Кіріспе
Олимпиадалық ату жарысы Халықаралық ату спорты федерациясымен реттеледі 10 метрлік ауалы тапанша - Халықаралық ату спорты федерациясы (ISSF) басқаратын Олимпиадалық ату жарысы. Бұл 10 метрлік әуе мылтығына ұқсас, ол 4,5 мм (немесе .177) калибрлі әуе қаруымен 10 метрлік қашықтықтан (11 ярд) атылады және жекпе-жек 75 минут ішінде 60 жарыстық атудан тұратын біліктілік раундынан тұрады. Егер электрондық балл беру жүйесі (EST) болмаса, уақыт шегіне 15 минут қосылады. Жарысқа қатысушылар 15 минут дайындық және байқау уақытында шексіз рет атуы мүмкін. 50 метрлік тапаншамен бірге бұл дәлдікпен ату шарасы болып саналады. Осылайша, екі жарыста да көптеген атушылар қатысады. Пистолетке оның өлшемдері, салмағы және қағып тарту салмағы бойынша кейбір шектеулер бар. Оны тек қана бір қолмен тік тұрған күйде, тірегі жоқ күйде басқаруға болады. Атысшы өзінің темпін өзі шешеді, бірақ ең ұзақ уақыттан аспайды. Таңдау кезеңінен кейін ең жоғары сегіз ұпай жинаған атушылар 24 жарыстық ұрыстан тұратын соңғы кезеңге өтеді. Оныншы рет атқаннан кейін, аудитория рейтингтің дамуын бақылай алуы үшін жеке командалар беріледі. Негізгі жарыстар - Олимпиада ойындары әр төрт жылда және ISSF әлем чемпионаты төрт жылда бір рет. Сонымен қатар, бұл іс-шара ISSF әлем кубоктарында және континенттік чемпионаттарда, сондай-ақ көптеген басқа халықаралық және ұлттық жарыстарда өткізіледі. Бұл жабық спорт түрі, ең жоғары деңгейде дәстүрлі қағаз нысаналардың орнына электрондық нысаналар қолданылады.
The 10 meter air pistol is an Olympic shooting event governed by the International Shooting Sport Federation (ISSF). It is similar to 10 meter air rifle in that it is shot with 4.5 mm (or .177) caliber air guns at a distance of 10 metres (11 yards), and that the match consists of a qualification round of 60 competition shots within 75 minutes. If an Electronic Scoring System (EST) is not available, 15 minutes are added to the time limit. Competitors are allowed to shoot an unlimited number of shots during the 15 minutes preparation and sighting time. Along with the 50 meter pistol, it is considered a precision shooting event. Thus, numerous shooters compete in both events. There are some restrictions on the pistol regarding its dimensions, weight and trigger pull weight. It must be operated by one hand only from a standing, unsupported position. The shooter decides his or her own tempo as long as the maximum time is not exceeded. After the qualification round, the shooters with the top eight scores move on to a final round consisting of 24 competition shots. After the tenth shot, individual commands are given so that the audience may follow the progress of the standings. The major competitions are the Olympic Games every four years and the ISSF World Shooting Championships every four years. In addition, the event is included in ISSF World Cups and in continental championships, as well as in many other international and national competitions. It is an indoor sport and, at the highest level, electronic targets are used instead of the traditional paper targets.
Қашықтық және нысана
Жер деңгейінен нысананың ортасына дейінгі қашықтық 1400 мм +/ 50 мм. Ауалы пістолеттің қашықтығы ауалы мылтықпен бірдей, әр атысшыға үстел, 1 метр кеңдіктегі атыс нүктесі және атыс сызығы мен нысана сызығы арасындағы 10 метрлік қашықтық беріледі. Қазіргі ереже бойынша, асханалар жабық жерде болуы керек, жасанды жарыққа қойылатын ең төменгі талаптар белгіленген. Жоғары деңгейдегі жарыстардың көбі спорттық нысандар мен конгресс орталықтарында орнатылған уақытша стадиондарда өткізіледі. 17х17 см (6,7х6,7 дюйм) нысана әдетте ашық түсті картоннан жасалады, оған ұпай сызықтары және 7-10 ұпай аймақтарынан тұратын қара мақсат белгісі басылады. Сонымен қатар ішкі ондық шеңбер бар, бірақ ішкі ондықтар саны тек теңдікті бұзу үшін қолданылады. Бұл дәстүрлі нысаналарды ауыстыруды әрбір атысшы электрондық немесе одан да ескірген, қолмен басқарылатын тасымалдаушы құрылғылар арқылы жүргізеді. Үлкен жарыстарда әр нысанаға бір ғана оқ атылуы мүмкін, бұл сан жарыстың деңгейі мен маңыздылығы төмендеуімен екі, бес немесе тіпті онға дейін өседі. Пайдаланылған нысаналарды арнайы кеңседе бағалайтын офицерлер жинап алады. Соңғы онжылдықта қағаздан жасалған мақсатты белгілер бірте-бірте электронды мақсатты белгілер жүйесімен ауыстырылды, олар нәтижелерді мониторларда дереу көрсетеді. Бұл жүйелерді пайдаланғанда, нақты ұпай сызықтары шығарылмайды, бірақ соққы тесігінің орналасуы (анықталуы мүмкін) автоматты түрде компьютермен сәйкес ұпайларға айналады. ISSF ережелері қазір осы жүйелерді жоғары деңгейдегі жарыстарда қолдануды талап етеді. Олар басқа халықаралық жарыстарда да қолданылады, ал кейбір елдерде олар тіпті ұлттық жарыстарда да жиі қолданылады.
Жабдық
Тұрып тұрғаннан ыңғайлы және дәл ату үшін матч-ауалы пистолеттердің жылдам тұйықталу уақыты болуы керек, іс жүзінде кері қайтусыз және дірілсіз атуы керек және босату кезінде минималды қозғалыс пен тепе-теңдік ауысуы болуы керек. Сонымен қатар, пистолетті пайдаланушының жеке қалауы бойынша баптайтын интерфейстер мен әртүрлі қосымшалармен бейімдеуге болады. Тиісті матчты түйіршіктермен біріктірілген пистолет 10 сақиналық тұрақты өнімділікті қамтамасыз етуі керек, сондықтан бастапқы кезеңде ең жоғары нәтижеге қол жеткізе алмайтын қатысушыға жатқызуға болады. Пайдаланылатын пистолеттер газбен жұмыс істейтін, калибрі 4,5 мм. Ең аз қағып тарту салмағы 500 грамм (17,6 унция), спорттық тапаншаның жартысы, ал ұсталу шектеулері спорттық тапаншаларға ұқсас, бірақ ауа тапаншасы кіретін қорап үлкен: 42 х 20 х 5 см (17 х 8 х 2 дюйм). Бұл ұзын көріністі жолға шығарады және қолдарды бұру үшін орын береді, бірақ бірнеше ерекшеліктермен (мысалы, Байкал IZH 46M) заманауи матч-ауалы пистолеттер алдын ала толтырылған ауа немесе сирек көмірқышқыл газы бар контейнерлерді қолданады. Жалпы салмағы: Пистолет тек бір қолмен тік тұрған күйінде жұмыс істеуі керек және бір мезгілде бір ғана гранатамен толтырылуы мүмкін. 10 метрлік ауа пішіні мен ауа мылтығының соққысы үшін диаболо шашақтары қолданылады. Бұл гранулдардың басында бау кескіш бар, яғни алдыңғы жағы (ерекше) тегіс, бұл қағаз нысаналарында оңай ұпай үшін таза дөңгелек тесіктер қалдырады. Жарық түйіршіктері олардың біркелкілігін бұзатын деформация мен басқа да зақымдануларды болдырмайтын қаптамаларда және күрделі орамаларда ұсынылады. Аэроакуациялық қарушылар өздерінің арнайы патрондарының қайсысы ең жақсы жұмыс істейтінін анықтау үшін автоматты түрде топтық сынақтарды жүргізуді ұсынады. Әртүрлі ауалық тапаншалардың ең жоғары өнімділігін қамтамасыз ету үшін жетекші оттегінің ұнтақ өндірушілері ұнтақтарды "басының өлшемі" бойынша бағалайды, яғни ұнтақтар 4,48 мм-ден 4,51 мм-ге дейінгі алдыңғы диаметрлермен ұсынылады. Басқа ISSF пістолет жарыстарында сияқты, қолдау үшін буындардың қозғалысын шектейтін киімге рұқсат етілмейді. Ирис диафрагмасы немесе рецепті бойынша қолданылатын көзілдірік сияқты оптикалық құралдарға рұқсат етіледі, егер олар тек ашық көріністерге ие пистолетке орнатылмаса. Суретке түсіру көзілдірігі өте ыңғайлы болса да, олардың көпшілігі үш негізгі элементтен тұрады: линза, механикалық ирис және соқыр. Бұл компоненттер бір-бірімен жұмыс істейді, бұл атысшылардың бір уақытта алыстағы нысанаға да, қарудың нысанасына да назар аударуына көмектеседі. Құлақты қорғауды ISSF және жаттықтырушылар ұсынады, олар кейде қауіпсіздік себептерімен (басқа ату пәндерінде ең маңызды) қажеттіліктеріне қарағанда, алаңдататын шуды сөндірудегі пайдалылығын атап көрсетеді. Әр атысшының жауапкершілігі - жарысты бастамас бұрын арнайы аймақта, жабдықтарды бақылауда, пистолет пен аяқ киімді растау. Атысшылар қару-жарақ бақылауын өткеннен кейін триггерді тарту салмағын төмендетуден бас тарту үшін, матчтан кейін кездейсоқ бақылаулар жүргізіледі. Мұндай бақылаудан өтпеген жағдайда, бірден жарамсыздыққа ұшырайды.
Өрт бағыты
Атысшылар әдетте төрт топқа бөлінеді: ерлер, кіші ерлер, әйелдер және кіші әйелдер. Жас спортшылар сайыстары көптеген чемпионаттарға қатысады, кейбір ерекшеліктер бар (мысалы, Олимпиада ойындары мен ISSF әлем чемпионаттары). Атысшы 21 жасқа толғанға дейін кіші сыныпта болады, бірақ кіші сыныпта негізгі сыныпқа қатысуға болады. Сонымен қатар, ISSF жастар арасындағы әлем кубогы да бар. Біліктілік кезеңінде де, соңғы кезеңде де барлық атуды бас полигон офицері бақылайды, оның міндеттеріне барлық қызметкерлердің дұрыс жүріс-тұрысы, техникалық бұзушылықтармен айналысу және қазылар алқасымен ынтымақтастық үшін жауапкершілік кіреді.
Біліктілік
Біліктілік кезеңінде атушылар қажет болған жағдайда релелерге бөлінеді. Әрбір эстафета 15 минут дайындық уақытынан басталады. Сонан кейін бас офицер "ойын атысы, бастау" командасын береді, бұл бәсекелестік уақыттың басталғанын көрсетеді. 60 жарыстық кадр 75 минут ішінде (егер электронды нысаналар болмаса 90 минут) түсірілуі тиіс. Көбінесе, көптеген атушылар бірдей ұпайға ие болады. Ішкі ондықтардың саны көп болса, бірінші теңдік болады. Егер екі немесе одан да көп атушылардың ішкі ондықтары бірдей болса, соңғы он ату сериясында ең жоғары ұпай жинаған атушы жоғары орналасады. Финалда ұпай аймақтары ондықтарға бөлінеді (автоматты ұпай құралы болмаған жағдайда арнайы өлшегіш арқылы), сондықтан әрбір ұпай біліктілік кезінде ең көп 10 ұпайдың орнына 10,9 ұпайға дейін бере алады. Олимпиада ойындары, ISSF әлем кубоктары мен ISSF әлем чемпионаттарының финалдарында электрондық нысаналар қажет. Бес минуттан кейін спортшылар көрермендерге ұсынылады. "Бірінші жарыста, жүктеу, бастау" командасынан кейін спортшылар бес рет ату үшін 250 секундқа ие болады. Сол команда екінші рет бес рет орындалады. Оныншы рет атқаннан кейін, әрбір жарысқа арналған 50 секундтық уақытпен әр рет атқанда бөлек команда беріледі. Әр екі рет атқаннан кейін ең төменгі ұпай жинаған спортшы 23 және 24-ші рет атқанда бірінші орын үшін бәсекеге түсетін екі атлет қалғанға дейін шығарылады. Қазіргі ереже 2016 жылғы жазғы Олимпиада ойындарынан кейін 2017 жылы енгізілді.
Тарих
Ауаға қарсы пісталет жарысы 1970 жылы Әлем чемпионаты деңгейінде, ал 1988 жылы Олимпиада бағдарламасында енгізілді. 1985 жылға дейін, финалдар қолданыла бастаған кезде, чемпионаттар 40 немесе 60 ату матчтарының (40 әйелдер үшін және 60 ерлер үшін) нәтижелері бойынша шешілді. 1982 жылға дейін ерлер арасындағы жекпе-жек 40 ұстанмадан тұратын. ауалы пистолеттерде бірдей нәтиже көтерілген жоқ. Сергей Пыжиановтың 593 ұпаймен әлем рекорды жаңа мақсаттармен бірінші әлем чемпионатының финалында орнатылды, Джин Чжон-о 2009 жылы ISSF әлем чемпионатының Чанвон қаласында 594 ұпаймен жаңа рекорд орнатуына дейін 20 жыл бойы жеңілмеді. Жарыстар енді ашық ауада өткізілмесе де, ең маңызды жарыстар (Олимпиада, Әлем чемпионаттары, Әлем кубогы) әлі де Солтүстік жарты шардағы жазғы маусымға жоспарланған, өйткені олар 50 м мылтық және 25 м пистолет сияқты ашық ауада өткізіледі. Алайда көптеген кішігірім халықаралық жарыстар қазан мен наурыз аралығында Еуропалық жабық маусым кезінде өткізіледі, ал оның ең бастысы жыл сайын Еуропа чемпионаты болып табылады. Бұл жарыстардың көпшілігі бірнеше күндік жарыстармен бірге әуе мылтықтарымен өткізіледі.
Қазіргі әлем рекордтары
10 метрлік ауа пісталетіндегі қазіргі әлем рекордтары Ерлер Жүнір ерлер Финал 246.3 27 мамыр 2019 Мюнхен 1732 командалар (Лим, Сун, Шин) 6 қыркүйек 2018 Чанвон әйелдер Жүнір әйелдер Жеке 585 29 мамыр 2019 Мюнхен Финал 244.7 21 қараша 2019 Путиан командалары 1721 (Синг, Рахав, Томар) 7 қараша 2019 Доха Аралас командалар Бәсекелестік 586 30 мамыр 2019 Мюнхен Жүнір Аралас командалар Бәсекелестік 586 30 мамыр 2019 Мюнхен
Олимпиада және әлем чемпиондары
ISSF тарихи чемпиондардың тізімін жариялайды.