Кіріспе
Баскетболшы Талбот "Тал" Броди (ивритше: טל ברודי; 30 тамыз 1943 жылы туған), "Мистер Баскетбол" деген лақап атымен танымал, Израильдің бұрынғы кәсіби баскетболшысы және қазіргі Израильдің ізгі ниет елшісі. Броди Ұлттық баскетбол қауымдастығы (NBA) драфтында 12-ші нөмірмен таңдалды, бірақ NBA мансабынан бас тартып, Израильде баскетбол ойнауды жөн көрді. Ол АҚШ және Израильдің ұлттық баскетбол құрамаларында ойнады, сондай-ақ екі елдің қарулы күштерінде де қызмет етті. Нью-Джерси штатының баскетбол жұлдызы Броди командасын жеңіліссіз штаты чемпионатына жетеледі. Колледж кезеңінде ол жоғары ұпай жинап, 1965 жылы Иллинойс университеті үшін ойнағанда, "Барлық Америкалық" және "Үлкен Ондық" құрамына кіретін ұпай беруші ойыншы болды. Сол жылы ол NBA драфтында 12-ші нөмірмен таңдалды. NBA маусымы басталар алдында Израильге сапар шегіп, 1965 жылғы Маккаби ойындарында америкалық команданы алтын медальға жеткізді. Моше Даян және басқалар оны Израильге оралып, елдің баскетбол командасын және жалпы халықтың рухын көтеруге көмектесуге көндірді. Ол NBA мансабынан бас тартып, орнына "Маккаби Тель-Авив" үшін баскетбол ойнады. 1977 жылы ол "Маккаби Тель-Авивті" FIBA Еуропа чемпиондар кубогына (қазіргі Еуролига) жеңіске жеткізді. Бұл жолда олардың командасы КСРО-ның басымдыққа ие болған "ЦСКА" командасын жеңді. Броди кеңестік команданы жеңгеннен кейін айтқан сөзі – "Біз картадамыз! Біз картада қаламыз – тек спортта ғана емес, барлық салаларда!" – ізраиль мәдениетінің бір бөлігіне айналды. Ол ондаған жылдар бойы түрлі жағдайларда қолданылып келеді, саяси сөздерден бастап, ұлттық лотерея жарнамаларына дейін.
Talbot "Tal" Brody (Hebrew: טל ברודי; born August 30, 1943), nicknamed Mr. Basketball, is an American Israeli former professional basketball player and current goodwill ambassador of Israel. Brody was drafted #12 in the National Basketball Association (NBA) draft, but chose to pass up an NBA career, to instead play basketball in Israel. He played on national basketball teams of both the United States and Israel, and served in the armies of both countries. A New Jersey All star basketball player in high school, Brody led his team to an undefeated state championship. In college, he was a high scoring, slick passing All American and All Big Ten point guard in 1965, while playing for the University of Illinois. That year, he was drafted 12th in the NBA draft. Before the NBA season started, he traveled to Israel, where he led the American team to a gold medal in the 1965 Maccabiah Games. Convinced by Moshe Dayan and others, to return to Israel to help elevate the country's basketball team and morale, he passed up his NBA career, to instead play basketball for Maccabi Tel Aviv. In 1977, he led Maccabi Tel Aviv to the FIBA European Champions Cup (now called EuroLeague) championship. Along the way, his team defeated the heavily favored Soviet Red Army team, CSKA Moscow. Brody's famous remark upon beating the Soviets – "We are on the map! And we are staying on the map – not only in sports, but in everything." – became a part of Israeli culture. It has been used for decades, in various contexts, from political speeches, to National Lottery commercials.
Ерте өмір
Броди еврей, Макс пен Ширли Бродидің ұлы. Оның әкесі мен әкесінің әкесі Шығыс Еуропадан Америка Құрама Штаттарына көшіп келген, соның ішінде Израильде бірнеше жыл өткізген. Оның әкесі 1920 жылдары үш жыл бойы Израильде инженер болып жұмыс істеді, елдің алғашқы Ротенберг электр станциясын салуға қатысты. Әкесі де, Израильде 10 жыл тұрған әкесінің әкесі де елдің алғашқы әуежайын Герцлияда салуға көмектескен. Оқу бітіру альбомында өмірінде не болғысы келетінін сұрағанда, ол кәсіби баскетболшы немесе ФБР агенті болғысы келетінін айтты. Оның командасы Big Ten чемпионатында жеңіске жетті және елде үшінші орын алды. Ол 1965 жылы Рик Барри, Билл Брэдли және Билли Каннингем сияқты студенттермен бірге «Американың үздік ойыншысы» деп танылды. Ол сондай-ақ, бірінші құрама All Big Ten, екінші құрама All American және Converse компаниясының топ-10 ойыншысы атанды. «Sporting News» журналы оны Брэдли, Барри, Каннингем және Джерри Слоанмен бірге елдің үздік 10 ойыншысының бірі деп жариялады. 1965 жылы ол Иллинойс университетін дене тәрбиесі мамандығы бойынша бакалавр дәрежесімен бітірді. Жарыстан кейін «Bullets» командасы оған Балтиморда пәтер берді. Ол Рональд Грин, Стив Чубин және Рон Уоттспен бірге ойнап, команданы алтын медальға жеткізді.
Израиль баскетболшысының алғашқы мансабы (1966-69)
Брод 1966 жылы Израильге қайтып оралды, "сол қиындыққа қадам басу" үшін, бір командаға емес, бүкіл елге көмектесу үшін және Maccabi Tel Aviv үшін ойнауға өмірінен бір жыл бөлді. Ол өзі "ерекше" бірдеңе жасай алатынына сенді. Осы тәжірибе және Броди тудырған қызығушылық оған терең әсер етті. Алғашқыда ол Израиль баскетболына бір жыл ғана көмектесуді ниеттенген. Бірақ сол бір жыл және оның қоздырған әсері (сонымен қатар, 1967 жылғы маусымдағы Алты күндік соғысқа дейінгі күндері Мысыр мен Сирия израильдіктерді теңізге итерумен қорқытқан кезде) Бродиді екінші жылға тартты.
АҚШ-тың әскери қызметі (196870)
Брод 1968 жылы Вьетнам соғысы кезінде әскери міндетін орындау үшін АҚШ-қа оралды. Ол сондай-ақ АҚШ ерлер ұлттық баскетбол құрамасы сапында ойнады, ол 1970 жылы мамыр айында Югославияның Белград қаласында өткен FIBA әлем чемпионатында бесінші орынды иеленді. Осы чемпионат барысында ол Моше Дайаннан хат алып, Израильге қайта оралуын сұрады. Кейіннен Израиль қорғаныс күштерінің резервінде болғандықтан, оған Израиль әуе күштеріне көмек көрсету міндеті жүктелді, және оның ұлы Рон кейіннен сол әуе күштерінде қызмет етті. Ол ұлттық құраманы алтын медальға жеткізді, финалда Эрни Грунфельдтің басшылығымен шыққан АҚШ құрамасын жеңіп. Брод 1980 жылға дейін «Маккаби» Тель-Авив клубында ойнады. Ол командамен бірге он есе Израиль лигасының чемпионы атанды және алты рет Израиль мемлекеттік кубогын жеңіп алды, 211 ойын өткізіп. Брод сондай-ақ Израильдің ересектер құрама командасы үшін өнер көрсетіп, 78 ойында 1219 ұпай жинады. Израильдік Омри Каспи 2009 жылғы НБА драфтының бірінші турында «Сакраменто Кингз» командасымен АҚШ-та ойнау үшін таңдалғанда, Брод бұл оқиғаны «шеңбердің жабылуы» деп атады.
FIBA Еуропа Чемпиондар Кубогы Чемпионаты; "Біз картадамыз!"
Оның мансабының ең жарқын сәті 1977 жылы болды. Бұл – «Қырық суық соғыстың» қақ төбесі еді, Кеңес Одағы Израильге бойкот жариялаған. Коммунистер спортты өздерінің Батысқа басымдығын көрсету үшін пайдаланғаны мәлім болды. Ойын капиталистік Батыс пен коммунистік Шығысты, Израильді оның жауына қару-жарақ жеткізіп тұрған елге қарсы қойды. Бұл кезде 4 миллион халқы бар Израиль 290 миллион халқы бар Кеңес Одағымен күш сынасты. Пікір кенеттен туындады, дайындықсыз айтылды. Броди айтқандай, ол «сол сәтте жүрегімнен шықты». Бұл – жаңадан қалыптасқан еврей-ционистік идеяның және ұлттық мақтаныштың жеңісі еді. Бұл сөз Израильдің ең танымал сөзіне айналды. Израильдіктер үшін бұл тіркес, АҚШ астронавты Нил Армстронгтың «Адам үшін шағын қадам, адамзат үшін зор қадам» деген сөзі сияқты, ғарыш дәуіріне қатысты американдықтар үшін маңызды болды. Бұл сөзді 1998 жылы бұрынғы кеңестік бас тартушы, Израильдің «Yisrael BaAliyah» партиясының жетекшісі және сауда және өнеркәсіп министрі Натан Шаранский де қолданды. Израильдің ұлттық лотереясы оны телеарнада пароди жасап көрсетті. Сол сияқты, 2009 жылғы «Дэвис кубогы» теннис турнирінің ширек финалында Израиль командасы Ресей командасын күтпеген жеңіске ұшыратып, Премьер-министр Нетаньяху Израиль теннис қауымдастығының бас директорына қоңырау шалып, Бродидің үш онжылдықтан астам бұрын айтқан сөзін қайталап: «Біз қайтадан картадамыз!» деді. Елімізге оралғанда жүздеген мың израильдік көшелерде тойлады, ал Тель-Авивте 150 мың адам қазіргі Рабин алаңында жиналды. Көптеген адамдар оның шөгіршігіне секіріп, су мен шампанға шашырады. Бродидің шабыттандыруы соншалық, баскетбол Израильдің бірінші спортына айналды, футболдан озып кетті. ФИБА Еуропа чемпиондар кубогының финалы 1977 жылдың 7 сәуірінде Югославияның Белград қаласында өтті. Команда капитаны Броди ФИБА бас хатшысынан Еуропа кубогын қабылдап, басына көтерді. Броди Израильдің ұлттық батыры және Израильдің жетістіктерінің символы ретінде танылды. 1978 жылы команда 1977–1978 жылдарғы ФИБА Еуропа чемпиондар кубогы баскетбол турнирінің жартылай финалисі болды. Израиль сыйлығы комитеті оның «Израильге келген иммигранттарға керемет үлгі көрсеткен, тамаша спортшы» екенін атап өтті. Ол – АҚШ-тағы Майкл Джорданмен тең келетін супержұлдыз. Израильдің алғашқы заманауи спорттық батыры ретінде, ол жас елдің баскетболдағы ғана емес, барлық жетістіктерінің символы болып табылады. Ол «Баскетбол королі» және «Израильді картаға енгізген адам» деген лақаптармен танымал.
Атак-даңқ залдары
1996 жылы Броди Халықаралық еврей спорттық даңқ залына енгізілді, ал 2011 жылдың наурыз айында АҚШ Ұлттық еврей спорттық даңқ залына енгізілді. Ол сондай-ақ Израиль баскетбол даңқ залына да енгізілді. "Маккаби Тель-Авив" командасының өкілі ретінде ол 2008 жылы "Израильді картаға қою" атты арнайы көрмеде Наизмит баскетбол даңқ залында АҚШ-тан тыс алғашқы баскетбол командасы болып құрметке ие болды. Дегенмен, көп рет ұсынылғанына қарамастан, ол әлі күнге дейін даңқ залына енбеген.
Баскетболмен байланысты
Ойыншылық карьерасын аяқтағаннан кейін Броди «Маккаби Тель-Авив» командасында көмекші жаттықтырушы ретінде жұмыс істеді. Бұған қоса, ол 1988 жылдан бері «Маккаби Тель-Авивтің» Ұлттық баскетбол қауымдастығымен (НБА) ерікті байланысшысы болып табылады, «Маккаби Тель-Авив» пен түрлі НБА командалары арасындағы ойындарды ұйымдастыруға көмектеседі. Броди 2008 жылы Исраэль Лифшуц түсірген «The Jewish Basketball Hall of Fame, Volume 1» атты деректі фильмде көрсетілді. Ол сондай-ақ 2010 жылы жарық көрген Йосси Кацтың «А Voice Called; Stories of Jewish Heroism» атты кітабында да еске алынды.
Іскерлік мансап
Баскетболдан зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Броди Sports United Ltd. атты спорттық тауарлар экспорты/импорты/тарату бизнесін құрды және бас атқарушы директор болып, сондай-ақ тең иесі болды. Осымен қатар, ол Израильде баскетбол оқу-жаттығуларын өткізді. Біраз уақыттан соң, спорттық тауарлар бизнесін серіктесіне сатты. Содан кейін ол сақтандыру саласына қадам басты. Броди Тель-Авивте "Тал Броди" сақтандыру агенттігі деп аталған тәуелсіз сақтандыру фирмасын құрып, иеленді және басқарды. Компания 20 жыл бойы зейнетақы схемаларын, қамқорлық қорларын, денсаулық сақтау және білім беру қорларын басқарды. 2008 жылы ол бұл бизнесті сатты. Бағдарлама аясында ол баскетболмен айналысады және мектеп оқушыларына, кибуц мүшелеріне, дамушы қалалардың тұрғындарына және Израиль армиясының әскерлеріне баскетбол оқу-жаттығуларын ұйымдастырады.
Саяси мансап (2008)
Бродди 1980 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін Ицхак Ицхақтың «Бір Израиль» партиясына қосылуға шақырылды. Бірақ ол ұсыныстан бас тартты. Ол өзін саясаткер деп санамады және саяси мансап іздеген жоқ. 1990 жылдары «Ликуд» партиясына қосылғанмен, ол саясатта ашық түрде белсенді болған жоқ, себебі ол белсенді спортшының саясатқа араласуы қажет емес деп ойлады. «Ликуд» партиясының төрағасы Биньямин Нетаньяху жеке келіп, ел үшін алға қадам басуын сұрағанда, Бродди алғаш рет саясатқа түсуді ойлады. 2007 жылдың тамызында Бродди кезекті сайлауда «Ликуд» партиясынан Кнессетке үміткер болып тіркелуді қарастырып жатқанын мәлімдеді. 2008 жылдың қарашасында Бродди мен Нетаньяху өткізген баспасөз конференциясында Бродди: «Біз елдегі жағдайды өзгертуіміз керек. Халықтың 70 пайызы саясатта жемқорлық бар деп есептейді» деді. Нетаньяху Броддиді болашақ Спорт және мәдениет министрі ретінде таныстырды. Бірақ ол жеңіске жетсе, баскетболға әуес президент Обамамен баскетбол ойнауға ниеттенгенін айтты. Дегенмен, 2008 жылдың желтоқсанында «Ликуд» партиясының ішкі сайлауында ол партияның үміткерлер тізіміне ілікпеді. Ішкі сайлауға қатысты пікірін білдірген Бродди, ол елге қызмет ету үшін адамдардың атқаруы тиіс міндеті деп санағандықтан ғана саяси процеске қатысқанын, бірақ процеске қатысуы көптеген жергілікті сайлаушылардың жұмыс табу үшін «кәсіби саясаткерлерге» сүйенетінін көрсеткенін айтты. Бұл жалдамасыз қызметте ол тек шығындарын өтеуге ғана ақы алады. Ол Израильдің мәдениеті, спорты, жетістіктері және израильдіктердің күнделікті өмірі туралы Израильден тыс жердегі тыңдаушыларға баяндама жасайды. Оның Израильден тыс сапарларын Израильдің Сыртқы істер министрлігі мен елшіліктері мен консулдықтары ұйымдастырады. Ол мектептерде, университеттерде, еврей және бейеврей ұйымдарында, қоғамдық орталықтарда, синагогаларда, христиандық шараларда, афроамерикандық ұйымдарда және қайырымдылық шараларында сөз сөйлейді.
Жеке өмір
1970 жылы Израильге оралғаннан кейін Броди 20 жастағы израильдік Ронит Борнға үйленді. Бұл тойға қорғаныс министрі Моше Даян арнайы қонақ ретінде қатысты. Броди және оның екінші әйелі Тирца, ол 1980 жылдардың басында үйленді, Израильдің Нетания қаласында тұрады. Оның үш баласы бар (бірінші некеден екі баласы – Рон мен Карин, екінші әйелінің бұрынғы некесінен туған қызы Линор) және бес немересі бар. Оның американдық акцентімен еврей тілінің себебі – Израильге келген кезде ол тілді ресми түрде оқымаған, себебі ол бұл жерде уақытша болады деп ойлаған, ондаған жылдар емес. Оның орнына ол тілді күнделікті сөйлеу арқылы үйренген. Сондықтан оның еврей тілі Израильде әзілге айналған, оны достары мен туыстары, сондай-ақ Израильдің "Saturday Night Live" бағдарламасының нұсқасы – "Эрец Нехедерет" қызықтырады.