Кіріспе

Цифрлық аудиокітаптар, мерзімді басылымдар және компьютерлік мәтінге арналған техникалық стандарт. Цифрлық қолжетімді ақпарат жүйесі (DAISY) – цифрлық аудиокітаптар, мерзімді басылымдар және компьютерлік мәтінге арналған техникалық стандарт. DAISY баспа материалдарын толыққанды аудиомен алмастыруға арналған және ол "баспа мүмкіндігі шектеулі" адамдар, соның ішінде соқыр, көру қабілеті нашар және дислексиясы бар адамдар үшін әсіресе жасалған. MP3 және XML форматтарына негізделген DAISY форматы дәстүрлі аудиокітаптан өзгеше, кеңейтілген мүмкіндіктерге ие. Пайдаланушылар іздеу, бетбелгі қою, жол-жолға дәл бағытталу және бұрмаланусыз сөйлеу жылдамдығын реттеу мүмкіндігіне ие. DAISY сонымен қатар дыбыста қолжетімді кестелер, сілтемелер және қосымша ақпарат ұсынады. Осының нәтижесінде, DAISY көру қабілеті нашар тыңдаушыларға энциклопедия немесе оқулық сияқты күрделі материалдарды зерделеуге мүмкіндік береді, бұл мүмкіндік дәстүрлі аудиожазбалармен қол жеткізуге қиын. DAISY мультимедиасы кітап, журнал, газет, мерзімдік басылым, компьютерлік мәтін немесе мәтін мен аудионың синхронды көрсетілімі болуы мүмкін. Ол мазмұн үшін алтыға дейін кіріктірілген "навигация деңгейлерін" ұсынады, соның ішінде суреттер, графика және MathML сияқты кіріктірілген объектілер де бар. DAISY стандартында навигация аудиомен синхрондалған (маркаланған) мәтіннен тұратын ретті және иерархиялық құрылымда жүзеге асырылады. DAISY 2 бастапқы спецификациясы (1998) HTML және SMIL негізінде жасалған. DAISY 2.02 нұсқасы (2001) XHTML және SMIL негізінде жасалған. DAISY 3 (2005) XML негізінде жасалған және ANSI/NISO Z39.86 2005 ретінде стандартталған. DAISY консорциумы 1996 жылы құрылды және баспа мүмкіндігі шектеулі адамдарға ақпаратқа тең қолжетімділікті дамытуға міндеттенген халықаралық ұйымдардан тұрады. Консорциумды Ұлттық ақпараттық стандарттар ұйымы (NISO) DAISY/NISO стандартының ресми техникалық қызмет көрсету агенттігі ретінде таңдады.

Материалдарға қол жеткізу

DAISY-ді мүгедектер жиі қолданатындықтан, авторлық құқыққа ие мазмұнның қолжетімді нұсқаларын шығаратын көптеген ұйымдар DAISY стандартына көшіп, касетті таспа сияқты дәстүрлі тарату әдістерінен бірте-бірте бас тартып жатыр. АҚШ-та Learning Ally, AMAC Accessibility, Bookshare, Internet Archive және көзі көрмейтін және көру қабілеті нашар адамдарға қызмет ететін Ұлттық кітапхана (National Library Service for the Blind and Print Disabled - NLS) және басқа да ұйымдар контент ұсынады. Learning Ally және Bookshare дислексиясы немесе басқа да кемшіліктері бар, баспа бетін оқу қабілетін қиындататын адамдарға да қол жеткізуге мүмкіндік береді. NLS кітапханалық әдістемені қолданады, кітаптар қарызға беріледі (бұрынғыдай, физикалық кассетада), сондықтан олар кез келген қоғамдық кітапхана сияқты тегін контент ұсына алады. Learning Ally және Bookshare абоненттік қызметтер болып табылады. Bookshare мүшелігі АҚШ Білім беру департаментінің қаржыландыруы арқасында АҚШ студенттері үшін тегін. NLS және Learning Ally ұйымдары DAISY Protected Digital Book (PDTB) шифрлау стандартын қолданады. DAISY анықтама файлдарының негізгі құрылымы өзгермейді, бірақ дыбыс өзі және кейбір жағдайларда DAISY SMIL файлдарындағы белгілі бір ақпараттық тегтер шифрланған және оларды оқу/ойнату үшін шифрлау қажет. Контентті ұсынатын ұйым пайдаланушыға шифрлау кілтін ұсынады, оны DAISY плееріне орнатып, шифрлауды қосуға болады. Шифрлау схемалары DAISY негізгі стандартының бөлігі болмағандықтан, тек қажетті алгоритмдерді және кілттерді басқаруды іске асыратын плеерлер ғана осы контентке қол жеткізе алады. Bookshare өзінің жеке цифрлық құқықтарды басқару жоспарын пайдаланады, оның ішінде әрбір цифрлық кітапқа жүктеушінің жеке басын анықтау үшін «саусақ ізін» қояды. Бұл шаралар авторлық құқыққа ие материалдарды арнайы форматта таратуды талап ететін заңнамаға сәйкес келеді, соның арқасында білікті мүгеделігі жоқ, рұқсат етілмеген адамдардың материалдарға қол жеткізуіне жол берілмейді.

Ойнату және өндіріс

DAISY кітаптарын жеке DAISY ойнатқыштарында, DAISY ойнату бағдарламалық жасақтамасы орнатылған компьютерлерде, ұялы телефондарда және MP3 ойнатқыштарында (навигациясы шектеулі) тыңдауға болады. DAISY кітаптарын CD/DVD, жад картасында немесе интернет арқылы таратуға болады. Компьютерлік мәтіндік DAISY кітабын жаңартылатын Брайль дисплейімен немесе экранды оқу бағдарламалық жасақтамасы арқылы оқуға болады, қағазға Брайль әрпімен кітап түрінде басып шығаруға болады, синтезделген дауыс немесе адам оқыған нұсқаға айналдырып, сөйлейтін кітапқа түрлендіруге болады, сондай-ақ қағазға ірі шрифтпен кітап түрінде басылуы мүмкін. Бұған қоса, оны компьютер экранында ірі шрифтпен мәтін ретінде оқуға болады.