Кіріспе

Уотертаун – АҚШ-тың Массачусетс штатындағы Миддлсекс округіне қарасты қала, Үлкен Бостон аймағының бір бөлігі. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қала халқы 35 329 адамды құрайды. Оған Бемис, Кулидж сквері, Шығыс Уотертаун, Уотертаун сквері және Батыс жағы (Вест-Энд) сияқты шағын аудандар кіреді. Уотертаун 1630 жылы пуритан қоныс салушылар құрған Массачусетс шығанағы колониясының алғашқы елді мекендерінің бірі болды. Қалада Перкинс соқырлар мектебі, Америка армян кітапханасы және мұражайы, сондай-ақ 1816 жылдан Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін әскери қару-жарақтар өндірген тарихи Уотертаун арсеналы орналасқан.

Тарих

Археологиялық деректерге сүйенсек, Уотертаун отарлаудан бұрын мыңдаған жылдар бойы қоныстанған. 1600 жылдары Массачусетс штатының екі тайпасы – Пекосетт және Нонантум, кейін Чарльз деп аталған өзеннің жағалауында қоныстар салған. Заманауи дереккөздерде «Пиггсуссет» атауы «Су қалашығының» иелік атауы ретінде тіркелген. Пекосетт тайпасы қазіргі Уотертаун тоғанының орнында селде ұстауға арналған балық аулау бөгенін салған. Жыл сайынғы балықтардың көші-қоны, яғни алевиф және көк мүңкіз теңізден өзенге жұмыртқалау үшін жүзіп келуі, әр көктемде жалғасуда. Уотертаун, отарлаушылар үшін алғаш рет Солтонсталл плантациясы ретінде танымал болған, Массачусетс шығанағы колониясының ең ерте мекендеу орындарының бірі еді. 1630 жылдың басында Ричард Солтонсталл және Джордж Филлипс басқарымындағы отарлаушылар тобы құрған Уотертаун сол жылы ресми түрде құрылған. Кейбір ерте құжаттарда «Уотертон» деген баламалы жазу кездеседі. Алғашқы құрылыстар қазір Кембридж шегіндегі Герридің жағажайында салынған. Бірінші ширек ғасыр бойы Уотертаун Бостоннан кейін халық саны және аумағы бойынша екінші орында тұрған. Содан бері оның шектері айтарлықтай қысқартылды. Кембриджге үш рет жер қосылды, сондай-ақ Уэстон (1712), Уолтхэм (1738), Линкольн (1754) және Белмонт (1859) жаңа қалаларын құруға үлес қосты. 1632 жылы Уотертаун тұрғындары Кембридждегі бекініс салу үшін салық төлеуге мәжбүрленгеніне наразылық білдірді. Бұл Америкадағы өкілдіксіз салық салуға қарсы алғашқы наразылық болды және отардағы өкілдік демократияның құрылуына әкелді. 17 ғасырдың соңында Уотертаун Жаңа Англиядағы жылқы мен мал саудасының ірі орталығы болды және құнарлы бақшаларымен және сәнді мүліктік жерлерімен танымал болды. Осы жерде шамамен 1632 жылы колониядағы алғашқы ұн диірмені салынды, ал 1662 жылы Америкадағы алғашқы жүн диірмендерінің бірі осы жерде бой көтерді. Арлингтон көшесіндегі алғашқы зират 1660 жылдары құрылды. Онда 1775 жылдың сәуір айында Конкордтан британдықтардың шегінуі кезінде қаза тапқан Уотертаун тұрғыны Джозеф Кулиджтің ескерткіші орналасқан. Кейінірек (1775 жылдың сәуір айында) Лексингтондағы дабылға жауап берген 134 Уотертаун минутшысы Конкордқа қарай бет алған британдық сарбаздарды тоқтатуға аттанды. Содан кейін осы азаматтардың көпшілігі Бостон қоршауы кезінде құрылған алғашқы майдандық қатарға қосылды. Уотертаун тұрғыны Израиль Биссел британдықтардың шабуылы туралы хабарды жеткізген алғашқы атты болды және Коннектикут, Нью-Йорк және Филадельфияға дейін жетті. Массачусетс провинциялық конгресі Конкордтан кейін 1775 жылдың сәуірінен шілдесіне дейін Бірінші шіркеуде жиналды, оның орны ескерткішпен белгіленген. 3 шілдеде Джордж Вашингтон Уотертаунда қарсы алынды, ал келесі күні ол Кембридждегі армияға басшылық етті. Массачусетс Бас соты 1775 жылдан 1778 жылға дейін осы жерде отырыстар өткізді. Комитеттер жақын маңдағы Эдмунд Фаул үйінде жиналды. Бостон қоршауы кезінде Бостон отбасыларының көпшілігі осы жерде тұрғандықтан, Бостон қалалық жиналыстары осы жерде өтті. Америка революциясының алғашқы айларында қауіпсіздік комитеті мен корреспонденция комитеті Уотертаунды өздерінің штаб-пәтері етіп таңдады және генерал Джозеф Уоррен осы жерден Банкер-Хиллге аттанды. Осы үйде жаңадан құрылған Америка Құрама Штаттары мен шетелдік держава, Жаңа Шотландияның Сент-Джонс және Микмак тайпалары арасында жасалған алғашқы келісімшарт – Уотертаун келісіміне қол қойылды. 1742 жылы салынған Кулидж тавернасы соғыс кезінде минутшылардың жиналатын орыны болды. Осы жерде Вашингтон 1789 жылы Жаңа Англия сапарында той жасады.

Индустриялық дәуір

1832-1834 жылдары Теодор Паркер жеке мектеп ашты және оның есімі Паркер мектебінде сақталып қалды, ол Уотертаун қаласына тиесілі. Арсенал 1911 жылы операциялық зерттеулерді дамытқан Фредерик Уинслоу Тейлордың басқару әдістеріне наразылық тудырған ереуілдің ортасы болғандығымен ерекшеленеді (Тейлор және 1911 жылғы Уотертаун Арсеналындағы ереуіл). Тейлордың әдісі, ол "Ғылыми басқару" деп атаған, жұмыстарды кішігірім бөліктерге бөлді. Жұмысшылар енді толық өнімді аяқтамайтын, олардың орнына Тейлор жұмысшылардан максималды нәтиже алу үшін жұмыстардың оптималды тепе-теңдігін табуға тырысқанда, тоқтау сағатымен шағын жұмыстарды қайта-қайта орындау уақыты тіркелді. Ереуіл және оның себептері соншалықты даулы болды ki, 1911 жылы Конгресте тыңдау өтті; Конгресс 1915 жылы мемлекеттік қару-жарақ арсеналдарында бұл әдісті тыйым салатын заң қабылдады. Тейлордың әдістері кеңінен таралып, Генри Форд сияқты өнеркәсіпшілерге әсер етті, ал бұл идея зауыт (жинау) желісінің өнеркәсіптік әдісінің негізгі шабыт көзінің бірі болды. Уотертаун Арсеналы 1990 жылдары ірі "Суперфонд" тазалау орталығы болды, ал қазір сауда, тамақтану және өнер орталығына айналды, бірнеше мейрамханалар мен жаңа театр ашылды. Бұл жерде 2005 жылы ашылған Арсенал өнер орталығы орналасқан. Арсенал қазір athenahealth компаниясына тиесілі. Арсенал көшесінде бір-біріне қарама-қарсы екі сауда орталығы бар, олардың бірі Уотертаун сауда орталығы, екіншісі Арсенал аулалары. Стенли ағайындары 1897 жылы Уотертаунда алғашқы бумен жүретін машиналарын жасады, олар Стенли бу машиналарын деп аталды. 1899 жылы құрылған Американың Locomobile компаниясы, компания Бриджпортқа (Коннектикут штаты) көшіп келгенге дейін Уотертаунда бумен жүретін машиналар өндірді.

21 ғасыр

2013 жылдың 18-19 сәуірінде түн ортасынан кейін Бостон марафонындағы бомбалауға қатысты екі күдікті Уотертаун қаласында полициямен ұзаққа созылған қақтығысқа түсті, олар оттық қару мен жарылғыш заттарды қолданды. Тамерлан Царнаев ауыр жарақат алып, кейін қайтыс болды деп жарияланды. Қала бірнеше сағатқа толығымен жабылды, полиция, ФБР және Ұлттық гвардия қызметкерлері патрульдеу жүргізіп, қалған күдікті – Джохар Царнаевты іздеді. Ол келесі күні кешке жарақаттанған, бірақ тірі күйі қайықтан ұсталды. 2021 жылғы қарашадағы сайлауда азаматтар қаланың ресми атауын "Уотертаун қаласы" (бұрынғы "Уотертаун қаласы деп белгілі қала") деп өзгертуге дауыс берді.

География

Уотертаун (42.37139, −71.18194) координаталарында орналасқан. Солтүстік жағынан Белмонт көшесі бойымен Белмонт қаласымен, оңтүстік жағынан Ньютон қаласымен шектеседі. Бостон қаласының Брайтон ауданы да оңтүстік және шығыс жақтарда жатыр, олардың шекарасын көбінесе Чарльз өзені құрайды. Қаланың көп бөлігі Чарльз өзенінің солтүстігінде орналасқан, бірақ қаланың орталық нүктесі – Уотертаун алаңынан қала шекарасы Чарльз өзенінің оңтүстігіне қарай созылып, Кейси ойын алаңы маңындағы аудандарды қамтиды. Шығыс жағында Кембридж қаласы орналасқан, оның шекарасы көбінесе танымал Маунт-Оберн зиратымен белгіленген, оның көп бөлігі Уотертаун қаласының аумағында жатыр. Батысында Уолтем қаласының кең аумағы орналасқан, алайда екі муниципалитетті бөліп тұратын нақты географиялық ерекшелік немесе маңызды жол жоқ. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 11 шаршы километрді құрайды, оның ішінде 4,1 шаршы километрі құрлық, ал 0,1 шаршы километрі су.

Демография

2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 32 986 адам, 14 629 шаруашылық және 7 329 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 15 008 тұрғын үй, орташа тығыздық – көрсетілмеген. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 91,42% ақ нәсілді, 1,73% афроамерикалық, 0,16% американдық үндістер, 3,87% азиялық, 0,02% Тынық мұхиты аралдарынан, 0,85% басқа нәсілдер және 1,95% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 2,68% құрады. 14 629 шаруашылықтың 17,8% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 37,9% -ы некеде тұрған жұбайлар, 8,7% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 49,9% -ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 34,1% жеке адамдардан тұрады, ал 12,4% -ы 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Шаруашылықтың орташа мүше саны 2,17, ал отбасының орташа мүше саны 2,86. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 14,1% -ы 18 жасқа дейінгілер, 9,4% -ы 18-24 жас аралығындағылар, 39,8% -ы 25-44 жас аралығындағылар, 20,0% -ы 45-64 жас аралығындағылар және 16,7% -ы 65 жастан асқандар. Орташа жас 37 жас. Әр 100 әйелге 86,1 еркек келеді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 83,8 еркек келеді. Шаруашылықтың орташа жылдық табысы 59 764 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 67 441 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 46 642 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 39 840 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 33 262 доллар. Халықтың 6,3%-ы және отбасылардың 4,5%-ы кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 8,6%-ы және 65 жастан асқандардың 7,5%-ы.

Экономика

Уотертаун қаласындағы ірі жұмыс берушілердің қатарында «Тэфтс денсаулық жоспары», «Нью-Ингланд спорт желісі», «Перкинс соқырлар мектебі», «Эксерген корпорациясы», «Ванассе Ханген Брустлин, Инк.» және «athenahealth» компаниялары бар.

Көлік

Уотертаун Бостон қаласының орталық бөлігіне бағытталған маңызды магистральдар – Солдаттар алаңы жолы мен Массачусетс тас жолымен шектеседі. Уотертаунға бірнеше MBTA автобус бағдары және бұрынғы рельссіз троллейбус маршруттары қызмет көрсетеді. Олардың көпшілігі Уотертаун алаңы немесе Уотертаун депосы арқылы өтеді немесе сонда тоқталады. MBTA-ның бұрынғы А тармағының жасыл желісі 1969 жылға дейін Уотертаунға дейін созылған.