Кіріспе
Дэвид Уилан (24 қараша 1936 жылы туған) – ағылшын бизнесмені және бұрынғы футболшы. Футбол мансабында ол «Блэкберн Роверс» және «Крю Александра» клубтарында ойнады. Уилан – «Уиган Атлетик» клубының бұрынғы иесі, сонымен қатар жиырма жыл бойы клуб төрағасы болды, кейін лауазымын немересі Дэвид Шарпқа өткізді, ол әрі қарай иелігін «Халықаралық ойын-сауық корпорациясына» берді.
David Whelan (born 24 November 1936) is an English businessman and former footballer. During his football career, he played for Blackburn Rovers and Crewe Alexandra. Whelan is the former owner of club Wigan Athletic, having also been the chairman of the club for twenty years, before passing the position over to his grandson, David Sharpe, who eventually passed the ownership over to International Entertainment Corporation.
Ерте өмір
Уилан Брэдфордта туып, Уиган қаласында өскен. Оның түбірі Ирландияның Типперри графтығынан басталады.
Футбол мансабы
Уилан 78 рет сол қаптал қорғаушы ретінде ойнады, «Блэкберн Роверс» сапында үш гол соқты және 1960 жылғы Англия кубогы финалының құрамында болды, онда «Вулверхэмптон Уондерерс» командасына 3:0 есебімен жеңілістің көрінді. Уиланның өзі ойынды толықтыра алмады, оның Норман Дилиге жасаған күшті әрекеті нәтижесінде Блэкберн ойыншысы бірінші таймның ортасында сынған аяғына байланысты алаңнан шығарылды. Уиланның жарақаты 1950-1960 жылдар аралығында футболшылардың алған көптеген ауыр жарақаттарының бірі болып есептеледі және «Уэмбли қарғысы» деп аталды. Аяғы сынғаннан кейін Уилан «Крю Александра» клубына сатылды, онда ол 1963 жылғы 23 ақпанда Лига кубогының бірінші турында «Порт Вейл» командасына 4:0 есебімен жеңіліп, тұңғыш рет алаңға шықты және 1966 жылғы сәуірге дейін 115 матч өткізді. Содан кейін ол футболдан кетуге шешім қабылдап, бөлшек саудадағы азық-түлік бизнесін дамытуға көшті.
Уиланның жеңілдік дүкендері
Уилан Ховарт ағайындарымен Блэкберндегі дүкендерінде жұмыс істегеннен кейін Уиган базарында шағын сауда орынын ашты. Кейін ол азық-түлік дүкеніне айналып, содан соң Америкаға сапар шегіп, өзін-өзі қызмет көрсету супермаркеттерін зерттеді. Англияға оралғаннан кейін ол супермаркеттер желісін құруға кірісті. 1960 жылдардың соңына қарай бизнес Ланкаширдегі 10 дүкеннен тұратын желіге жетті. 1978 жылы Уилан бизнесті Моррисонға 1,5 миллион фунт стерлингке сатты.
JJB Спорттық
Уилан 1971 жылы Уиган қаласындағы балық аулау және спорт дүкені JJ Bradburns-ті сатып алды. Ол компания атауын JJB Sports деп өзгертуді жалғастырды (JJB – бұрынғы екі иесінің бас әріптері: Джон Джарвис Броутон, содан кейін J.J. Брэдберн) және спорт тауарларын бөлшек саудамен сатуын жалғастырды. 1980 жылға қарай JJB-де жеті дүкен болды, ал 80-ші және 90-шы жылдары кеңейіп, Ұлыбританиядағы екінші ірі спорт тауарларын сатушыға айналды, көбінесе спорттық киімге баса назар аударды. 2005 жылы JJB Sports компаниясы 2000 және 2001 жылдары Англия құрамасы мен «Манчестер Юнайтед» командасының жереселдерінің бағасын келісіп белгілегені үшін Office of Fair Trading (OFT) органынан 5,5 миллион фунт стерлинг айыппұл төледі. «Which?» (Тұтынушылар қауымдастығы) JJB-ге қарсы сот процесін қозғады, бағаны келісіп белгілеуден зардап шеккен тұтынушылардың өкілі ретінде зиянды өтеу талабын қойды. Уилан компаниядағы үлесін біртіндеп азайтып, 2005 жылы төрағалық лауазымынан кетті. Бірақ 2006 жылдың қазан айында ол жеке араласып, жаңа төраға Том Найт келіскен JJB-ның Уиган қоймасындағы жалақы дауын шешуге келіспеді, оны «коммунизмке тең» деп бағалап, екі күндік ереуілге себепкер болды. 2007 жылдың қаңтар айында ол JJB акцияларының 50 миллион фунт стерлингін сатты, ал 2007 жылдың маусым айында қалған 29% үлесін сатты. Бұл әрекет Уиланның 2007 жылғы 26 қаңтардағы қор биржасымен жасасқан келісімін бұзу болып табылды, онда ол келесі 12 ай ішінде тағы акция сатуға міндеттеме берген болатын.
DW Sports Fitness спорттық жаттығулар
2009 жылдың наурыз айында Уилан қиын жағдайдағы JJB фитнес клубтары мен дүкендерінің бүкіл ел бойынша желісін қайта иеленді. «Уиган Атлетик» стадионы DW стадионы болып өзгертілді, ал олардың жаңа демеушісі – иесінің және оның жаңа компаниясының әріптерімен аталатын DW Sports Fitness болды.
Уиган Атлетик ФК
1995 жылғы ақпанда Уилан «Уиган Атлетик» клубын сатып алды, ол кезде олар үшінші дивизионда ойнады. Уилан басқаруды қолға алғаннан кейін «Уиган Атлетик» клубын Премьер-лигаға көтеретінін мәлімдеді және 2005 жылы бұл уәдесін орындады. Бұл 1996–1997 жылдарғы үшінші дивизионның чемпионы атағымен, 2002–2003 жылдарғы екінші дивизионның чемпионы атағымен және 2004–2005 жылдарғы Чемпиондық лигасының күміс жүлдегері ретінде Премьер-лигаға жолдамамен басталды. Ол клубтың жаңа «JJB Stadium» (қазіргі «DW Stadium») стадионының құрылысына 30 миллион фунт стерлинг жұмсады, ол 1999 жылы ашылды және аяқталғаннан кейін Премьер-лигадан тыс ең ірі футбол стадиондарының біріне айналды. Бірінші маусымда Премьер-лигада құлауы күтілген «Уиган» тек қана сақтап қана қоймай, лигада 10-орынды иеленді және Футбол лигасы кубогының финалына өтті. 2005 жылы Уилан ойындарды күзету бағасы төмендетілмесе, клубтан кетумен қауіптендірді. 2007 жылы Карлос Тевес пен Хавьер Маскераноны дұрыс тіркемегені үшін «Вест Хэм Юнайтед» клубының дивизион төмендетілуін талап етті. Содан кейін Премьер-лига төрағасы Дейв Ричардс пен бас директоры Ричард Скудамордың отставкаға кетуін сұрады. Бұл мәселені қарастыру үшін арбитраждық комиссия отырды және ол Премьер-лиганың пайдасына шешім шығарды. «Уиган» «Шеффилд Юнайтед» клубымен өткен ойында 2:1 есебімен жеңіске жетті, голдарды 14-минутта Пол Шарнер және бірінші таймның қосымша уақытында Дэвид Унсворттың пенальтисі соқты. Бұл Премьер-лигадағы соңғы күнді драматикалық түрде сақтап қалған оқиға болды, нәтижесінде «Уиган» құтқарылып, «Шеффилд Юнайтед» Чемпиондық лигасына жіберілді. 2013 жылғы 11 мамырда «Манчестер Сити» клубымен өткен Англия кубогының финалында Бен Уотсон 91-минутта басымен гол соғып, ойынды 1:0 есебімен жеңіске жеткізді. Бұл «Уиган» клубының тарихындағы тұңғыш ірі жүлдесі болды және Уиланға 1960 жылы финалда жарақатанғаннан кейін 53 жыл өткен соң Англия кубогын ұстау мүмкіндігін берді. 2007 жылғы 24 қазанда «Harlequins RL» клубының бұрынғы иесі Ян Ленаган «Уиган Уорриорс» клубын сатып алғаны туралы хабарланды, ол клубтың 89% үлесін Уиланнан сатып алды, ал келісім 2007 жылғы 1 желтоқсаннан бастап күшіне енді.
Орелл регби одағы клубы
"Виган Уорриорс" регби лигасы клубының төрағасы Морис Линдсей және бизнес магнаты Дэйв Уилан, сол кездегі JJB Sports империясының иесі, регби одағы командасын құру мүмкіндігі туралы әңгімелесіп жүрген. Алғашқы байланыс Уиланның қаржы директоры Саймон Мурхед арқылы жасалды. Көтеріңкі бір кеште мүшелерге 5 жыл ішінде 10 000 000 фунт стерлинг инвестиция салынатыны уәде етілді, ал Уилан мырза Еуропа кубогында Тулуза қаласында қызыл шарап ішу арманында екенін жеткізді. Көздері үмітпен жанарған мүшелер, болашақтағы табысқа байланысты үміттеріне орай, клубтағы үлестерін жаңа иелеріне әрқайсысын 1000 фунт стерлингке сатуға мәжбүр болды, ал Линдсей клубтың жаңа төрағасы атанды.
Саясат
Консервативті партияның қолдаушысы Уилан 2007 жылдан бері партияға барлығы 1,5 миллион фунт стерлинг көмектесті, оның соңғы 100 000 фунт стерлингі 2014 жылдың тамызында берілді. Ол Дэвид Кэмеронға толық қолдайтынын мәлімдеді. 2013 жылы ол Маргарет Тэтчердің қазасын құрметтеу үшін барлық футбол матчтарында бір минуттық үнсіздік сақтауды ұсынды. Футбол қауымдастығы бұл ұсынысты қабылдамады.
Даулар
2014 жылдың қараша айында Уилан "The Guardian" газетіне берген сұхбатында "Виган" клубының бас жаттықтырушысы лауазымына Малки Маккейді тағайындау шешімін қорғағаннан кейін антисемиттік мәлімдеме жасады деген айып тағылды. Маккей бұрынғы ФА-ның тергеуіне түскен, оған Кардифф Сити бас жаттықтырушысы қызметін атқарып жүрген кезінде жіберген электрондық хаттары мен мәтіндік хабарламаларында расизм мен антисемитизм көрінген. Сұхбат барысында Уиланның: "Еврейлер ақшаны басқалардан гөрі көбірек іздейді" деген сөзі цитата келтірілді. Бұл мәлімдемені "Вест Хэм Юнайтед" клубының тең төрағасы Дэвид Голд және бұрынғы ФА және Премьер-лиганың атқарушы директоры Саймон Джонсон сынға алды. Екеуі де еврейлер. Уилан сондай-ақ Маккейдің қытай халқын "кикилер" деп атауын қорғап, нәсілшілдік көзқарастарға ие деген айыпқа ұшырады. "Кардифф Сити" клубының иесі, малайзиялық қытай Винсент Тан Уилан туралы: "Менің ойымша, ол қытай халқының ар-ұятын қорлады" деді. Кейін Уилан жасаған мәлімдемелері үшін өтініш айтты. Расизмге қарсы "Kick It Out" ұйымы Уиланға қолдау көрсетіп, оның жасындағы адамдардың "қазіргі заманғы талаптарды" түсінуін қамтамасыз ету олардың міндеті екенін мәлімдеді. Уилан ФА оны расизмде кінәлі деп тапса, "Виган" клубындағы лауазымынан кетуге дайын екенін жеткізді. 22 қарашада "Миддлсбро" клубына қарсы өткен келесі ойында ол DW стадионындағы орындығына отырғанда "Виган" жанкүйерлерінің ыстық ықыласына бөленді. 27 қарашада ФА Уиланға ФА ережесінің Е3-тарауын (2) өте ауыр бұзғаны үшін шара қолданды, себебі оның сөздерінде "этникалық тегіне, нәсіліне, ұлтына, дініне немесе сеніміне сілтеме жасалған" еді. 31 желтоқсанда оған алты аптаға жарысқа қатысуға тыйым салынды және 50 000 фунт стерлинг айыппұл салынды. Алайда, ФА жүргізген тергеу барысында ол нәсілшіл емес екені және ниеті адамдарды ренжіту болмағаны анықталды. Келесі жылдың наурыз айында Уилан "Виган" клубының төрағасы лауазымынан кетіп, оның орнына немересі Дэвид Шарпты тағайындады, ал Уилан отбасы акциялардың көп бөлігін өздерінде сақтап қалды.
Құрметтер
2007 жылдың 30 тамызында Виган қалалық кеңесі оған Виган қаласының құрметті азаматтығын берді. 2015 жылдың шілдесінде Болтон университеті оған бизнес-әкімшілік саласының докторы (DBA) ғылыми дәрежесін құрметті түрде тағайындады.