған жақсылықты қайтаруға бар күшін салды.
География
АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 14,1 шаршы миль (37 км2) құрайды, оның ішінде 12,4 шаршы миль (32 км2) – құрлық, ал 1,7 шаршы миль (4 км2), яғни 12,06% – су. Ол өзенмен және батысында Нью-Бедфорд қаласымен, солтүстігінде Акушнетпен, шығысында Мэттапойсеттпен және оңтүстігінде Бъзардс шығанағымен шектеседі. Мэттапойсеттпен қала шекарасы Бристоль және Плимут округтерінің шекаралары бойымен өтеді. Қала Бристоль округінің оңтүстік-шығыс бұрышында орналасқан және округтің ең шығыс нүктесі Батыс аралда жатыр. Фэрхейвен Бостоннан оңтүстікке қарай шамамен 54 миль (87 км), Кейп-Кодтан батысқа қарай 21 миль (34 км) және Род-Айленд штатының Провиденс қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 32 миль (51 км) қашықтықта орналасқан. Қала Бъзардс шығанағында, Акушнет өзенінің шығыс жағалауында, оның құйылыс жерінде жатыр. Қаланың жері Сконтикут Нек және Батыс арал арқылы, сондай-ақ бірнеше кішкентай аралдармен бірге шығанаққа қарай созылады. Қаланың су көлемінің көп бөлігі оның порттарынан, шығанақтары мен лагуналарынан, Акушнет өзенінің суларынан, сонымен қатар Наскетукет және Скиппинг сағаларынан тұрады. Қала жағалау жазығында орналасқан, ал Наскетукет өзені бойында және Прістс-Коувтың солтүстігіндегі Бойс және Герлс Крикс айналасында батпақты жерлер бар. Фэрхейвеннің елді мекендеріне Фэрхейвен орталығы, Солтүстік Фэрхейвен, Шығыс Фэрхейвен, Оксфорд, Поверти-Пойнт, Наскетукет, Сконтикут Нек және Винсегансет Хайтс кіреді. Қала халқының көп бөлігі қаланың батыс жағында, Сконтикут Нек бойында немесе Шығыс Фэрхейвен ауылында шоғырланған, ал қала жерінің солтүстік-шығыс бөлігі сирек қоныстанған. Қалада екі ірі қоғамдық саябақ бар – Ливси паркі және Кушман паркі, сондай-ақ бірнеше кішкентай саябақтар бар. Кушман паркінде теннис корттары, бейсбол алаңдары және эстрада бар, сонымен қатар Фэрхейвен орта мектебінің жүгіру жолы да орналасқан. Қалада бірнеше сауда кемежайлары, яхта клубы және демалыс кемелері үшін бірнеше мариналар бар. Бірнеше кішкентай шомылу жағажайлары бар, олардың ең үлкені – Форт-Феникс мемлекеттік қорығы, форттың шығысында оңтүстікке қарай орналасқан жағажай және Нью-Бедфорд портының дауылдан қорғау тоғаны. Сондай-ақ, Феникс темір жолы деп аталатын велосипед жолы бар, ол бұрынғы Фэрхейвен тармағының ұзақ уақыт пайдаланылмаған темір жол учаскесі бойымен 6-шы бағыттың оңтүстігінде өтеді. 5,2 мильдік темір жол Fairhaven орталығын Mattapoisett орталығымен байланыстырады.
Көлік
195-ші мемлекетаралық автомобиль жолы қала арқылы шығыстан батысқа қарай өтеді, Нью-Бедфорд портына жақындағанда Акушнет өзенін кесіп өтеді. Фэрхейвенді сонымен қатар АҚШ-тың 6-шы бағыты кесіп өтеді, ол қалаға материк пен Поуп аралы арасындағы көпір арқылы кіреді, ал бұл арал Нью-Бедфордтың қалған бөлігімен жүз жылдан астам уақыт бойы қолданылып келе жатқан Нью-Бедфорд – Фэрхейвен көпірімен байланысты, ол бір ғасырдан астам тарихы бар айналмалы көпір. Массачусетс 240-шы бағыты, қысқа, 1 миль (2 км) екі бөлінген автомобиль жолы, 195-ші мемлекетаралық жолдың 29-шы шығу орынынан 6-шы бағыт пен Сконтикут Нек жолының қиылысына дейін жалғасады. Қаланың сауда орталығы осы қиылыста орналасқан, онда бірнеше дүкендер, базарлар мен мейрамханалар бар, сонымен қатар көршілес Акушнет пен Маттапоисеттің де негізгі сауда орталығы болып табылады. SRTA Фэрхейвен мен Нью-Бедфорд арасында автобус қызметін, сондай-ақ қала мен Акушнет және Маттапоисетт арасында екі қысқа шаттл бағытын ұсынады. Қалада теміржол немесе әуе қатынасы жоқ. MBTA көршілес Нью-Бедфордқа қалалық пойыз қызметін кеңейту процесінде. Нью-Бедфордта Фэрхейвенге ең жақын орналасқан әуежай – Нью-Бедфорд аймақтық әуежайы да бар. Ал ең жақын ұлттық әуежай Род-Айленд штатының Уорвик қаласындағы Т. Ф. Грин әуежайы.
Демография
2020 жылғы санақ бойынша қалада 15 924 адам, 8 423 үй шаруашылығы және 4 354 отбасы тұрады. Халық тығыздығы 7266 тұрғын үй бірлігін құрады. Қаланың нәсілдік құрамы: 96,32% ақ нәсілді, 0,60% афроамерикалық, 0,26% американдық үндістер, 0,44% азиялық, 0,02% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 1,19% басқа нәсілдер және 1,17% екі немесе одан көп нәсілдердің өкілдері. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 0,84% құрайды. 6 622 үй шаруашылығының 27,7% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 49,6% -ы бірге тұратын жұбайлар, 11,0% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 35,8% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 30,5% жеке адамдардан тұрады, ал 14,7% -ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,38 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,98 адамды құрайды. Қала тұрғындарының жас құрамы: 21,7% -ы 18 жасқа дейінгілер, 6,6% -ы 18-24 жас аралығындағылар, 27,9% -ы 25-44 жас аралығындағылар, 24,3% -ы 45-64 жас аралығындағылар және 19,5% -ы 65 жастан асқандар. Орташа жас 41 жасқа тең. Әр 100 әйелге 89,4 еркек, ал 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 85,3 еркек шалысады. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, қаладағы үй шаруашылығының орташа табысы 79 432 доллар, ал жан басына шаққандағы табыс 50 384 долларды құрайды. Халықтың 6,6% кедейлік шегінен төмен өмір сүреді. Халықтың 28,9% жоғары білімге (бакалавр және жоғары) ие, ал 91% орта білімді. Ер адамдардың орташа табысы 38 201 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 29 736 долларды құрайды. Отбасылардың 6,5% және халықтың 9,0% кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 11,4% және 65 жастан асқандардың 11,6% кедейлікте.
Бизнес
Фэрхейвен – Titleist брендімен (қазір Fila компаниясына тиесілі) гольф жабдықтарын шығаратын әлемдік танымал Acushnet компаниясының туған жері. Фэрхейвенде Nye Lubricants компаниясы да орналасқан, ол өнеркәсіптік майлау материалдарымен айналысады және оның тарихы 1844 жылға, кит аулау саласына дейін жетеді.
Үкімет
Фэйрхейвен 10-шы Бристоль штатының өкілді округінде орналасқан, оған Фэйрхейвен, Марион, Маттапойсетт және Рочестер қалаларының барлығы, сондай-ақ Миддлбороның бір бөлігі кіреді. Қала штаттық сенатта 2-ші Бристоль Плимут округінде өкілдік етіледі, оған Нью-Бедфорд қаласы мен Акушнет, Дартмут, Фэйрхейвен және Маттапойсетт қалалары кіреді. Ұлттық деңгейде Фэйрхейвен Массачусетс штатының 9-шы конгресс округінің құрамында болып табылады және қазіргі уақытта Уильям Р. Китинг өкілдік етеді. Штаттың АҚШ Сенатының ең тәжірибелі мүшесі – Элизабет Уоррен, ал кіші сенаторы – Эд Марки. Фэйрхейвенді өкілдік қалалық жиналыс басқарады, оны бес мүшеден тұратын таңдау кеңесі (2022 жылы үш орыннан ұлғайтылды) және қала әкімшісі басқарады. Қалада бір мемлекеттік кітапхана (Millicent Library), бір өрт сөндіру станциясы, орталық полиция бөлімі және бір пошта бөлімі бар (почталық индексі 02719). Фэйрхейвен полиция бөлімі Байрант-Лейн көшесінде, қала орталығынан шығысқа қарай жарты миль жерде орналасқан. Полиция, өрт сөндіру және құтқару қызметтерінің барлығы Вашингтон көшесіндегі бір ғимаратта орналасқан.
Білім
Фэрхейвеннің төрт мемлекеттік мектебі де Фэрхейвен мемлекеттік мектептер округінің құрамына кіреді. Қалада екі бастауыш мектеп бар: Шығыс Фэрхейвен және Леррой Л. Вуд, бір орта мектеп – Элизабет Хейстингс, және бір жоғары мектеп – Фэрхейвен жоғары мектебі. 1906 жылы Роджерс сыйға тартқан Фэрхейвен жоғары мектебі, 6-шы трассада (Хатлстон даңғылы) орналасқан және әсерлі көрінісімен қаладағы ең танымал орын болып табылады. Мектеп командалары «Көк шайтан» деп аталады, ал олардың түстері – патша көгі мен ақ. Мемлекеттік мектептен басқа, болашақ жоғары мектеп оқушылары Нью-Бедфордтағы Greater New Bedford Regional Vocational Technical High School («Voc Tech») немесе Дайтон қаласындағы Бристоль округінің ауыл шаруашылығы жоғары мектебінде («Bristol Aggie») тегін оқи алады. Соңғы екі бұрынғы бастауыш мектептерге Оксфорд мектебі (2007 жылы жабылды) және Роджерс мектебі (2013 жылы жабылды) кіреді. Оксфорд мектебі 1896 жылы ашылып, 2007 жылы жаңадан қайта құрылған Шығыс Фэрхейвен мектебімен біріктірілді. Роджерс мектебі 1885 жылы Генри Хатлстон Роджерс қалаға сыйға тартқан алғашқы ғимарат ретінде ашылды. Ол 2013 жылға дейін ашық болды, содан кейін Оксфорд және Шығыс Фэрхейвен мектептері сияқты, оның оқушылары Леррой Вуд мектебінің оқушыларымен біріктірілді. Жаңа Вуд мектебінің ғимараты салынып жатқанда, оның қызметкерлері мен оқушылары 2012–13 оқу жылында Оксфорд мектебінің ғимаратына көшіп барды. Оксфорд мектебі 2022 жылы тұрғын үйлерге айналдырылды және 2023 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. Қалада сондай-ақ Сент-Жозеф мектебі орналасқан, ол рим-католик шіркеу мектебі болып, балабақшадан сегізінші сыныпқа дейін білім береді. Мектепті жақын жердегі Сент-Жозеф шіркеуі басқарады. Фэрхейвендегі Солтүстік-шығыс теңіз институты екі жылдық теңіз ғылымдары бағдарламасын ұсынады және студенттерді кемеде палуба офицерлері немесе капитан ретінде жұмыс істеуге дайындайды. NMI қала орталығында бірнеше ғимаратқа ие, оның ішінде бұрынғы унитариандық шіркеу және бұрынғы банк.