Кіріспе

Халықаралық мылтық жарыстары үш түрлі қалыпта – тізе бүгіп, жатып және тұрып ату арқылы өткізіледі. Оқтардың саны әр қалыпта тең болады, бірақ жылдар өте ату тәртібі өзгерген. Жарыс барысында әрбір қалыпта мерген шексіз сынақ оқтарын және 10 немесе 20 оқты есепке алу үшін атуға құқылы. Іріктеу кезеңдерінде оқтардың ұпайлары толық сандармен есептеледі, яғни әр оқ 0-ден 10-ға дейін, ондық бөлшексіз бағаланады. Ал финалда оқтардың ұпайлары ондық санмен есептеледі (мысалы, толық сандар бойынша 9 ұпай орнына 9.8). Нысана ортасы әдетте 10 болып табылады, ал орталықтан алшақтаған сайын ұпай азаяды. Ұйым шешімі бойынша сыртқы немесе ішкі шеңбер бойынша ұпай жинау мүмкін. Сыртқы шеңбер бойынша есептегенде, оқтың қай шеңберді бұзғаны анықталып, соған сәйкес баға беріледі. Ішкі шеңбер бойынша есептегенде, оқтың нысананың ішкі сызығын бұзған-бұзбағаны анықталады.

Үш позициялық матчтардың түрлері

Халықаралық ату спорты федерациясы (ISSF) үш позициядағы төрт жарысты мойындайды. Осы жарыстардың екеуі, екеуі де «50 м мылтық» деп аталады, Олимпиадада өткізіледі, біреуі ерлерге, екіншісі әйелдерге арналған. Олимпиаданың екі жарысы 50 метр қашықтықтағы жиектелген мылтықпен атылады. Олимпиадаға қатыспайтын үш позициядағы екі жарыс, «300 м мылтық» және «300 м стандартты мылтық», 300 метр қашықтықтағы орталық ұйырмалы мылтықпен атылады. Олимпиадалық жарыстарда 2016 жылғы Олимпиада ойындарына дейін ерлер 3х40, яғни жатып 40 оқ, тұрып 40 оқ және тізе бүгіп 40 оқ атса, әйелдер 3х20, әр позицияда 20 оқ атқан. Бұл іріктеу кезеңі болып саналады, оқтар толық сандармен бағаланады. 2018 жылдың қаңтар айында бұл ережелер өзгертілді, соның салдарынан ерлер мен әйелдер енді 3х40 атуға көшті. Іріктеу кезеңінің ең жоғары ұпалы – 1200. Бұл алғаш рет 2020 жылғы Олимпиада ойындарында көрінеді. Іріктеу кезеңінен кейін үздік сегіз атушы финалға қатысады. Бұрын финал тұрып қана атудан 10 оқтан тұратын, ал жеңімпаз іріктеу кезеңі мен финалдағы жалпы ең жоғары ұпал жинаған атушы болар еді. АҚШ-та Азаматтық ату бағдарламасы (CMP), USA Shooting, JROTC, 4-H және Америка Легионының бірлестігі, әуе мылтықтарын пайдаланатын жасөспірімдер үшін үш позициядағы жарыстарды мойындайды. Оқ ату бағдарламасы 3х20 немесе 3х10, ұйым мен орналасқан жерге байланысты, ал үздік сегіз атушы финалда бақ сынасады. Жеңімпаз тағы да іріктеу кезеңінен финалға дейінгі жалпы ең жоғары ұпал жинаған атушы болады. Көбінесе жасөспірімдердің атуы 10 метр немесе 50 фут қашықтықта жүзеге асырылады. CMP бұл жарыстарды Ұлттық үш позициялық әуе мылтық кеңесі үшін ұйымдастырады және үздік жас атушыларды «Құрметті» бағдарламасы арқылы мойындайды.

Үш позициялы матчты ату

Стандартты матчтың басында, майдан офицері майдан ережелері мен жарыс ережелерін түсіндіреді. Олар ату жоспарын және уақыт бойынша болатын өзгерістерді хабарлайды. Әрбір ату сериясынан кейін, келесі позицияға дайындалу үшін майдан әдетте 10 минуттық үзіліс береді.

Түрлері

Үш позициялық бәйгеде тізе бүгіп, жатып, тік тұрып атудың бәрі бірдей маңызды. Әр позиция бірдей ұпай санына ие және әрқайсысының өзіндік ережелері бар. Слинг – бұл белдік сияқты құрылғы, ол қоймайтын қолдың бицепсінен айналып, білегінен өтеді және мылтықтың тұтқасына бекітіледі. Бұл қолға демеу береді, салмақты қолдың өзі емес, слинг көтереді.

Тірі тұру

Тік тұру позициясы – үш позициядан тұратын жарыстың соңғы кезеңі. Көп жағдайда осы позицияны меңгеру ең қиын. Көптеген қатысушылар мылтықты тік тұрып ұстап, содан кейін нысанаға бағыттайды. Тік тұру позициясы – тіреусіз, дербес позиция. Тұрақтылықты арттыру үшін атушылар мылтықтың қақпағының астына немесе жанына қолдарын қойып, алқыштарын денелеріне жақын ұстайды. Осы позицияда табиғи нысанаға бағыттау өте маңызды. Табиғи нысана – атушының нысанаға бағытталғанда денесінің табиғи түрде тоқтатын жері. Егер атушылар табиғи нысанаға қарсы күрессе, тұрақты болу және дұрыс ату қиынға соғады. Атушының табиғи нысанасын табудың көптеген тәсілдері бар, бірақ жаңадан бастағандарға оны үйрету өте қиын болуы мүмкін.