Кіріспе

Хэмпден – АҚШ, Массачусетс штатындағы Хэмпден округінде орналасқан қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 4 966 адамды құрайды. Бұл қала Спрингфилд, Массачусетс метрополиялық статистикалық аймағының бір бөлігі. Хэмпден қаласының аты ағылшын патриоты Джон Хэмпденнің есімімен аталған.

Тарих

Хэмпден Уилбрахам аймағы бір кездері нипмук үндістеріне Миннехауг ("жеміс елі" немесе "жеміс төбесі") деп белгілі болған. Олар оны 1674 жылы Спрингфилдтің Уильям Пинчонға сатқан, содан кейін аймақ Спрингфилд тауы деп аталды, бірақ 1741 жылға дейін (Оңтүстік Уилбрахам ретінде) қоныстандырылмады. Алғашқы еуропалық қоныс салушылар Степбинс және Хитчкок отбасылары болды. Бірінші пилорама Скантик өзенінде, V.F.W. ғимаратының жанында салынды. "1761 жылғы құйрықты жылан оқиғасы" сол жылдың 7 тамызында, қазіргі Хэмпдендегі егістік жерінде болған деп есептеледі, онда 22 жасар Тимоти Меррик әкесінің егінін шабу кезінде жылан шағып қайтыс болды – бұл оқиға Солтүстік Америкадағы ең алғашқы балладалардың бірі саналған "Спрингфилд тауында" бейнеленген, және қазіргі халық әні "Құйрықты жылан тауының" негізі болды. Елді мекен Скантик өзенінің жағасында салынды. Алғашқы диірмендерге Скантик өзенінің суы керек болды. Кәсіпорындар өзенге жақын орналасқандықтан, иелері де диірмендеріне жақын болуы керек еді. Сондықтан, ертедегі үйлердің көпшілігі өзеннің немесе оның салаларының жағасында салынды. Оңтүстік Уилбрахам ретіндегі алғашқы жүз жылда Хэмпден ауыл шаруашылығымен айналысқан қалашық болды, ал Уилбрахам – "ана" қаласы еді. 1878 жылы Уилбрахамнан бөлінген кезде Хэмпденде өнеркәсіп дами бастады. Өрт ең ірі диірмендерді қиратты – 1892 жылы Лакоусик, 1904 жылы Равин, ал басқа да кәсіпорындар жетіспеушілікке байланысты құлдырады. Автомобильдердің пайда болуы адамдарға қаладан тыс жерде жұмыс табуға мүмкіндік берді. Содан кейін ауыл шаруашылығына қайта оралу бағыты пайда болды, бүкіл аймақта көптеген жеміс бақтары құрылды, сүт өндіретін сиырлар өсірілді және фермерлер көптеген дақылдар өсірді. Осы кезеңде Спрингфилд тұрғындары демалу үшін Хэмпденде көптеген жазғы үйлер салды. Осы үйлердің көпшілігі жыл бойы тұруға лайықты болып дамыды. Қазір диірмендер мен карьерлер, жеміс бақтары мен сиырлар көбінесе жоғалып кетті, ал Хэмпден тұрғын қалаға айналды. Хэмпден 1920 жылдың қаңтарында, Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, соғыстың ең алғашқы ескерткіштерінің бірін орнатты, ол әлі күнге дейін ауылдың орталық алаңында тұр. Х.П. Лавкрафттың Хэмпден арқылы саяхаттау тәжірибесі 1928 жылы жазылған "Дунвич қорқынышы" атты табиғаттан тыс қорқыныш әңгімесіне шабыттандырды. Дануич қалашығы Хэмпден мен оның айналасына негізделген. 1955 жылдың тамызында Хэмпденді Дайан дауылы шарлады. Су тасқыны көптеген көпірлерді қиратып, ең көп зиян келтірді. 2000 жылдан бері Хэмпден тұрғындары ашық кеңістіктер мен саябақтарды сатып алды, оның ішінде қаладағы ең биік төбелердің бірі – Миннехауг тауының шыңы да бар. Оңтүстік жолында жол басы мен тұрақ құрылды. Миннехауг тауының жолдарына Олд Коуч Роудан және күзгі түрік ату маусымын қоспағанда, Main St. бойындағы V.F.W. тұрағынан да қол жеткізуге болады. 2004 жылдың қыркүйегінде өрт сөндірушілер Лафнинг Брук жабайы табиғат қорымына (Хэмпдендегі Main Street-те орналасқан) өрт сөндіруге шақырылды. Ғимарат автор Торнтон Берджесске арналған, ол қайтыс болғаннан кейін салынды. Бас кеңсе ғимараты өртеніп кетті, бірақ Берджессстің қасиетіндегі үйі өрттен зардап шекпеді және әлі де тұр. 2005 жылдың 9 қазанында таңертең бір апта бойы жаңбыр жауғаннан кейін, және тым қатты жаңбырдан кейін Скантик өзені мен оның көптеген салалары арналарынан асып кетті. Көптеген үйлер мен кәсіпорындар суға батты. V.F.W. көпірі сумен жуылды.

География

АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 19,6 шаршы миль (51 км²) құрайды, оның ішінде 19,6 шаршы миль (51 км²) құрлық және 0,05% су. Хэмпден Коннектикут өзені аңғарының шығыс жиегінде орналасқан. Теңіз деңгейінен 1000 футтан (305 м) асатын биіктікке дейін төбелер көтеріледі. Ең биік нүктелері – Пайн тауы мен Рейтлснейк шыңы, екеуінің де биіктігі 1070 фут (326 м). Қалада ірі су көлемі жоқ, бірақ Коннектикут өзеніне құятын бірнеше шағын өзендер бар. Хэмпден Коннектикут штатының шекарасында, Толланд округінен солтүстікке қарай орналасқан. Солтүстік жағынан Уилбрахам, шығысынан Монсон, оңтүстігінен Стаффорд (Коннектикут штаты) және Сомерс (Коннектикут штаты), батысынан Шығыс Лонгмидоумен шектеседі. Қала орталығынан Хэмпден Спрингфилд қаласының оңтүстік-шығысына қарай 11 миль (18 км), Коннектикут штатының Хартфорд қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 28 миль (45 км) және Бостон қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 78 миль (126 км) қашықтықта жатыр.

Көлік

Хэмпден – Массачусетс штатында нөмірленген тас жолдары мен мемлекеттік бағыттары жоқ он алты қаланың бірі. Олардың жартысы аралдарда орналасқан, ал біреуі – Солтүстік жағалаудағы Нахант қаласы. Қалғандарының арасында Хэмпден осы ерекшелікке ие ең шығысқа орналасқан қала. Қалада светофорлар жоқ. Ең жақын мемлекеттік бағыт – 83-бағыт, қаладан оннан бір мильдей ғана өтеді. Қала 90-шы тас жолының екі шығу орынынан оңтүстікке қарай 10 миль (16 км), ал 91-ші тас жолынан шамамен 9 миль (14 км) шығысқа қарай орналасқан. Қалада қоғамдық көлік құралдары жоқ. Ең жақын теміржол қызметі Спрингфилд қаласында, ал ең жақын халықаралық әуежай Коннектикут штатындағы Брэдли әуежайында орналасқан.

Климат

Қыстар ауыспалы, кейде жайлы, күндізгі ең жоғары температура 30 градусқа дейін көтеріледі, бірақ кейде қатты суық болады. 1960 жылдың қаңтар айының таңында Хэмпден пошта бөлімшесінде және Хэмпден ауылының басқа жерлерінде рекордтық суық температура -40 градус Фаренгейт (-40 °C) тіркелді. 2006 жылдың шілде айының соңында ыстық түстен кейін температура 100 градусқа жетті. Бұл Хэмпдендегі соңғы тіркелген ең жоғары және ең төменгі температуралар. 1995 жылдың 14 наурызында бірнеше қар жауып, ерімегеннен кейін қардың қалыңдығы 28 дюйм деп тіркелді. Дегенмен, кейбір қыстарда қар аз жауады. Жазда ыстық әрі ылғалды, сондай-ақ жылы әрі құрғақ күндер кезектеседі.

Демография

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 5109 адам, 1887 үй шаруашылығы және 1467 отбасы тұратын болды. Халық тығыздығы – 1937 тұрғын үй, орташа тығыздық – (мәлімет жоқ). Халықтың этникалық құрамы: 96,70% ақ нәсілді, 0,50% афроамерикалық, 0,1% американдық үндістер, 1,4% азиялық, 0,02% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,40% басқа нәсілдер және 1,00% екі немесе одан көп нәсілдің өкілдері. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 1,50% құрады. 1887 үй шаруашылығының 32,1% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 66,1% -ы некеде тұрған жұбайлар, 7,0% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 22,3% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 17,9% жеке адамдардан тұрады, ал 9,8% -ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз тұратын адамдар. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,66 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,01 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша бөлінуі: 23,7% -ы 18 жасқа дейінгілер, 4,5% -ы 18-24 жас аралығындағылар, 18,1% -ы 25-44 жас аралығындағылар, 35,3% -ы 45-64 жас аралығындағылар және 18,5% -ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер. Орташа жас 47,1 жас. Қаладағы үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 81 130 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 86 848 доллар болды. 2000 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, ер адамдардың орташа жылдық табысы 49 320 доллар, ал әйелдердің орташа жылдық табысы 30 870 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы орташа жылдық табысы 26 690 доллар. Отбасылардың 1,4% және халықтың 2,2% кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 1,4% және 65 жастан асқандардың 3,0% кедейлікте өмір сүреді.

Үкімет

Хэмпденнің үкіметі әртүрлі сайланған және тағайындалған кеңестерден тұрады. Үш мүшелі Таңдаушылар кеңесі/Денсаулық сақтау кеңесі, Жоспарлау кеңесі, Табиғатты қорғау комитеті, Бағалаушылар кеңесі, Саябақтар мен демалыс кеңесі және Жаңа Англиядағы қалалық үкіметтерге тән басқа да кеңестер мен комитеттер бар. Қазіргі уақытта Хэмпденнің Таңдаушылар кеңесі Төраға Дон Давенпорттан, Денсаулық сақтау кеңесінің төрағасы болып табылатын Джон Флинннен және Крейг Ривесттен тұрады. 2018 жылдың 17 қазанына қарай сайлаушылардың тіркелуі және партияға жататын саны:

Партия | Сайлаушылар саны | Пайыз
------- | -------- | --------
Демократиялық | 644 | 16,5%
Республикалық | 750 | 19,3%
Тіркелмеген | 2,437 | 62,6%
Жасыл Көкжұлдыз партиясы | 63 | 1,6%
Барлығы | 3,894 | 100%

Кітапхана

Хэмпден қоғамдық кітапханасы 1891 жылы ашылды. 2005 және 2006 жылдары қысқа мерзімге қалалық кітапхана мен қарттар орталығы негізгі бюджет шеңберінде мектеп округіне бюджеттік қаражат бөлуге дауыс бергеннен кейін жабылды, бірақ кітапхана мен қарттар орталығына бұрынғыдан бөлінген қаржы мүлік салығын арттыру бойынша қосымша дауысқа ұсынылды, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Осының салдарынан, қала тұрғындары көршілес кітапханалардан оқуға және зерттеу жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік алғанмен, басқа қалалардағы көптеген кітапханалардан кітап алу мүмкіндігінен айырылды. Кітапхана мен қарттар орталығы 2006 жылдың жазында қайта ашылды. 2008 қаржы жылында Хэмпден қаласы өз бюджетінің 0,85%-ын (76 862 доллар) қоғамдық кітапханаға жұмсады, бұл шамамен бір адамға 14 доллардай келеді.

Білім

Грин-Медоуз бастауыш мектебі 1956 жылы ашылды. 1956 жылы Хэмпден көршілес Уилбрахам қаласымен 9-12 сыныптарды біріктіріп, бірлескен мектеп округі құрды. Екі қала Уилбрахамда Миннехауг аймақтық жоғары мектебін салды, ол 1959 жылы ашылды. Тортон В. Берджесс орта мектебі 1967 жылы салынды, ал 2018 жылы оқушылар санының кемуіне байланысты жабылды.

Ғибадат орындары

Хэмпденде келесі діндердің үш шіркеуі бар: баптист, римдік католик және біріктірілген (Біріккен Мәсіх шіркеуі, қауымдық және Біріккен методист шіркеулерінің біріккені). Римдік католик шіркеуі Әзіз Мария шіркеуі деп аталады. Баптист шіркеуі Бейтлехем шіркеуі деп аталады. Біріктірілген шіркеу Біріктірілген қауым шіркеуі деп аталады.

Қызықты орындар

Бұрынғы Лафинг Брук жабайы табиғат қорығы, автор Торнтон Берджестің туған жері болған. Миннехауг тауы: қаланың меншігіндегі қорықтағы жаяу серуендеу жолдары мен табиғатты зерттеуге арналған бағдарламалар. Тұрақ Оңтүстік көшесіндегі жол басында орналасқан. Алгонкин жолы: сондай-ақ "Ескі бойскаут жолы" немесе "Қыр жолы" деп те аталады, ол қаланың солтүстігінен оңтүстігіне дейін кесіп өтеді. Миннехауг тауы қорығынан өтеді. Кейбір аймақтарда үзілістер бар, бірақ 2008 жылдан бастап жол белгіленіп, жақсартылуда, болашақта Вилбрахам (М.А.) және Сомерс (К.Т.) қалалары арқылы басқа аймақтық жол жүйелерімен қосылуы күтілуде. Hollow Road: Хэмпден мен көршілес Вилбрахам (М.А.) арасындағы, әуесқойлар тарапынан құрмет көрмейтін, перілер мекендейтін деген әңгімелерге толы жол. Жол Вилбрахам жағынан жабық. Rock A Dundee Road: перілер барып-келіп жүретін жол деп есептеледі. Бұл жол көптен бері жергілікті аңыздар мен қорқынышты оқиғалардың ортасы болып келген.