Кіріспе

Британдық Корольдік теңіз күштерінің соғыс кемесі

"Ассоциация" – Корольдік теңіз күштерінің 90 зеңбірекке ие, екінші дәрежелі желілік кемесі. 1697 жылы Портсмут кемежайында суға түсірілді. Гибралтарды жаулап алу кезінде өзгеше көзге түсіп, 1707 жылы Сцилли аралдарында қарап отырып, сол заманғы ең ірі теңіз апаттарының бірінде жоғалып кетті. Ыдыраған кеме Англия тарихы қорының басқаруымен қорғалатын мәдени мұра ретінде танылған.

Қызмет

Ассоциация 1703 жылғы Ұлы дауылдан аман қалды, сол кезде ол Харвич жағасында бекітілген болатын. "Галлопер" құм сілкінісіне батып кетпеу үшін оның қанаттары кесіліп тасталды, және ол Англияға қайта оралар алдында Швецияның Гетеборг қаласына соғылып кетті. Ассоциация Испания мұрагерлік соғысы кезінде Жерорта теңізінде адмирал сэр Клаудсли Шоуэллдің бас штаб-кемесі ретінде қызмет етті. Оның қатысқан шайқастарының ішінде 1704 жылғы 21 шілдеде Гибралтарды жаулап алу және 1707 жылғы жазда Тулон шайқасы бар.

Суға бату

1707 жылдың қазан айында капитан Эдмунд Лоадес басқарған және адмирал Шовэллмен бірге Тулон науқанынан кейін Жерорта теңізінен қайтып келе жатқан «Ассоциация» кемесі. Эскадрильяның 21 кемесі 1707 жылдың 22 қазанында түнде Англия арнасының аузына кірді. Кешкі сағат 8-де «Ассоциация» Силли аралдарының жанындағы Сыртқы Гилстон тасына соқтығып, шағылысып, бортындағы 800-ге жуық теңізшінің барлығы қаза тапты. Кемелердің навигациялық қателіктерге байланысты дұрыс орналаспауы салдарынан, олар өздерінің есептелген орнында болған жоқ. «HMS St George» кемесіндегілер «Ассоциация» үш-төрт минуттың ішінде суға батып кеткенін көрді. Қаза тапқандардың арасында капитан Лоадес, адмирал Шовэлл, оның кеңесші ұлдары сэр Джон Нарборо мен Джеймс Нарборо (Шовэллдің әйелінің бұрынғы күйеуі, контр-адмирал сэр Джон Нарбородан туған ұлдары), сондай-ақ Винчестер епискобының екінші ұлы Генри Трелоуни болды. Капитан Лоадес контр-адмирал Нарбороның қарындасының ұлы еді. Тағы үш кеме («HMS Eagle», «HMS Romney» және «HMS Firebrand») да жоғалып, қаза тапқандардың саны 2000-ға жуық болды. Силли теңіз апаты – Ұлыбритания тарихындағы ең ірі теңіз апаттарының бірі. Осы апаттың нәтижесінде Әдмиралтейство кеңесі бойлықты анықтаудың дәл әдісін табу үшін бәйге ұйымдастырды. Довер қаласының жанындағы Ноултон елді мекеніндегі Нарборолардың үйіндегі шіркеуде «Ассоциация» кемесінің батып кетуін бейнелейтін ескерткіш орнатылған.

Ауадан табылған кеме

1967 жылдың маусым айында инженер-лейтенант Рой Грэмнің басшылығымен он екі сүңгуірмен жабдықталған HMS Puttenham мина тазартқыш кемесі Силли аралдарына барып, Бишоп Роктан оңтүстік-шығысқа қарай және Батыс Рифтерге жақын Гилстон Ledge-ге тікелей иендеді. Бір жыл бұрын Грэм және Әскери-теңіз әуе күштерінің Су асты клубынан басқа мамандар осы аймақта «Ассоциацияны» табуға алғашқы әрекет жасаған еді. Ол бірнеше жылдан кейін былай деп еске алды: «Ауа райы қатты нашар болды, Гилстон рифі арқылы бізді судың көпіршіктері, теңіз түлкілері мен балқыған су ағындарымен бірге көтеріп кетті, әлдебір тұманды көрініс болды және бақытымызға орай, біз басқа жаққа шығып кеттік». 1967 жылдың жазында екінші рет, мина тазартқыш кемесін пайдаланып және Корольдік теңіз күштерінің қосымша қызметтерінің қолдауымен Грэм мен оның серіктері «Ассоциацияның» қалдықтарын Гилстон Ledge-де таба алды. Сүңгуірлер алдымен зеңбірек тауып алды, ал үшінші сүңгігенде сол зеңбірек астынан күміс және алтын монеталар табылған. «Ассоциацияның» қайта табылуы және оның құлауынан көптеген тарихи артефакттардың табылуы үкіметтік заңнаманың, атап айтқанда, 1973 жылғы «Құлауларды қорғау туралы» заңның қабылдануына әкелді, ол британдық тарихи құлау орындарын теңіз мұрасының бір бөлігі ретінде сақтау мақсатында қабылданды. 2017 жылы Корнуолл және Сцилли аралдарының теңіз археологиялық қоғамы (CISMAS) «Ассоциация» орнының зерттеуін жүргізді. Historic England үшін 3D жоспары жасалды, сонымен қатар суға түсудің қиын жағдайларын көрсететін суреті қоса берілді.

Көркем шығармаларда

Роберт Годдардтың "Жүзге аты" романындағы маңызды сюжеттік желі – "Ассоциациялар" кемесінің қазасына ұшыраған кезде адмирал Шовелл сақинасын тауып алу.