Кіріспе
Жылудан қысқаруға арналған пластикалық құбыр сымдарды оқшаулау үшін қолданылады, сымдардың тоқ өткізгіштеріне, қосылыстарына, түйіндеріне және электр сымдарындағы терминалдарға тозуға төзімділік және сыртқы ортадан қорғауды қамтамасыз етеді. Оны сымдардың оқшаулауын жөндеуге, оларды жинақтауға, сымдарды немесе шағын бөлшектерді ұсақ тозудан қорғауға және кабельдерді енгізуге арналған тығыздағыштар жасауға да пайдалануға болады, бұл сыртқы ортадан қорғауды ұсынады. Жылудан қысқаруға арналған құбырлар көбінесе полиолефинден жасалады, ол қыздырылғанда радиалды (бірақ бойлық емес) қысқарады, диаметрі жартысына дейін немесе алтыдан бір бөлігіне дейін азаяды. Жылудан қысқаруға арналған құбырлар көптеген түрлері мен химиялық құрамында шығарылады, әр түрдің нақты құрамы қолдану мақсатына байланысты болады. Өте жұқа қабырғалы құбырдан бастап, қатаң, қалың қабырғалы құбырларға дейін, әр түрдің нақты дизайны мен химиялық қоспалары бар, олар оны әртүрлі экологиялық талаптарға сай етеді. Жылудан қысқаруға арналған құбырлар кеңею коэффициентімен бағаланады, бұл кеңею және қалпына келтіру жылдамдығы арасындағы айырмашылықты көрсетеді.
Heat shrink tubing (or, commonly, heat shrink or heatshrink) is a shrinkable plastic tube used to insulate wires, providing abrasion resistance and environmental protection for stranded and solid wire conductors, connections, joints and terminals in electrical wiring. It can also be used to repair the insulation on wires or to bundle them together, to protect wires or small parts from minor abrasion, and to create cable entry seals, offering environmental sealing protection. Heat shrink tubing is ordinarily made of polyolefin, which shrinks radially (but not longitudinally) when heated, to between one half and one sixth of its diameter. Heat shrink tubing is manufactured in a multitude of varieties and chemical makeups with the exact composition of each type being dependent on the intended application. From near microscopically thin wall tubing to rigid, heavy wall tubing, each type has precise design and chemical additives that make it suitable for meeting any of a wide variety of environmental demands. Heat shrink tubing is rated by its expansion ratio, a comparison of the differences in expansion and recovery rate.
Қолдану
Шірілмеген құбыр сымға жалғау жасамас бұрын орнатылады, содан кейін жалғау жасалғаннан кейін оны жабу үшін төменге жылжытады. Егер құбыр тығыз болса, жылумен қысқарту материалды бұзбай, силиконды майлау қолдануға болады. Құбыр электрлік оқшаулауды жақсартады, шаңдан, еріткіштерден және басқа да сыртқы заттардан қорғайды, механикалық кернеуді азайтады және тығыз орналасуы арқасында механикалық түрде бекітіледі (дұрыс өлшемде болмаса немесе дұрыс қысқартылмаса). Жылумен қысқартутың кейбір түрлерінде жақсы герметизация мен жабысуды қамтамасыз ету үшін ішкі бетінде термопластикалық жабысқақ қабаты бар, ал басқалары материалдардың тығыз жанасуынан туындайтын үйкеліске сенеді. Жабыспайтын жылумен қысқарту құбырын еріту температурасына жақын қыздырса, ол төмендегі материалға бірігуі мүмкін. Жылумен қысқарту құбырлары кейде ортасында тілеуіш блогы бар, алдын ала кесілген ұзындықта сатылады, себебі Daimler Benz осы конфигурацияны автомобильдердің электрлік жөндеуі үшін қабылдаған. 1970 жылдардың басынан бері жылумен қысқартуты көп көлемде қолданған бір сала – 27 МГц CB радио үшін кеңінен қолданылатын шыны талшықты спиральді антенналарды қаптау. Осылайша миллиондаған антенналар қапталған.
Өндiру
Жылуды қысқарту түтіктерін 1962 жылы Raychem Corporation ойлап тапты. Олар полиолефин, фторполимер (мысалы, FEP, PTFE немесе Kynar), ПВХ, неопрен, силикон эластомері немесе Витон сияқты термопластикалық материалдан жасалады. Жылуды қысқарту түтіктерін жасау процесі былай жүзеге асырылады: Біріншіден, материал оның қасиеттеріне сәйкес таңдалады. Материал көбінесе қолданылуына қарай, басқа қоспалармен (мысалы, бояушылар, тұрақтандырғыштар және т.б.) араластырылады. Шикізаттан бастапқы түтік экструзияланады. Содан кейін түтік жеке процеске жіберіліп, әдетте сәулелену арқылы байланыстырылады. Бұл байланыс түтікке «жад» қасиетін береді. Содан кейін түтік полимердің кристалдық балқу температурасынан сәл жоғары температураға дейін қыздырылып, көбінесе вакуумдік камераға орналастыру арқылы диаметрі кеңейтіледі. Кеңейтілген күйінде ол тез суытылады. Кейіннен, түтік соңғы пайдаланушымен қыздырылғанда (материалдың кристалдық балқу температурасынан жоғары), бастапқы экструзияланған өлшемдеріне дейін қысқарады. Материал көбінесе электрондық сәулелер, пероксидтер немесе ылғал арқылы байланыстырылады. Бұл байланыс түтікке «жад» қасиетін береді, осылайша қыздыру кезінде бастапқы экструзияланған өлшемдеріне дейін қысқарып, жылуды қысқарту түтіктері деп аталатын материалды құрайды. Сыртқы қолдану үшін жылуды қысқарту түтіктеріне көбінесе УФ-стабилизатор қосылады.