Кіріспе

Массачусетс штатының Конкорд қаласы – АҚШ-тың Массачусетс штатындағы Миддлсекс округіне жататын қала. 2020 жылғы халық санағы бойынша қала халқы 18 491 адамды құрайды. АҚШ халық санағы бюросы Конкордты Үлкен Бостон аймағының бір бөлігі деп есептейді. Қала орталығы Садбери және Ассабет өзендерінің қосылып Конкорд өзенін құрайтын жерге жақын орналасқан. Конкорд қаласының алғашқы аумағы алгонкин тілінде "жасыл жазық" деген мағына беретін "Мускетаквид" деп аталған. Конкорд 1635 жылы ағылшын қоныс салушылар тобымен құрылған; 1775 жылға қарай халық саны 1400-ге жеткен. Солтүстік Америкадағы отаршылдар мен британдық тәж арасындағы шиеленіс күшейген кезде, 1775 жылдың 19 сәуірінде Конкордта сақталған отаршылдардың қару-жарағын тәркілеу үшін 700 әскер жіберілді. Осыдан кейін болған қақтығыс – Лексингтон және Конкорд шайқастары, Америка революциялық соғысын бастаған оқиғалардың бірі болды (соның ішінде "бүкіл әлемге естілген оқ"). Конкордта 19 ғасырдың ортасында Ральф Уолдо Эмерсоннің төңірегінде бай әдеби орта қалыптасты. Эмерсонның жақын достарының арасында Натаниел Хоторн, Луиза Мэй Алкотт және Генри Дэвид Торо болды. Осы кезеңде Конкордта жазылған маңызды туындыларға Алкотттың "Кішкентай әйелдер" романы, Эмерсоннің "Өзіне сенім" эссесі және Тороның "Уолден" және "Азаматтық мойынсұнбаушылық" кітаптары кіреді. Осы дәуірде қазір кең таралған Конкорд жүзімі Конкордта Ефрем Уэльс Булл есімді адам тарапынан өсірілді. 20 ғасырда Конкорд Бостонның жомарт шағын қалашығына және туристік орталыққа айналды, ол келушілерді Ескі Солтүстік көпіріне, Орчард Хаусқа және Уолден тоғанына тартады. Қала әдебиет мәдениетін сақтап, Дорис Кирнс Гудвин, Алан Лайтман және Грегори Мэгуайр сияқты белгілі авторларға шаңырақ болды. Конкорд прогрессивті және экологиялық саясатымен де көзге түседі, 2012 жылы АҚШ-та бір рет қолданылатын ПЭТ бөтелкелеріне алғашқы болып тыйым салды.

Тарихқа дейінгі кезең және құрылуы

Конкорд қаласының пайда болған аймағы бастапқыда "Мускетаквид" деп аталатын, ол Садбери және Ассабет өзендерінің тоғысқан жерінде орналасқан. Бұл атау алгонкин тілінде "жасыл жазық" дегенді білдіреді, бұл аймақтың көшкен жазықтары мен қазан шұңқырларына сай келеді. Жергілікті американдықтар онда жүгері егіп, өзендер балыққа толы, ал жер өнімді және егістікке қолайлы болған. 1633 жылы Еуропалық зерттеушілер мен қоныс аударушылардың Жаңа Дүниеге әкелген шешек эпидемиясынан аймақтың көп бөлігі халқы азайып қалды. 1635 жылы Рев. Питер Булкли және майор Саймон Уиллард басқаратын ағылшын қоныс аударушылар тобы Бас соттан жер берілісі алып, жергілікті тайпалармен жер сатып алу туралы келісім жасасты. Булкли ықпалды діни лидер болған, ол "өзімен бірге көптеген фермерлерді орманға алып кетті"; Уиллард алгонкин тілінде сөйлейтін және жергілікті американдықтардың сенімін қондырған білгір саудагер болған. Олар 6 шаршы миль (16 км²) жерді Мистиктің Сквау Сахемынен ампум, балталар, пышақтар, мата және басқа да пайдалы заттарға айырбастады, бұл жаңа қаланың негізін құрады, ол бейбіт түрде сатып алынғаны үшін "Конкорд" деп аталды.

Лексингтон мен Конкорд шайқасы

Лексингтон мен Конкорд шайқастары Америка Тәуелсіздік соғысындағы алғашқы әскери қақтығыстар болды. 1775 жылдың 19 сәуірінде британ армиясының сарбаздары Бостон қаласынан Конкордқа қару-жарақ қоймасын басып алу үшін жорық жасады. Самуэль Прескотт (Пол Ревирден хабар алған) ескерту жасағандықтан, отаршылар қарсылық көрсетуге дайындалды. Лексингтон орталығындағы таңертеңгі шайқаста, соғыстың алғашқы оқтары атылғаннан кейін, подполковник Фрэнсис Смит басқаратын британдық экспедициясы Конкордқа бет алды. Конкорд және айналасындағы елді мекендерден келген отаршылар (әсіресе Айзек Дэвис басқарған, жақсы жаттығудан өткен Актон тобы) Ескі Солтүстік көпірінде британдық отрядты жеңіп, британ әскерін шегінуге мәжбүр етті. Содан кейін, аймақтан келген жасақтар Бостонға қайтып келе жатқан британдық әскерін қуа берді, бұл Бостонды қоршауға және соғыстың басталуына әкелді. Отаршылар бастапқыда бұл шайқасты британдықтардың қатыгездігі мен агрессиясының мысалы ретінде жариялады; бір жарияламада «Британ әскерлерінің қанды қырқыны» деп айыптаған. Бірақ бір ғасырдан кейін, американдықтар бұл оқиғаны мақтанышпен еске алды, ол патриоттық және мифтік мәртебеге ие болды («әлемге естілген оқ») «Конкорд гимні» және «Пол Ревирдің саяхаты» сияқты туындыларда. 1894 жылы Лексингтон тарихи қоғамы Массачусетс штатының заң шығарушы органына 19 сәуірді «Лексингтон күні» деп жариялау туралы петиция жолдады. Конкорд «Конкорд күні» деп қарсылық білдірді. Губернатор Гринхолдж келісімге келді: Патриоттар күні. 1975 жылдың сәуір айында Конкорд шайқастың екі жүз жылдығын тойлады, онда президент Джеральд Форд Ескі Солтүстік көпірінде сөз сөйледі.

Әдебиет тарихы

Конкордтың әдеби тарихы өте бай, ол 19 ғасырда 1835 жылы сол жерге көшіп келген және тез арада оның ең көрнекті азаматы болған Ральф Уолдо Эмерсонның (1803-1882) айналасында қалыптасқан. Сәтті лекция оқушы және философ болған Эмерсонның қалада терең тамырлары бар еді: оның әкесі, пастор Уильям Эмерсон (1769-1811) Бостонның танымал дін қызметкері болғанға дейін Конкордта өсті, ал оның атасы Уильям Эмерсон аға Солтүстік көпірдегі шайқасқа үйінен куә болды, кейін Континенттік армияның капелланы болды. Эмерсон Конкордта тұратын трансценденталистердің бір тобының ортасында болды. Олардың арасында жазушы Натаниел Хоторн (1804-1864) және философ Амос Бронсон Алкотт (1799-1888), Луиза Мей Алкоттың (1832-1888) әкесі болды. Конкорд тұмасы Генри Дэвид Торо (1817-1862) Эмерсонның айналасындағы тағы бір елеулі тұлға болды. Бір кішкентай қаладағы әдеби таланттың осы жиынтығы Генри Джеймсті Конкордты «Америкадағы ең үлкен кішкентай орын» деп атауға итермеледі. Бұл интеллектуалды ортаның өнімдерінің арасында Эмерсонның көптеген эсселері болды, соның ішінде «Өзін-өзі сену» (1841), Луиза Мей Алкоттың «Кішкентай әйелдер» романы (1868) және Хоторнның «Ескі үйден шыққан шымшықтар» (1846) әңгімелер жинағы. Торо Уолден көліне жақын жердегі кішкентай қабылдауда тұрып, «Уолден» (1854) еңбегін жазды. Конкорд түрмесінде құлдыққа және Мексика-Америка соғысына қарсы саяси наразылық ретінде салық төлеуден бас тартқаны үшін тұтқындалғаннан кейін Торо «Азаматтық мойынсұнбаушылық» (1849) деп танымал «Азаматтық үкіметке қарсылық» атты ықпалды эссе жазды. Өздерінің саяси нанымдарын іс-әрекеттерімен дәлелдеп, Торо мен оның көптеген көршілері Жер асты жолында станса басшылары және агенттер ретінде қызмет етті. Лексингтон жолындағы «Уэйсайд» үйінде бірнеше авторлар өмір сүрген. Ол ғалым Джон Уинтропқа (1714-1779) тиесілі болды, Гарвард колледжі революциялық соғыс кезінде уақытша Конкордқа көшірілгенде. Кейіннен Уэйсайд Алкотт отбасының үйі болды (олар оны «Хиллсайд» деп атады); Алкотттар оны 1852 жылы Хоторнға сатты, ал отбасы 1858 жылы көршілес Орчард үйіне көшіп барды. Хоторн үйді «Жол бойы» деп атады және ол өлгенше сонда тұрды. Үйді 1883 жылы Бостон баспашысы Дэниел Лотроп және оның әйелі Гарриетт сатып алды. Олар Маргарет Сидни атты псевдониммен «Бес кішкентай бұрыш» сериясын және басқа балалар кітаптарын жазды. Бүгінде «Жол бойы» мен «Орчард Хаус» екеуі де мұражайлар болып табылады. Эмерсон, Торо, Хоторн және Алкотттар Конкордтың Сонли Холоу зиратындағы Авторлардың жотасында жерленген. ХХ ғасыр композиторы Чарльз Айвз өзінің Конкорд сонатасын (шамамен 1904-1915 жж.) қаламен байланысты әдеби тұлғалардың импрессионистік портреттері сериясі ретінде жазды. Конкордтың әдеби мәдениеті осы күнге дейін жан-жақты дамыған; соңғы жылдары қалаға үй деп атаған белгілі авторлардың арасында Дорис Кернс Гудвин, Алан Лайтман, Роберт Б. Паркер және Грегори Магуайр бар.

Конкорд жүзімдері

1849 жылы Ефрем Уэльс Булл Лексингтон-роудтағы үйінде қазір кең таралған Конкорд жүзімін өсірді, ал түпкілікті жүзім сабағы әлі де сол жерде өсіп тұр. Жүзім шырынын сатуды бастаған алғашқы компания – Уэлч, штаб-пәтерін Конкордта орналастырған. Бостон тумасы Булл, Конкорд жүзімін жергілікті түрлердің тұқымдарымен тәжірибе жасау арқылы шығарды. Конкордтың шетіндегі шаруашылығында, Эмерсон, Торо, Хоторн және Алкотттың үйлерінен біршама қашықтықта, ол 22 000-ға жуық көшет отырғызды, нәтижесінде идеалды жүзімді алды. Қыстың суық аязынан сақтану үшін ерте пісіп, бірақ бай, толыққанды дәмі бар, берік Конкорд жүзімі еуропалық сабақтардың тірі қалуға мүмкіндік таппаған жерлерінде гүлденді. 1853 жылы Булл алғашқы Конкорд жүзімін жұртшылық назарына ұсынуға дайын болды және Бостон бау-бақша қоғамының көрмесінде жүлде жеңіп алды. Осы алғашқы жүзімдіктерден Буллдің ("Конкорд жүзімінің әкесі") Конкорд жүзімінің даңқы бүкіл әлемге таралып, ол бір сабаққа 1000 долларға дейін таба алды, бірақ салыстырмалы түрде кедей күйде қайтыс болды. Оның қабіртасында: "Еккен адам – оратын адам" деп жазылған.

Пластмасса бөтелкелерге тыйым салу

2012 жылдың 5 қыркүйегінде Конкорд АҚШ-та суды бір рет қолданылатын пластик бөтелкелерде сатуға тыйым салған алғашқы қауым болды. 2013 жылдың 1 қаңтарынан бастап бір литр немесе одан аз сыйымдылығы бар ПЭТ бөтелкелерді сатуға тыйым салынды. Бұл тыйым елде кең пікірталас тудырды. «Лос-Анджелес Таймс» газетінің редакциондық мақаласында бұл тыйым «қиын түсінікті логиканың нәтижесі» және «бұрыс бағытталған» деп сипатталды. Кейбір тұрғындар бұл тыйымның айналасындағы аймақтарда әлі де қолжетімді болатын бөтелкедегі су сатылымын көп өзгерте алмайды, сондай-ақ тұтынушылардың таңдау еркіндігін шектейді деп ойлады. Қарсыластар бұл тыйымды бір өнімге ғана бағытталған деп есептеді, ал газдалған сусындар мен жеміс шырындары сияқты басқа, денсаулыққа зияндырақ баламалар бөтелкелерде оңай қолжетімді болды. Дегенмен, тыйымды жоюға жасалған келесі әрекеттер ашық қалалық мәжілістерде сәтсіз аяқталды. Конкордта пластик бөтелкелердегі су сатуға тыйым салуды жоюға жасалған әрекет қалалық мәжілісте үлкен қарсылықпен жеңілді. Алғашқы тыйымды қолдаған тұрғын Жан Хилл: «Мен 86 жасқа келгенде өзімнің маңызды еңбек еткенімді сезінемін», – деді. Қалалық модератор Эрик Ван Лун қарсылықтың күшті болуына байланысты ресми дауыс санауды қажет деп санамады. 1127 сайлаушының 80-90 пайызы тыйымды жою шарасына қарсы дауыс берген көрінді. Бұл мәселе Конкордта бірнеше жыл бойы пісіп келді. 2010 жылы қалалық мәжілісте мақұлданған, бірақ заңға енгізілмеген тыйымды штаттың бас прокуроры қабылдамады. 2011 жылы тыйымның жаңа нұсқасы қалалық мәжілісте 265 дауысқа қарсы 272 дауыспен тартысқа түсіп, сәтсіз аяқталды. Бір литрлік немесе одан аз сыйымдылығы бар полиэтилен терефталат (ПЭТ) бөтелкелеріндегі су сатуға тыйым салу 2012 жылы 403 дауыспен 364 дауысқа қарсы қабылданды, ал сәуір айында тыйымды жоюға жасалған әрекет 621 дауысқа қарсы 687 дауыспен сәтсіз аяқталды.

География

Құрама Штаттардың халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 25,9 шаршы миль (67 км²), оның ішінде 24,9 шаршы миль (64 км²) құрлық және 1,0 шаршы миль (3 км²), немесе 3,75% су құрайды. Лоуэлл қаласы солтүстікке қарай 21 км, Бостон шығысқа қарай 31 км, ал Нью-Гэмпшир штатының Нашуа қаласы солтүстікке қарай 37 км қашықтықта орналасқан. Массачусетс штатының 2, 2А, 62, 126, 119, 111 және 117 бағдарламалық жолдары Конкорд қаласынан өтеді. Қала орталығы Садбери және Ассабет өзендерінің қосылған жеріне жақын, Конкорд өзенін құрайды, ол солтүстікке қарай Лоуэллдегі Мерримак өзеніне құяды. 1835 жылдан 1940 жылға дейін Ассабет өзені бойымен жоғары қарай созылған Американдық ұнтақ зауыттары кешенінде ұнтақ өндірілді.

Үкімет

Жергілікті билік бес мүшеден тұратын атқарушы таңдау кеңесінен және ашық қалалық мәжілісті қолданатын заң шығарушы жиыннан құралады.

Мемлекеттік және федералды үкімет

Федералдық деңгейде Конкорд Массачусетс штатының 3-ші конгресс округінің құрамына кіреді, оны Лори Трахан өкілдік етеді. Штаттың АҚШ Сенатындағы үлкен (I классы) өкілі – Элизабет Уоррен. Кіші (II классы) сенатор – Эд Марки.

Демография

2000 жылғы халық санағы бойынша қалада 16 993 адам, 5948 шаруашылық және 4437 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 6153 тұрғын үй құрады. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 91,64% ақ нәсілді, 2,24% афроамерикандық, 0,09% американдық үндістер, 2,90% азиялық, 0,02% Тынық мұхиты аралдарынан, 2,12% басқа нәсілдерден және 0,99% екі немесе одан көп нәсілділерден тұрды. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 2,80% құрады. 13 090 шаруашылық болды, олардың 37,2% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 65,5% заңды некеде тұратын жұбайлар, 7,2% күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 25,4% отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 22,0% жеке адамдардан тұрды, ал 10,4% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрды. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,62 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,08 адамды құрады. Халықтың 25,1% 18 жасқа дейінгілер, 4,2% 18-24 жас аралығындағылар, 25,8% 25-44 жас аралығындағылар, 28,4% 45-64 жас аралығындағылар және 16,5% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендерді құрады. Орташа жас 42 жасқа тең болды. Әр 100 әйелге 100,3 еркек шамасында келді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 101,8 еркек шамасында келді. 2017 жылы шаруашылықтың орташа табысы 155 393 доллар (~$) құрады. Отбасылардың 2,1% және халықтың 3,9% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 3,7% және 65 жастан асқандардың 3,3% осы көрсеткішті құрады.

Айтуға

Қаланың атын тұрғындары /k//ɒ//ŋ//k//ər//d/ KONGkərd деп айтады, бұл "conquered" сөзінің американдық айтылуынан ешқандай айырмашылығы жоқ. Жергілікті диалектте екінші буындағы дыбыс жиі басқа дыбысқа алмастырылады.

Көлік

Конкорд және Батыс Конкорд станциялары MBTA-ның Фитчбург желісімен қызмет көрсетеді. Yankee Line Конкорд пен Бостон қалалары арасында қалалық автобус тасымалын жүзеге асырады.

Танымал мәдениетте

Конкорд 2012 жылғы Assassin's Creed 3 және 2015 жылғы Fallout 4 видео ойындарында бейнеленген. Генри Дэвид Тороның «Уолден» атты туындысына негізделген «Уолден» видео ойыны осы қалада өтеді. 2017 жылы түсірілген «Әкелер үйі 2» комедиялық фильмінің кейбір сахналары Конкорд скаут үйінде түсірілді. 2019 жылғы «Кішкентай әйелдер» фильмінің бөліктері Конкорд өзенінде түсірілді. Джейн Лэнгтонның Гомер Келли туралы детективтік романдарының көп бөлігі Конкордта өтеді. Оның 1964 жылғы «Трансценденталды кісі өлтіру» романы 1975 жылы «Бостон глобус» газетінде «Конкордқа, оның тарихына, үйлеріне, қасиетті жерлеріне, халқы мен патриоттарына және оның әуештеріне (Эмерсон мен Торо) арналған гимн» деп сипатталды. Итальяндық режиссер Лусио Фулчидің 1981 жылғы қорқыныш фильмі «Зираттағы үй» ішінара Конкордта түсірілді, атап айтқанда, қасиетті отбасы шіркеуі, Мейн-стрит және Конкорд қалалық кітапханасы. «Ана мен қызы кітап клубы» балалар романдары Конкордта өтеді.